Schaamte

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Voor de gelijknamige film, zie Schaamte (film)

Schaamte is een onaangename psychosociale emotie waarvoor de angst om door anderen misprezen of zelfs niet meer door de groep geaccepteerd te worden bepalend is.

De zelfmoord uit schaamte: Lucretia met een dolk in haar rechterhand; kopergravure van Marcantonio Raimondi, 1511

Schaamte is daarmee een sterk cultureel bepaald fenomeen, dat ongeveer de tegenpool van het eergevoel vormt. In tegenstelling tot juridische definities van schuld is schaamte strikt subjectief, zodat mensen die identieke daden stellen zich individueel meer, minder of helemaal niet daarvoor kunnen schamen. Het Franse woord gène (dat onder meer teruggaat op gehenna, Hebreeuws voor hel of folterondervraging) benadrukt de fysiek merkbare onbehaaglijkheid die met schaamte vaak gepaard gaat.

Vormen en psychologie[bewerken]

Uitingsvormen zijn onder andere het vermijden van sociaal contact, bijvoorbeeld door het fysiek uit de weg gaan van bepaalde groepen personen, het vermijden van een bepaald (gespreks)onderwerp, het zorgvuldig bedekt houden van bepaalde lichaamsdelen, objecten of activiteiten (in moreel delicate, onder meer erotische, context) of in meer figuurlijke zin het afwenden van de blik en het vermijden van oogcontact.

Naast schaamte voor iemands eigen gedragingen of nalaten, bestaat er ook plaatsvervangende schaamte. Hierbij associeert de persoon die zich schaamt zich met de gedraging van (een) ander(en), en voelt zich daarbij onprettig. Dit fenomeen doet zich voor bij gedrag van mensen in de nabijheid van de persoon die zich (plaatsvervangend) schaamt, maar de term wordt ook gebruikt indien mensen zich geconfronteerd zien met de gevolgen van gedrag van iemand waarbij zij zich ongemakkelijk voelen, al dan niet in combinatie met een schuldgevoel omdat men daartegen niets onderneemt.

Verder bestaat collectieve schaamte, voor wat verweten kan worden aan een groep waartoe men behoort, bijvoorbeeld van een burger voor zijn staat, ongeacht of men (bijvoorbeeld als kiezer) enige invloed kon uitoefenen of niet, zelfs voor dingen die gebeurden voor men zelf geboren was. Dat kan belangrijke politieke gevolgen krijgen, zoals de Wiedergutmachung.

Het kwetsen van het seksueel schaamtegevoel van een ander kan strafbaar zijn; zie ook aanranding, en in bredere context eerroof.

Zie ook[bewerken]