Taboe

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
'Totem und Tabu' van Freud uit 1913

Een taboe is iets dat wordt beschouwd als ongepast om te gebruiken, te doen of over te spreken. Het woord taboe is afkomstig uit het Tongaans van Polynesië (tapu of tabu), waar het stond voor een religieus verbod op bepaalde plaatsen, voorwerpen, personen of acties. Het woord komt, conform de klankwetten voor de Polynesische talen, terug als tapu, kahu etc.

Het schenden van een taboe in een bepaalde cultuur kan leiden tot reputatieschade, sociale uitsluiting of andere vormen van repercussie. Soms kan het schenden van een taboe leiden tot rechterlijke vervolging. Het eerste gebruik van het woord taboo/taboe in de betekenis van 'niet toegestaan' dateert van voor 1777 toen de Engelse ontdekkingsreiziger James Cook een plaats bezocht die hij 'The Friendly Islands' (de vriendelijke eilanden) noemde (nu Tonga). In een beschrijving van de bewoners legde hij uit dat ze niet mochten gaan zitten om te eten, omdat dit volgens hen "taboe" was: " When anything is forbidden to be eaten, or made use of, they say that it is a taboo."[1]

Ontstaan van taboes[bewerken]

Er bestaan verschillende mogelijke verklaringen voor de oorsprong van taboes. Terwijl sommige verklaringen antropologisch zijn en taboes uitleggen als historische en culturele ervaringen, legt de psychoanalytische theorie de nadruk op taboes als onbewuste fenomenen die van generatie op generatie worden doorgegeven.

Antropologische visie[bewerken]

Steven Pinker suggereert in zijn boek "How the Mind Works" dat taboes hun oorsprong vinden in instinctief gedrag. Zo denkt hij dat de taboes in verband met doden ontstaan zijn door een instinctieve weerzin voor dragers van ziekten, wat hij aanduidt als een soort 'intuïtieve microbiologie" (intuitive microbiology). Pas met de moderne geneeskunde heeft de mens deze taboes kunnen rationaliseren. Gelijkaardige verklaringen geeft Pinker voor het incesttaboe en andere dingen die een emotionele reflex van weerzin veroorzaken.

Psychoanalytische visie[bewerken]

Sigmund Freud postuleert in zijn "Totem en taboe" het taboe als veroorzaakt door sterke onbewuste motivaties en wijst erop dat er maar twee echt 'universele' taboes bestaan: incest en vadermoord, die volgens hem ook aan de basis lagen van het ontstaan van de moderne maatschappij.

De Duitse psycholoog Wilhelm Wundt legde uit dat taboes oorspronkelijk niets anders waren dan geobjectiveerde angst voor de demonische kracht die in een object verborgen zou zitten, wat Freud als een oppervlakkige verklaring verwierp. Hij claimt dat de overeenkomsten tussen obsessieve neurotici en taboe-opleggers op een psychologische conditie duidt die in het onbewuste overheerst.[2]

Soorten taboes[bewerken]

Taboes kunnen betrekking hebben op

Andere voorbeelden van taboes in de westerse cultuur zijn de dood of zelfmoord. [bron?]

Wat een taboe is, wordt bepaald door de culturele, religieuze of politieke context.

In westerse landen dook het begrip taboe op in maatschappelijke discussies rondom politieke correctheid. Ook wordt het gebruikt om strategieën in meer dagelijks taalgedrag te verklaren (zoals eufemistische en pregnante uitdrukkingen). De zogeheten taboes in de westerse cultuur zijn echter meestal geen echte taboes in de antropologische zin van het woord, maar onderwerpen of discussies die over het algemeen gemeden worden bijvoorbeeld omdat ze gênant of pijnlijk zijn of tot ruzies kunnen leiden. Een voorbeeld van een algemeen voorkomend taboe in de Westerse samenleving in de antropologische zin van het woord is het incesttaboe.

Behalve bij de Polynesiërs staan vooral ook de Australische Aboriginals bekend om een streng en uitgewerkt taboesysteem. In de meeste Australische culturen was of is het verboden binnen bepaalde familierelaties, bijvoorbeeld schoonzoon-schoonmoeder, met elkaar te spreken; men behelpt zich met gebarentaal of, als het niet anders kan, met een speciaal soort taal die grammaticaal gelijk is aan de gewone taal maar heel andere, niet belaste woorden gebruikt.

Zie ook[bewerken]

Bronnen en referenties[bewerken]

  1. James Cook (1728-1779), The Three Voyages of Captain James Cook Round the World, 5, London: A&E Spottiswoode, p. 348
  2. Sigmund Freud (1950), trans. Strachey, ed., Totem and Taboo:Some Points of Agreement between the Mental Lives of Savages and Neurotics, New York: W. W. Norton & Company, ISBN 0-393-00143-1