Zelfmoord

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Samenvoegen van Iemand vindt dat de tekst van Gebruiker:CFCF/Kladblok/Zelfmoord in dit artikel ingevoegd zou moeten worden, of dat er een duidelijkere afbakening tussen beide artikelen dient te worden gemaakt. Als de tekst wordt ingevoegd, dient dat artikel een redirect te worden (hier melden).
De tragisch-romantische zelfmoord van Romeo en Julia (Frederic Leighton, 1855)

Zelfmoord, zelfdoding of suïcide (Latijn: suicidium, van sui = zelf/zichzelf en cidere = doden) is de benaming voor het opzettelijk beëindigen van het eigen leven. Als een poging is mislukt spreekt men van zelfmoordpoging. Zelfmoord verschilt van euthanasie, waarbij het leven op eigen verzoek door een ander wordt beëindigd. Hulp bij zelfdoding kan gezien worden als een vorm van euthanasie.

Hulplijnen

Motief

Het motief voor het plegen van zelfmoord is niet altijd duidelijk. Soms laat degene die zelfmoord pleegt een document (bijvoorbeeld een afscheidsbrief of een bericht op sociale media) achter, waaruit blijken kan wat de persoon in kwestie heeft bewogen om tot deze daad over te gaan.

Ethische en culturele aspecten

Zelfdoding is een verschijnsel dat zich in vrijwel alle samenlevingen manifesteert, maar naar gelang van plaats, tijd en levensbeschouwing verschillend beoordeeld werd en wordt. Het boeddhisme, het hindoeïsme, het jodendom, de islam en het christendom wijzen zelfdoding af, het shintoïsme niet (zie harakiri en kamikaze). Van de wereldgodsdiensten hebben het jodendom en het christendom zelfdoding het scherpst veroordeeld. Het Concilie van Arles (452) veroordeelde zelfmoord als een misdaad en de Katholieke Kerk beschouwt zelfmoord als iets dat ernstig in strijd is met de rechtvaardigheid, de hoop en de liefde en verboden is door het Vijfde Gebod. Zware psychische storingen, angst of ernstige vrees voor beproevingen, lijden of foltering, kunnen de verantwoordelijkheid van degene die zelf zijn leven beëindigt, echter verminderen.[1] In de Oudheid kwam zelfdoding vrij frequent voor in Griekenland, het Romeinse Rijk en Indië. Bekend zijn de zelfdodingen van Cato in 46 v.C. en van Seneca in 65 n.C. Tijdens de Middeleeuwen kwam het fenomeen weinig voor in Europa maar groeide aan in de 17e, 18e eeuw en vooral in de 19e eeuw.[bron?]

Rituele of gedwongen zelfmoord

De dood van Socrates door Jacques-Louis David

In sommige culturen was gedwongen zelfmoord een methode van executie, meestal voorbehouden aan aanzienlijke personen. In andere culturen wordt zelfmoord gezien als een manier om schande uit te wissen. In beide gevallen gold het dus als een vrij eervolle dood.

In het oude Griekenland werd dit vonnis voltrokken door het drinken van een beker met gif (welk gif is niet precies bekend; mogelijk was het gevlekte scheerling). De bekendste persoon die dit lot onderging was de filosoof Socrates.

In de samoeraiperiode in Japan waren seppuku, harakiri en Jigai geritualiseerde vormen van zelfmoord om bijvoorbeeld schande en gezichtsverlies te ontgaan middels een "eervolle dood".

In sommige streken in India was het gebruikelijk voor weduwen om zichzelf te doden door op de brandstapel van hun overleden man te springen. Weduweverbranding, die vaak onder grote sociale druk en dus niet vrijwillig plaatsvond, is sinds 1829 verboden.

De hindoeïstische vorsten van Bali en Lombok pleegden liever zelfmoord dan dat zij zich door de Nederlanders lieten overwinnen (zie de pacificatie van Lombok). De rituele zelfdoding van vorst en hofstaat, soms ging het om 3500 gedode mannen, vrouwen en kinderen, wordt Perang Poepoetan genoemd.

In moderne samenlevingen is gedwongen zelfmoord ook een methode om een moord te camoufleren. Vaak is de reden dat men bang is voor tegenmaatregelen van de aanhangers van de persoon die men uit de weg wil ruimen. Nazileider Ernst Röhm kreeg de opdracht zichzelf dood te schieten, maar deed dit niet, waarna hij door iemand anders werd doodgeschoten. Het nog maar pas aan de macht zijnde nazi-regime was namelijk bang voor een opstand van zijn SA-mannen. Een ander voorbeeld is de Duitse generaal Rommel, die deel zou hebben genomen aan de samenzwering tegen Hitler in 1944. Een openlijk proces met executie achtte Hitler te schadelijk wegens Rommels populariteit. Daarom werd Rommel overgehaald een gifpil te slikken met het dreigement dat anders zijn gezin naar een concentratiekamp gestuurd zou worden. Het Duitse volk werd wijsgemaakt dat Rommel was overleden aan verwondingen die hij bij een bombardement had opgelopen.

Statistische gegevens

Zelfmoord komt voor als een doodsoorzaak in de overlijdensstatistiek van België en Nederland.[2][3] Mannen plegen meer zelfmoord dan vrouwen (ca. 1,5:1), maar de zelfmoordpoging komt meer voor bij vrouwen.[4]

In de jaren 1890 bedroeg de zelfmoordincidentie 56 per miljoen inwoners[5] en in 1971 waren er 1216 zelfmoorden (94 per miljoen inwoners)[4].

  • 1891-1900: 273 (56 per miljoen inwoners)
  • 1971: 1216 (94 per miljoen inwoners)
  • 1998: ca. 100 per miljoen inwoners[6]

Elk jaar overwegen ruim 400 000 mensen in Nederland zelfmoord te plegen; bijna een kwart onderneemt ook daadwerkelijk een poging. Dit komt neer op een 'slagingspercentage' van nog geen twee procent. [7] Onder jonge vrouwen tussen 15 en 25 jaar is zelfmoord de grootste doodsoorzaak. In Groningen werd in 2007 het hoogste aantal zelfmoorden per 100 000 inwoners geregistreerd en in Amsterdam waren het er niet veel minder.[bron?]

In België is zelfmoord op een na de meest voorkomende doodsoorzaak bij jonge mannen van 20 tot 24 jaar en de derde doodsoorzaak bij jonge vrouwen van die leeftijd. In de leeftijdsgroep van 25 tot 34 jaar is zelfmoord zelfs de eerste doodsoorzaak. Elke dag ontnemen gemiddeld zeven Belgen zich het leven[8] wat neerkomt op 248 zelfmoorden per miljoen inwoners. In de jaren 1890 bedroeg dit 124 per miljoen inwoners.[5]

  • 1891-1900: 799 (124 per miljoen inwoners)
  • 1960: 1335
  • 1970: 1591 (167 per miljoen inwoners)[4]
  • 2006: 1934[9]

Vlaanderen noteerde in 2007 met 161 zelfmoorden per miljoen inwoners het tweede hoogste cijfer binnen de Europese Unie (gemiddeld 2,7 suïcides per week).[10] Ongeveer 2 % van alle overlijdens in België is het gevolg van zelfmoord, bijna 3 % van alle mannelijke overlijdens en iets meer dan 1 % van de vrouwelijke overlijdens.

Mensen met vragen over zelfmoord kunnen in Vlaanderen terecht op twee telefoonnummers: De Zelfmoordlijn (02 / 649 95 55) en tele-onthaal (telefoonnummer 106). Op deze nummers krijgt iedereen (binnen België) gehoor: 24 uur op 24, het hele jaar door. Deskundige vrijwilligers luisteren naar het verhaal van de beller en zoeken mee naar inzichten en uitwegen. Bellen naar deze diensten gebeurt volledig anoniem. Sinds kort kan men ook elektronisch oproepen doen.

Wereldwijd plegen elk jaar minstens een miljoen mensen zelfmoord, dat is 1,5 procent van alle sterfgevallen. Van de mensen die zelfmoord plegen heeft 90 procent psychische problemen. Depressie maakt de kans op zelfdoding 15 tot 20 maal zo groot.[11]

Sociologen trachten de verschillen in zelfmoordcijfers tussen landen met een vergelijkbaar sociaaleconomisch profiel te verklaren. Religieuze en socioculturele verschillen en verschillen in de kwaliteit van de geestelijke gezondheidszorg zijn factoren die hierbij van belang zijn.

Juridische aspecten

In België, Nederland en Suriname is een poging tot zelfmoord niet strafbaar.

In de wetgeving van vele landen zijn bepalingen opgenomen tegen levensberoving op verzoek en het aanzetten tot of het helpen bij zelfmoord. Zo geldt in Nederland art. 293 Sr[12] tegen levensberoving op verzoek en art 294 Sr[13] tegen het aanzetten tot of hulpverlening bij zelfmoord. Beide strafrechtartikelen moesten in 2001 worden aangepast naar aanleiding van de legalisering van euthanasie in Nederland. In België zijn de juristen het oneens over de vraag of hulp bij zelfdoding strafbaar is.[14]

In Suriname geldt artikel 354 van het Wetboek van Strafrecht: 'Hij die opzettelijk een ander tot zelfmoord aanzet, hem daarbij behulpzaam is of hem de middelen daartoe verschaft, wordt, indien de zelfmoord volgt, gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren.'

Poging tot zelfmoord en parasuïcide

Met de uitdrukking 'poging tot zelfmoord' (tentamen suicidii of TS) bedoelt men een aanslag op zichzelf die niet tot de dood heeft geleid, inclusief die handelingen waarvan de persoon in kwestie vooraf vermoedt dat hij er niet aan zal overlijden. Deze beide vormen van poging tot zelfmoord – namelijk onbewust of bewust niet dodelijk – waartussen de grens niet scherp is, komen vele malen vaker voor dan een werkelijke zelfmoord. Mensen met deze neiging noemt men in de psychiatrie ook wel parasuïcidaal. Parasuïcide slaat dus op de niet-dodelijke handeling(en) van een persoon die zich opzettelijk verwondt (automutilatie) of zeer riskant gedrag vertoont. Deze handelwijze komt veel voor bij personen met een borderline-persoonlijkheidsstoornis. Veel mensen die door zelfmoord overlijden, hebben eerder een of meer pogingen tot zelfmoord ondernomen.

Zelfmoord is een beslissing om te sterven, die bewust voorbereid lijkt te zijn of die van tevoren door de persoon in kwestie genomen wordt als hij of zij in een erg ongewenste en (langdurig) onomkeerbare situatie terechtkomt.

Methoden

Cleopatra pleegde zelfmoord door zich te laten bijten door een giftige slang (Reginald Arthur, 1892)
De zelfmoordenaar door Édouard Manet (1832-1883)

Zelfmoord kan op verschillende manieren bereikt worden. Een zelfmoordpleger wil over het algemeen een middel gebruiken dat zekerheid geeft en zo pijnloos mogelijk is. Echter, als zelfmoord in een opwelling geschiedt, zal dit minder belangrijk zijn. In sommige gevallen is de kans op succes gering, of bestaat de kans dat ook toevallige passanten slachtoffer worden van de zelfmoord, zoals bij treinsuïcide.

Van de geslaagde zelfmoordpogingen koos in Nederland in 2010 onder mannen ruim de helft (50,6%) voor zelfmoord middels ophanging of verwurging, gevolgd door het gebruik van medicijnen en alcohol (11,9%) en treinsuicide (11,5%). Ook onder vrouwen is de verhanging/verwurging de belangrijkste methode, zij het in mindere mate (36,8%). De tweede meest gehanteerde methode onder vrouwen is medicijnen/alcohol (26,1%). Vrouwen kiezen daarnaast ook relatief vaker voor het springen van gebouwen: 11,3% tegenover 7,6% bij mannen.[15]

Zelfmoordaanslag

Nuvola single chevron right.svg Zie Zelfmoordaanslag voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog gebruikte Japan kamikazepiloten die zichzelf op een vijandelijk schip lieten neerstorten. Ook andere manieren werden gebruikt om, met verlies van eigen leven, de tegenstander schade toe te brengen. In de Iran-Irakoorlog stuurden de Iraniërs kinderen, getooid met hoofdbanden met daarop de namen van de heilige steden Najaf en Karbala geschreven, het mijnenveld in, zodat de mijnen ontploften en het leger kon opmarcheren. De kinderen werd verteld dat ze na hun dood rechtstreeks naar de hemel zouden gaan.

Er zijn meer voorbeelden bekend van zelfmoordaanslagen met religieuze en politieke doelen. Een recent en opzienbarend voorbeeld zijn de terroristische aanslagen op 11 september 2001. De associatie van zelfmoordterrorisme met moslimextremisme is bekend, maar het verschijnsel komt ook voor bij andere conflicten. Sinds 1994 wordt deze 'strategie' onder andere geassocieerd met de strijd in de Palestijnse gebieden, waar zij zou zijn bedacht door de leiding van Hamas[16] of hun bommenmaker Yahya Ayyash.

Zelfmoord rond oorlogssituaties

  • Gedurende de Tweede Wereldoorlog pleegden verschillende verzetsmensen na arrestatie zelfmoord om te voorkomen dat ze na marteling hun kameraden zouden verraden.
  • In mei 1940 en daarna gingen veel Joden in Nederland over tot zelfdoding om aan de dreigende Jodenvervolging te ontkomen.[bron?]
  • Toen de Russen in 1945 Berlijn ingenomen hadden en het einde van de Tweede Wereldoorlog nabij was, heeft Adolf Hitler (samen met zijn vrouw Eva Braun) zelfmoord gepleegd. Zij nam vergif, hij schoot zich door het hoofd. In dezelfde bunker waar dit gebeurde, vermoordden Joseph Goebbels en zijn vrouw Magda Goebbels hun zes kinderen, waarna ze zichzelf van het leven beroofden. Ook Heinrich Himmler pleegde zelfmoord.

Zie ook

Externe links

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Catechismus van de Katholieke Kerk (1997), paragrafen 2280-2281 en 2325
  2. CBS Webmagazine
  3. CBS Statline
  4. a b c Winkler Prins, 7e druk, 1975
  5. a b Beknopt Kerkelijk Handwoordenboek, M.C. Nieuwbaarn, 1910
  6. Encarta Encyclopedie
  7. Elsevier, 28 februari 2007
  8. Leven met zelfdoding
  9. knack.be - Zes op de 100 Belgen sterven geen natuurlijke dood
  10. Onderzoek naar verklarende factoren voor de verschillen in suïcidecijfers in Vlaanderen in vergelijking met Europese landen, Steunpunt Welzijn, Volksgezondheid en Gezin, September 2009
  11. Elke 40 seconden pleegt iemand zelfmoord, Het Laatste Nieuws die The Lancet citeert, 17 april 2009
  12. 1. Hij die opzettelijk het leven van een ander op diens uitdrukkelijk en ernstig verlangen beëindigt, wordt gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste twaalf jaren of geldboete van de vijfde categorie. 2.Het in het eerste lid bedoelde feit is niet strafbaar, indien het is begaan door een arts die daarbij voldoet aan de zorgvuldigheidseisen, bedoeld in artikel 2 van de Wet toetsing levensbeëindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding en hiervan mededeling doet aan de gemeentelijke lijkschouwer overeenkomstig artikel 7, tweede lid, van de Wet op de lijkbezorging.
  13. 1.Hij die opzettelijk een ander tot zelfdoding aanzet, wordt, indien de zelfdoding volgt, gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van de vierde categorie. 2.Hij die opzettelijk een ander bij zelfdoding behulpzaam is of hem de middelen daartoe verschaft, wordt, indien de zelfdoding volgt, gestraft met een gevangenisstraf van ten hoogste drie jaren of geldboete van de vierde categorie. Artikel 293, tweede lid, is van overeenkomstige toepassing.
  14. Euthanasie veeleer inperken dan uitbreiden, Fernand Keuleneer, Tertio, april 2009
  15. Zelfmoord door de jaren heen: Verdrinken is zó 1960. Sargasso.nl
  16. hbvl.be: Palestina dossier

Literatuur

  • A. Alvarez: The Savage God: A Study of Suicide, 1972 ISBN 0393306577
  • A. van Hooff: Zelfdoding in de antieke wereld. Van autothanasia tot suicide, SUN 1990