LEGO

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
LEGO-blokjes
De standaard LEGO-afmetingen
Een Notre Dame -model van LEGO

LEGO is een Deense speelgoedfabrikant van gekleurde kunststofblokjes en -figuurtjes. Het familiebedrijf is de grootste speelgoedfabrikant van Europa en de tweede grootste van de wereld, na Mattel en voor Hasbro. In 2013 presteerde de LEGO Group een recordomzet van 25,3 miljard Deense kroon (3,4 miljard euro).[1] De winst steeg in 2013 tot een recordniveau van 8,2 miljard kroon (1,1 miljard euro) voor belastingen resp. 6,1 miljard kroon (818 miljoen euro) na belastingaftrek.[2]

LEGO heeft al twee keer de prijs "speelgoed van de eeuw" gewonnen. De naam "LEGO" refereert inmiddels niet alleen aan de fabrikant zelf, maar is een soortnaam voor het speelgoed geworden.

Geschiedenis

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van LEGO voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In 1916 begon Ole Kirk Christiansen in het Deense stadje Billund een houtbewerkingszaakje. De eerste jaren maakte hij voornamelijk meubels, maar vanaf 1932 ging hij zich ook toeleggen op houten speelgoed en kwam de naam LEGO in gebruik. De naam "LEGO" is afgeleid van de Deense woorden "LEg GOdt" (speel goed). Later bleek het woord in het Latijn te interpreteren als "ik verzamel" (ook "ik kies" of "ik lees"). De eerste slagzin van LEGO was Det bedste er ikke for godt (Nederlands: Het beste is niet goed genoeg).

Toen na de Tweede Wereldoorlog het gebruik van kunststof steeds populairder werd ging Christiansen dit materiaal ook gebruiken voor zijn speelgoed. In 1947 begon het bedrijf onder licentie plastic bouwstenen te produceren: blokjes met aan de bovenkant ronde noppen en hol aan de onderzijde, waardoor de blokjes aan elkaar verbonden konden worden. In 1957 patenteerde LEGO een belangrijke verbetering: door buisjes in de onderzijde van de steentjes te plaatsen, konden ze op meer manieren aan elkaar verbonden worden. Dat werd het LEGO-steentje zoals we dat nu kennen. In die tijd werd echter een mindere kwaliteit plastic (celluloseacetaat) gebruikt.

De slechte kwaliteit van de steentjes bezorgde LEGO een slechte naam en de zaken gingen steeds slechter. In 1958 overleed Ole Kirk Christiansen en de zaken werden overgenomen door zijn zoon Godtfred Christiansen. Langzaam ging de kwaliteit van de kunststof steentjes vooruit en de zaken gingen beter. Nadat in 1960 een opslagplaats in vlammen opging, werd besloten te stoppen met het houten speelgoed en de kunststofblokjes tot "core business" te verheffen.

Chicago in Legostenen

In 1961 werd het systeem met wielen uitgebreid. Hierdoor werden de mogelijkheden veel groter. LEGO werd vanaf dit jaar ook verkocht in de Verenigde Staten en Canada.

In 1962 worden elementen geïntroduceerd waarvan de hoogte 1/3 was van de standaardhoogte.

In 1963 werd de tot op dat moment gebruikte kunststof celluloseacetaat verruild voor het stabielere acrylonitril-butadieen-styreen (ABS), het materiaal dat tot op heden nog wordt gebruikt.

In 1966 werd een van de succesvolste LEGO-series gelanceerd; het LEGO-treinsysteem. Met een motor van 4,5 volt (later 12 volt en nog later 9 volt) kon met zelfgebouwde treintjes over rails worden gereden (en in 2006 werden draadloos bestuurbare treintjes op de markt gebracht).

In 1969 werd een nieuw, speciaal op jonge kinderen gericht, systeem op de markt gezet: DUPLO. De DUPLO-stenen waren groter dan de gewone LEGO-steentjes en bevatten geen kleine onderdelen (inslikkingsgevaar).

Het gedeponeerde model voor het Lego-poppetje uit 1978

Vanaf 1970 kende LEGO een enorme groei. Er werden wereldwijd meerdere nieuwe fabrieken opgezet en het assortiment werd steeds groter. "FABULAND" was gericht op kleinere kinderen om eigen fantasiewerelden te bouwen en in 1977 ontstond de "LEGO Technic"-serie. Hiermee konden (vooral) zeer gedetailleerde voertuigen gebouwd worden en de mogelijkheden waren vrijwel eindeloos. In 1987 werd de "Technic" serie uitgebreid met "LEGO Pneumatic". Een paar jaar eerder, begin jaren tachtig werd voor het eerst Ruimtevaart LEGO uitgebracht waarmee ruimteschepen, raketten en maanvoertuigen gebouwd konden worden. Dit is een van de eerste thema-sets waar er rondom een onderwerp een serie van producten wordt uitgegeven.

Een van de laatste uitbreidingen op de kunststofblokjes zijn de LEGO Mindstorms "Robotic Invention Systems". Hiermee zijn robots te bouwen die door middel van sensoren op hun omgeving kunnen reageren. Er zijn verschillende soorten programmeerblokjes, de oudere zijn "voorgeprogrammeerd", de nieuwste soorten RCX en NXT zijn ook zelf te programmeren. Met die systemen kun je je robot tot "leven" wekken. Hiervoor zijn intussen meerdere programmeertalen beschikbaar.

Maar ook in de originele LEGO kwam een vernieuwing. De zogenaamde "System"-LEGO bestond aanvankelijk alleen uit rode en witte steentjes, nadien kwamen er daken, deuren en ramen bij. Groene blokjes werden ontworpen zodat boompjes en bouwplaten mogelijk werden. Nadien werd geel een populair gebruikte kleur. De modernste kleuren zijn lichtgroen, lichtblauw en Winnie de Poeh-oranje. (Wat ook gebruikt wordt in de nieuwe pompoenmodellen in Legoland-Billund.)

In 1988 verliep het laatste patent van voor de originele blokjes; sindsdien zijn er verschillende fabrikanten die gelijkvormige blokjes maken onder andere namen. In november 2008 verwierp het Hof van Justitie van de Europese Unie een beroep van het bedrijf op het Europees merkenrecht: het Hof stelde dat technische functies (zoals bouwsteentjes) geen beschermd merk kunnen zijn.[3][4] Deze uitspraak werd nogmaals bevestigd in 2010.[5]

Op 28 januari 2008 vierde LEGO zijn 50ste verjaardag. Daarvoor werden er minifigs van popsterren gemaakt. Het waren Amy Winehouse, Madonna en Cliff Richard.[6] De webpagina van Google toonde speciaal voor deze gelegenheid een aangepaste versie van het Google-logo.

Door de jaren heen zijn al veel LEGO gerelateerde wereldrecords gemaakt en verbroken. Van 5 tot 9 september 2012 werd in Praag de hoogste LEGO-toren ter wereld gebouwd. Deze had een hoogte van 32,5 meter.

Ontwerp en productie

Voormalige Legofabriek in Neuhof in Baar; de productie is na de sluiting naar Willisau verplaatst

De nieuwe LEGO-sets worden voornamelijk in het hoofdkantoor in Billund ontworpen, maar het bedrijf heeft ook kantoren in München, Barcelona, Los Angeles en Tokio. De ontwerpgroep bestaat uit 120 personen van 15 verschillende nationaliteiten.[bron?]

In 2004 zijn er wereldwijd meerdere fabrieken waar de LEGO-steentjes en accessoires worden geproduceerd. In Denemarken staan twee fabrieken en verder staan er fabrieken in de Verenigde Staten, Zuid-Korea Hongarije en Tsjechië. Gezamenlijk produceren deze fabrieken ongeveer 20 miljard LEGO-steentjes per jaar. Het assortiment bestaat uit ongeveer 2200 verschillende stenen die worden vervaardigd in 55 verschillende kleuren. De kwaliteitseis dat iedere mal slechts een afwijking van 0,002 millimeter mag hebben, zorgt ervoor dat er per miljoen stenen slechts 18 tussen zitten die niet aan de eisen voldoen.[7] Alle LEGO-stenen die van 1958 tot op heden zijn geproduceerd moeten op elkaar passen; het mag hierbij niet uitmaken in welk jaar of in welke fabriek de stenen zijn gemaakt.

De kunststof die wordt gebruikt om LEGO-bouwstenen te maken (acrylonitril-butadieen-styreen) wordt door het Duitse chemieconcern Bayer geleverd.[8][9]

Er is een aflevering van Mega Factories National Geographic Channel over de productie van het politiebureau van LEGO.

Kwaliteit

Vanaf het moment dat de populariteit begon te stijgen, werden de kwaliteitseisen hoger. De makers van LEGO ontwierpen "De 10 Geboden van LEGO", waarop de fabricage altijd zou worden afgesteld. Deze 10 geboden worden tot op heden gewaarborgd en nog steeds gerespecteerd bij het ontwerpen van nieuwe Legostenen. De "Geboden" houden onder andere het volgende in:

  • Zowel jongens als meisjes moeten met dezelfde LEGO kunnen spelen.
  • Per ontworpen blokje moet er een zeer groot aantal bouwmogelijkheden blijven; zes standaard bouwstenen (afmeting 2x4) zijn op maar liefst 915.103.765 verschillende manieren te combineren.
  • LEGO-blokjes moeten identiek zijn in afmetingen; de mallen die de stenen 'persen' hebben een afwijking van maximaal 0,002 mm. (Toen LEGO startte met het maken van de plastic blokjes, was dit "slechts" 0,005 mm).
  • LEGO moet inventief zijn en de verbeelding mag de enige beperking zijn. Dit is overigens ook een slagzin van LEGO: "je verbeelding is de enige beperking".
  • LEGO moet duurzaam zijn, wat betekent dat de kleur en de vorm van een bouwsteen niet mogen veranderen.

LEGO-wiskunde

De aantrekkingskracht van LEGO is deels gebaseerd op het grote aantal manieren waarop de blokjes kunnen worden gecombineerd. Twee blokjes van 2x4 (met 8 noppen) kunnen reeds op 24 manieren aan elkaar vast worden gemaakt. Als die twee blokjes een andere kleur hebben worden dat 48 manieren. In 1974 publiceerde Jørgen Kirk Kristiansen in het bedrijfsblad 'Klodshans' van LEGO dat 6 van zulke blokjes -van dezelfde kleur- op meer dan 100 miljoen verschillende manieren kunnen worden opgestapeld, nl. 102.981.500.[10] Als de zes blokjes ook op andere manieren mogen worden gecombineerd (dus ook in combinaties die lager dan 6 blokjes hoog zijn) dan worden dat al 915.103.765 manieren, bijna een miljard. Bij 7 blokjes worden dat 85.747.377.755 manieren.

Toen Deense wiskundigen in 2004 tot het getal van 915.103.765 kwamen had een PC uit die tijd ongeveer een halve week nodig gehad om dat op basis van een computerprogramma te berekenen. Wiskundigen hebben namelijk nog geen formule ontdekt om uit te rekenen op hoeveel manieren N blokjes van 2x4 gecombineerd kunnen worden, dus het aantal kan alleen worden bepaald door een computer één voor één alle mogelijkheden te laten nagaan. Wel bestaat er een formule om uit te rekenen hoeveel mogelijkheden er bestaan om N blokjes van 2x4 op te stapelen tot een toren van hoogte N of tot een toren van een hoogte N-1 (waarbij er dus op slechts één 'verdieping' twee blokjes naast elkaar mogen worden geplaatst). Bij een toren van een hoogte N bestaande uit N blokjes wordt het aantal mogelijkheden gegeven door:

2^{N-1}+(46^{N-1}-2^{N-1})/2

Daaruit blijkt dat er voor een toren van 25-hoog, gebouwd met 25 blokjes van 2x4

4.028.635.400.867.168.454.517.798.790.018.457.665.536

mogelijkheden zijn. Het is onbekend hoeveel mogelijkheden er zijn om 25 blokjes ook op andere manieren te combineren. Wiskundigen schatten dat het om een getal van 47 cijfers gaat. Met computers uit 2004 zou het 130.881.177.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000.000 jaar duren om het exacte aantal uit te rekenen. Ervan uitgaande dat een moderne computer 1000 keer zo snel is als een PC uit 2004, dan zouden er van dit cijfer 3 nullen af gaan. De formule voor het aantal mogelijkheden voor een toren van N blokjes met hoogte N-1 luidt:

(37065N-89115)46^{N-4}+(2N-1)2^{N-1}

Deense wiskundigen voorspellen dat het onmogelijk zal zijn een algemene formule te vinden waarmee het totale aantal mogelijkheden kan worden berekend waarop N blokjes van 2x4 aan elkaar kunnen worden gemaakt.[11][12]

Beeldmerk

Het LEGO-beeldmerk

Het beeldmerk van LEGO, het woord LEGO in witte letters met een gele en zwarte omranding op een vierkant rood vlak, is wereldwijd beroemd. Het wordt dan ook angstvallig bewaakt om te voorkomen dat het misbruikt wordt. Het woord LEGO wordt door het bedrijf ook consequent met hoofdletters gespeld.

Filmografie

Legoland

1rightarrow blue.svg Zie Legoland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Ingang van Legoland Deutschland

Sinds 1968 bestaan er ook themaparken in LEGO-stijl. In dat jaar werd het eerste Legoland geopend in Billund. Eind jaren negentig werden nog twee parken gebouwd: in 1996 opende Legoland Windsor in Engeland en in 1999 Legoland Californië in de Verenigde Staten. Legoland Deutschland, het nieuwste park, opende in 2002. Legoland Windsor trekt jaarlijks 1,3 miljoen bezoekers. De overige drie parken worden jaarlijks door ongeveer 1,4 miljoen mensen bezocht.[bron?]

Ondanks deze hoge bezoekersaantallen, hebben alle vier parken hun verwachtingen niet waar gemaakt: de parken behaalden niet hun beoogde winst. In juni van 2005 kocht de Blackstone Group, een investeringsbedrijf uit New York City, 70% van de aandelen van de vier parken en bracht deze onder de merknaam Merlin Entertainments Group. De LEGO Group behoudt tot op heden 30% van de aandelen.[13]

Opmerkelijke voorbeelden van het gebruik van LEGO

Trafalgar Square in LEGO

Zie ook

Externe links

Bronnen, noten en/of referenties
  1. [http://img.borsen.dk/img/cms/tuksi4/uploads/img_server_adm.files/1852_filename_8319.pdf Jaarverslag Lego 2013, gepresenteerd op 28 februari 2014.
  2. Jaarverslag Lego 2013, 28 februari 2013.
  3. EU-Hof: iedereen mag legoblokjes maken, de Volkskrant, 12 november 2008.
  4. (en) Tekst van de uitspraak
  5. (nl) Iedereen mag Lego maken, NOS Nieuws, 14 september 2010.
  6. (en) Madonna Amy Winehouse Lego 30th Anniversary Celebrity Figures
  7. National Geographic Channel MegaFactories-documentaire (aflevering LEGO)
  8. Informatie over Bayer-bricks
  9. (en) Voorbeelden van Bayer-bricks
  10. Latere berekeningen met computers toonden aan dat hij er net naast zat; het juiste aantal is 102.981.504. Waarschijnlijk had de rekenmachine van Kristiansen een display met maar 8 cijfers.
  11. Zie: A LEGO Counting problem, op: http://www.math.ku.dk/~eilers/lego.html#whywrong
  12. Zie: "On the entropy of LEGO", Bergfinnur Durhuus en Søren Eilers, Department of mathematics, University of Copenhagen, Maart 2005, zie: http://arxiv.org/pdf/math.CO/0504039.pdf
  13. Legoland, denemarken.nl
  14. The Brick Testament
  15. (en) GeekDad Exclusive: Lego Minifigs Soon Headed for Deep Space, wired.com
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek