Kaliumcyanide

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kaliumcyanide
Structuurformule en molecuulmodel
Structuurformule van kaliumcyanide
Structuurformule van kaliumcyanide
Een dodelijke dosis kaliumcyanide
Een dodelijke dosis kaliumcyanide
Algemeen
Molecuulformule
     (uitleg)
KCN
IUPAC-naam kaliumcyanide
Andere namen cyaankali
Molmassa 65,12 g/mol
SMILES
[C-]#N.[K+]
CAS-nummer 151-50-8
EG-nummer 205-792-3
PubChem 9032
Vergelijkbaar met waterstofcyanide, natriumcyanide
Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen
Toxisch Milieugevaarlijk
Gevaar
H-zinnen H300 - H310 - H330 - H410
EUH-zinnen EUH032
P-zinnen P260 - P264 - P273 - P280 - P284 - P301+P310
EG-Index-nummer 006-007-00-5
VN-nummer 1680
ADR-klasse Gevarenklasse 6.1
MAC-waarde 5 mg/m3[1]
LD50 (ratten) (oraal) 10 mg/kg
Fysische eigenschappen
Aggregatietoestand vast
Dichtheid 1,553[1] g/cm³
Smeltpunt 634,5[1] °C
Kookpunt 1625[1] °C
Oplosbaarheid in water 716[1] g/L
Goed oplosbaar in water
Thermodynamische eigenschappen
ΔfHos -131,5 kJ/mol
Sos 127,8 J/mol·K
Waar mogelijk zijn SI-eenheden gebruikt. Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar).
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Kaliumcyanide of cyaankali (KCN) is het kaliumzout van waterstofcyanide (HCN). De stof komt voor als een wit kristallijn poeder met een amandelachtige geur, dat zeer goed oplosbaar is in water.

Synthese[bewerken]

Kaliumcyanide kan bereid worden door reactie van waterstofcyanide met kaliumhydroxide:

\mathrm{HCN\ +\ KOH\ \longrightarrow\ KCN\ +\ H_2O}

Een oudere synthesemethode stoelt op de reactie van koolstofmonoxide en ammoniak met kaliumcarbonaat bij hoge temperatuur:

\mathrm{3\ CO\ +\ 2\ NH_3\ +\ K_2CO_3\ \longrightarrow\ 2\ KCN\ +\ 2\ H_2O\ +\ H_2\ +\ 2\ CO_2}

In het laboratorium wordt het bereid door kaliumhexacyanoferraat(III) te verhitten met zwavelzuur. Daarbij ontstaat waterstofcyanide dat door een oplossing van kaliumhydroxide in ethanol wordt geborreld. Het witte kaliumcyanide slaat vervolgens neer.

Een alternatieve synthesemethode is de reductie van kaliumcyanaat met koolstof:

\mathrm{KOCN\ +\ C\ \longrightarrow\ KCN\ +\ CO}

Kristalstructuur[bewerken]

Kaliumcyanide bezit een kubische kristalstructuur en behoort tot ruimtegroep m-3m. De lengte van de eenheidscel bedraagt 648,02 pm.

Eigenschappen, toxicologie en veiligheid[bewerken]

Kaliumcyanide is een sterk en snelwerkend vergif dat inwerkt op de celademhaling. Het is extreem dodelijk doordat het de celademhaling verstoort door binding met cytochroomoxidase (complex IV van de oxidatieve fosforylering). Daarenboven bindt het, net zoals koolstofmonoxide, zeer sterk aan ijzer in hemoglobine in het bloed, zodat het zuurstoftransport doorheen het lichaam verhinderd wordt.

Wanneer kaliumcyanide in aanraking komt met een zuur, wordt het uiterst toxische blauwzuur gevormd:

\mathrm{KCN\ +\ H^+\ \longrightarrow\ HCN\ +\ K^+}

Daarom wordt kaliumcyanide-afval altijd opgeslagen bij de basen. De meest efficiënte methode om kaliumcyanide onschadelijk te maken is door behandeling met waterstofperoxide:

\mathrm{KCN\ +\ H_2O_2\ \longrightarrow\ KOCN\ +\ H_2O}

Vanwege de snelle werking wordt het regelmatig toegepast bij zelfmoord en moord. Om deze reden is het in de meeste landen slechts onder strikte voorwaarden en vergunningen verkrijgbaar. De dodelijke dosis voor een mens is minder dan een gram: de LD50 ligt op 2,857 milligram per kilogram lichaamsgewicht. Het vergif werkt zeer snel (enkele minuten).

Zoals alle kaliumzouten is ook kaliumcyanide goed oplosbaar in water. Eventueel in het water aanwezig koolzuurgas maakt hieruit makkelijk het nog giftiger blauwzuurgas vrij:

\mathrm{2\ KCN\ +\ H_2O\ +\ CO_2\ \longrightarrow\ K_2CO_3\ +\ 2\ HCN}

Toepassingen[bewerken]

Cyanide komt meestal voor in de vorm van waterstofcyanide en van de zouten natrium- en kaliumcyanide. Waterstofcyanide wordt gebruikt als ontsmettingsmiddel en als voorloper in chemische syntheses. Cyaniden zijn in de chemische industrie regelmatig benodigde grondstoffen en reagentia. Zo wordt goud onttrokken aan ertsen door het te complexeren met cyanide-liganden:

\mathrm{4\ Au\ +\ 8\ KCN\ +\ O_2\ +\ 2\ H_2O\ \longrightarrow\ 4\ K[Au(CN)_2]\ +\ 4\ KOH}

Verder wordt het gebruikt bij hittebehandeling van metalen en galvanisering.

Kaliumcyanide wordt in de organische chemie vaak aangewend als koolstofnucleofiel.

Trivia[bewerken]

  • De kleur van kaliumcyanide is niet cyaan of blauw, het is een wit poeder. Blauw is wel de verkleuring van de huid onder de nagels van de vergiftigden.
  • Kaliumcyanide kan op smaak alleen waargenomen worden door mensen die daar genetische aanleg voor hebben. Niet iedereen is in staat de stof te proeven. Mensen met aanleg proeven een soort amandelachtige smaak.
  • In de jaren 1950 was het liedje Ik ben Alie Cyaankali van Lia Dorana populair (op tekst van Annie M.G. Schmidt).[2]
  • De bekendste zelfmoord met deze stof is die van Adolf Hitler. Ook andere kopstukken uit de nazipartij, zoals Hermann Göring, stapten uit hun leven met kaliumcyanide. Omdat een gram ruim voldoende is, was het heel geliefd als laatste redmiddel om uit de handen van de vijand of de openbare aanklager te blijven. Hitler zou kaliumcyanide gebruikt hebben in combinatie met zijn pistool, ook zijn vrouw, Eva Braun, zou cyaankali hebben ingenomen.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c d e (en) Gegevens van kaliumcyanide in de GESTIS-stoffendatabank van het Duitse Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung (IFA) (geraadpleegd op 21 maart 2009) (JavaScript vereist)
  2. http://www.antje2411.nl/R'damA/page10.html