Wit-Rusland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Zie ook Wit-Roethenië.
Рэспубліка Беларусь
Respoeblika Belaroes
Vlag van Wit-Rusland Wapen van Wit-Rusland
(Details) (Details)
Wit-Rusland
Basisgegevens
Officiële landstaal Wit-Russisch, Russisch
Hoofdstad Minsk
Regeringsvorm Presidentiële republiek
Staatshoofd Aleksandr Loekasjenko
Religie Russisch Orthodox 48,3%
Oppervlakte 207.600 km² [1] (-% water)
Inwoners 9.503.807 (2009)[2]
9.625.888 (2013)[3] (46,4/km² (2013))
Overige
Volkslied My Belaroesy
Munteenheid Wit-Russische roebel (BYR)
UTC VET (UTC+3)
Nationale feestdag 3 juli (onafhankelijkheidsdag)
Web | Code | Tel. .by | BLR | 375
Voorgaande staten
Sovjet-Unie Sovjet-Unie 1991
Topografie
Wit-Rusland
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

Wit-Rusland (Wit-Russisch: Беларусь, Belarus, ook getranslitereerd als Belaroes; Łacinka: Biełaruś; Russisch: Беларусь), officieel de Republiek Belarus, is een republiek in Oost-Europa. Het land was samen met onder andere Rusland en Oekraïne een van de oorspronkelijke Sovjet-republieken. Wit-Rusland verklaarde zich onafhankelijk op 19 september 1991. De hoofdstad is Minsk.

Naam[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Wit-Rusland (naam) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De benaming Belarus, met de klemtoon op de laatste lettergreep, is afkomstig van de Russische woorden Белая (Belaja, dat wit betekent) en Русь (Roes', Roethenië), een oude historische benaming voor het gebied waar Oost-Slaven woonden. Dit gebied werd traditioneel onderverdeeld in Wit-Roethenië (grotendeels het huidige Wit-Rusland), Zwart-Roethenië (een gebied in het zuidwesten van Wit-Rusland), en Rood-Roethenië (een gebied in Polen en Oekraïne). Later werd de naam Roethenië beperkt tot het huidige gebied Oblast Transkarpatië in Oekraïne, terwijl Roes' meer als synoniem voor (Groot-)Rusland werd genomen. De Nederlandse benaming Wit-Rusland is derhalve een letterlijke (zij het historisch gezien niet geheel correcte) vertaling van Belarus. In officiële teksten wordt in het Nederlands de naam Belarus gebruikt.

Sommige Wit-Russen maken echter bezwaar tegen het gebruik van de term Wit-Rusland als vertaling van Белая Русь, omdat dit in hun ogen een associatie heeft met het "imperialisme" van Rusland in de tsarentijd en het Sovjettijdperk, terwijl het eigenlijk betrekking op Wit-Roethenië zou moeten hebben.

Geschiedenis[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Geschiedenis van Wit-Rusland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Wit-Russische gebieden maakten sinds de veertiende eeuw deel uit van Litouwen en daarmee sinds 1569 tot Polen-Litouwen. Met de Poolse Delingen (1773/1793/1795) kwam het gebied aan Rusland. In 1922 werd het een deelstaat van de Sovjet-Unie (Wit-Russische SSR), waarvan het zich in 1990/1991 losmaakte. Wit-Rusland was een van de oprichters van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten. In 1994 kwam de huidige president Aleksandr Loekasjenko aan de macht, via democratische verkiezingen, die tegen het uiteenvallen van de Sovjet-Unie was. Deze maakt zich onder andere sterk voor een Euraziatische Unie.

Bestuurlijke indeling[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Oblasten van Wit-Rusland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bestuurlijk is Wit-Rusland opgedeeld in zes voblasten (provincies) en de hoofdstad Minsk. De voblasten zijn onderverdeeld in rayons (districten).

De huidige indeling is opgezet in 1957 als oblasten. Na de onafhankelijkheid werd deze indeling overgenomen met als enig verschil dat het Russische oblast werd veranderd in het Wit-Russische voblast.

Demografie[bewerken]

Geografie[bewerken]

Duitse kaart van Wit-Rusland met de belangrijkste rivieren en plaatsen

Wit-Rusland kreeg zijn huidige vorm in 1946 (toen nog Wit-Russische SSR geheten).

Steden[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van grote Wit-Russische steden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Enkele steden in Wit-Rusland zijn:

Rivieren[bewerken]

Rivieren in Wit-Rusland zijn:

Bezienswaardigheden[bewerken]

Economie[bewerken]

Wit-Rusland is economisch sterk afhankelijk van handel met Rusland. Rusland levert voordelig aardolie; daarvoor in ruil kunnen de Russen gratis gebruikmaken van pijpleidingen onder de Wit-Russische bodem (zie ook Wit-Russisch-Russisch gasconflict). De Wit-Russische economie is nog sterk op de communistische leest geschoeid met een groot aantal staatsbedrijven en strenge regelingen. Wit-Rusland deed als enige ex-Sovjet land niet aan schoktherapie. De inflatie is de laatste jaren sterk afgenomen: van 42,8% in 2003 tot 12,5% in 2010.[5]

  • Munteenheid: 1 Wit-Russische roebel (BYR) = 100 kopeken; koers 2005: 1000 BYR = euro 0,38; 2014: 1000 BYR = 0,073 euro ;
  • BNP: US$28,7 miljard ($2870 per persoon)
  • groei BNP: 6,1% (2003)
  • Export: $16,14 miljard (2005) (machines en metaalproducten 34%, chemie- en aardolieproducten 22,5%, lichte industrie 9,5%)
  • Exportpartners: Rusland (54,5%), Oekraïne (5%), Duitsland (3,5%), Polen (3,5%)
  • Import: $16,94 miljard (2005) (chemie- en aardolieproducten 34%, machines en metaalproducten 26%)
  • Importpartners: Rusland (56,5%), Duitsland (10,5%), Oekraïne (6%)

Op economisch vlak wordt Wit-Rusland gekenmerkt door het voortbestaan van grote staatslandbouwbedrijven, hoewel een vrijgave van de marktsector voorzichtig aangevat werd met ondersteuning uit Moskou. Wit-Rusland is minder sterk getroffen door de crisis van 2008-2009 dan de buren Rusland, Oekraïne en Letland en is momenteel welvarender dan de eerste twee landen. Het verschil met Oekraïne bestaat al jaren, maar een hogere levensstandaard ten opzichte van Rusland is een recent verschijnsel.

Politiek[bewerken]

Hoewel er formeel een volksvertegenwoordiging en een gekozen president is, wordt Wit-Rusland toch over het algemeen gezien als een dictatuur of autocratie onder president Aleksandr Loekasjenko. De laatste parlementsverkiezingen (2008) en presidentsverkiezingen (2010) gingen gepaard met grove tegenwerking van de campagne van de oppositie, het niet toelaten van waarnemers en mogelijke stemfraude.

Bij de presidentsverkiezingen van 2001 (gewonnen door Loekasjenko met 75,65 procent tegen respectievelijk 15,65 procent voor tegenkandidaat Oeladzimir Hontsjaryk en 2,48% voor tegenkandidaat Sjarhej Hajdoekevitsj[6]) beweerde de oppositie dat 1/3 van de stemmen vervalst was. Nadat op 17 oktober 2004 77,3 procent van de bevolking via een referendum gestemd had voor aanpassing van de grondwet kon president Loekasjenko zich in 2006 verkiesbaar stellen voor een derde ambtstermijn. Volgens onafhankelijke berichtgevers was de uitslag van het referendum frauduleus.

Op 19 maart 2006 werden presidentsverkiezingen gehouden. President Loekasjenko won de verkiezingen geheel naar verwachting met meer dan 80% van de stemmen. Ook deze uitslag is volgens sommige onafhankelijke waarnemers vervalst. De dagen na de verkiezingen verzamelden duizenden demonstranten zich op het Oktoberrevolutieplein in de hoofdstad Minsk. De demonstranten werden na enkele dagen met veel geweld door de ordebewakers van gemeentelijke politie en federale KGB van het plein verjaagd.

De Wit-Russische KGB is nog een belangrijke steunpilaar van de huidige regering. Feliks Edmoendovitsj Dzerzjinski, oprichter van de Tsjeka, geldt als nationale held van Wit-Rusland.

President[bewerken]

Het staatshoofd van Wit-Rusland is de president. Hij wordt op directe wijze voor een periode van vijf jaar gekozen. Loekasjenko werd in 1994 tot president gekozen en liet zijn ambtstermijn in 1996 via een referendum verlengen tot 2001. In 2001 werd hij herkozen. Omdat een president volgens de Wit-Russische grondwet niet meer dan twee termijnen aan de macht mag zijn, hield Loekasjenko op 21 oktober 2004 (dezelfde dag als de parlementsverkiezingen) een referendum waarin hij het volk vroeg een grondwetswijziging door te voeren om de termijnenlimiet af te schaffen. Een ruime meerderheid van de bevolking (79,42%) was vóór de grondwetswijziging die daarna werd doorgevoerd. Internationale waarnemers oordeelden dat er gefraudeerd was.

Het Plein van de Overwinning tegen het Fascisme in Minsk.

Premier en Raad van Ministers[bewerken]

De premier is voorzitter van de Raad van Ministers. De leden moeten lid zijn van het parlement en worden door de president benoemd.

Volksvertegenwoordiging[bewerken]

De volksvertegenwoordiging (Nationale Assemblée) bestaat uit een lagerhuis en een hogerhuis. Het lagerhuis heet Huis van Afgevaardigden en bestaat uit 110 leden. Daarnaast is er een uit 64 leden bestaand hogerhuis, de Raad van de Republiek. De leden van het Huis van Afgevaardigden worden voor een periode van 4 jaar gekozen. 56 Leden van de Raad van de Republiek worden indirect gekozen, terwijl 8 door de president worden benoemd.

Rechterlijke macht[bewerken]

De rechterlijke macht bestaat uit het Hooggerechtshof, (speciale) rechtbanken en het Constitutioneel Hof.

Alhoewel er stappen worden ondernomen om de doodstraf af te schaffen, voert Wit-Rusland nog steeds executies uit door middel van een schot in het achterhoofd. De doodstraf wordt vaak opgelegd na een oneerlijke rechtszaak en marteling komt voor om bekentenissen te verkrijgen. Daarnaast weten zowel de gevangenen zelf als hun familie niet wanneer de voltrekking van de doodstraf zal plaatsvinden, waardoor beide in voortdurende angst voor het moment van executie verkeren. Alle informatie over de doodstraf in Wit-Rusland wordt geheimgehouden. Er zijn geen statistieken te verkrijgen over het aantal executies.

Politieke partijen[bewerken]

De macht en invloed van politieke partijen in Wit-Rusland is zeer gering. Het parlement bestaat grotendeels uit "partijlozen" die achter het beleid van Loekasjenko staan. Daarnaast zijn er drie partijen in het parlement die het regeringsbeleid steunen:

Partijen die niet in het parlement vertegenwoordigd zijn, maar wel achter het beleid van Loekasjenko staan:

De oppositie is niet in het parlement vertegenwoordigd. De belangrijke alliantie van oppositiepartijen is de Verenigde Democratische Krachten, bestaande uit vijf partijen, zoals het Wit-Russisch Volksfront en de Verenigde Burgerspartij van Wit-Rusland.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties