Bosnië en Herzegovina

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Bosna i Hercegovina
Босна и Херцеговина
Bosnia en Herzegovina
Flag of Bosnia and Herzegovina.svg
(Details)
Coat of arms of Bosnia and Herzegovina.svg
(Details)
Bosnië en Herzegovina
Basisgegevens
Officiële landstaal Bosnisch
Servisch
Kroatisch
Hoofdstad Sarajevo
Regeringsvorm Federatie
Presidentiële republiek met een semipresidentieel systeem en een meerpartijenstelsel (democratie)
Staatshoofd Bakir Izetbegović
Željko Komšić
Nebojša Radmanović
Religie Moslims 40%, orthodox 31%, katholiek 15%, overige 14%[1]
Oppervlakte 51.209 km² [2] (-% water)
Inwoners 4.377.033 (1991)[3]
3.875.723 (2013)[4] (75,7/km² (2013))
Overige
Volkslied Intermeco
Munteenheid Bosnische convertibele mark (BAM)
UTC +1 (zomer +2)
Nationale feestdag 25 november, Dag van de Republiek
Web | Code | Tel. .ba | BiH | 387
Voorgaande staten
Socialistische Federale Republiek Joegoslavië Socialistische Federale Republiek Joegoslavië 1992 (Bosnische Oorlog)
Topografie
Bosnië en Herzegovina
Portaal  Portaalicoon   Bosnië en Herzegovina
Portaal  Portaalicoon   Landen & Volken

Bosnië en Herzegovina (Bosnisch/Kroatisch: Bosna i Hercegovina, Servisch: Босна и Херцеговина) is een republiek in het zuidoosten van Europa. Het land bestaat uit de landstreken Bosnië en Herzegovina en is ontstaan bij het uiteenvallen van het voormalige Joegoslavië (sinds 5 april 1992). Het land bevindt zich op het Balkanschiereiland en grenst in het noorden en westen aan Kroatië en in het oosten aan Servië en Montenegro.

Bosnië en Herzegovina telt 4.377.033 (1991) inwoners en heeft een oppervlakte van 51.209 km². Het land wordt bijna geheel door land omgeven, behalve bij de kustplaats Neum, waar circa 21 km kustlijn is met de Adriatische Zee. De hoofdstad en de grootste stad van Bosnië en Herzegovina is Sarajevo met een inwonertal van circa 430.000. De nationale munteenheid is de Bosnische mark.

Geschiedenis sinds de onafhankelijkheid[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van Bosnië en Herzegovina voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Het brandende parlementsgebouw in Sarajevo tijdens het beleg van Sarajevo

Bosnië en Herzegovina riep in april 1992 de onafhankelijkheid uit. Na het uitroepen van die onafhankelijkheid brak de Bosnische Oorlog uit. De onafhankelijkheid was uitgeroepen door de regering van Bosnië en Herzegovina, nadat de meerderheid van de Bosnische bevolking voor de onafhankelijkheid koos tijdens het referendum van 1 maart 1992. Het merendeel van de Bosnische Serviërs was echter tegen de onafhankelijkheid. Het leger van de Bosnische Serviërs, onder leiding van generaal Ratko Mladić, omsingelde in het voorjaar van 1992 de Bosnische hoofdstad Sarajevo. De politieke leider van de Bosnische Serviërs, Radovan Karadžić, kwam op 12 mei 1992 met het plan om Bosnische volkeren fysiek te scheiden. Al in 1992 werden tientallen Bosnische steden en dorpen aangevallen en vervolgens geplunderd en de niet-Servische bevolking uitgemoord, opgesloten in gevangenkampen of verdreven. De meeste massamoorden vonden plaats in Foča, Sarajevo, Višegrad, Zvornik, Prijedor, Kozarac, Vlasenica, Bratunac, Sanski Most en Srebrenica, in de laatste zijn in 1995 ruim achtduizend mensen vermoord. Na internationaal ingrijpen in 1995 eindigde de Bosnische Oorlog met het verdrag van Dayton. Sindsdien is het land verdeeld in twee entiteiten: de Federatie van Bosnië en Herzegovina (Federacija Bosna i Hercegovina) en de Servische entiteit: de Servische Republiek (Republika Srpska). In deze laatste is Banja Luka de belangrijkste stad, grondwettelijk is Sarajevo de hoofdstad. Naast de voornoemde twee deelrepublieken is er het Federaal District Brčko.

Na het uitbreken van de Burgeroorlog is het inmiddels al een stuk rustiger geworden op de Balkan. Bosnië en Herzegovina verdween dan ook uit het nieuws tot de oorlogsmisdadiger Radovan Karadžić in juli 2008 werd opgepakt. De Britse diplomaat en politicus Paddy Ashdown, voormalig Hoge Vertegenwoordiger van de internationale gemeenschap in Bosnië-Herzegovina, gaf ten tijde van deze gebeurtenis in The Observer aan dat Bosnië en Herzegovina op het punt stond om in te storten.[5] Ashdown meldde dat de Bosnische Serviërs bezig zouden zijn met het opbouwen van een eigen staatsstructuur. De premier Milorad Dodik stuurde eerder een afvaardiging naar Montenegro om te onderzoeken hoe dat land zich in 2006 afscheidde. De Bosnische Serviërs zouden streven naar een onafhankelijke Republika Srpska. Volgens Ashdown heeft de Europese Unie zich in de jaren 90 te snel teruggetrokken uit Bosnië.

Geografie[bewerken]

De Kravicawatervallen aan de rivier de Trebižat

Bosnië is gelegen in de westelijke Balkan, grenzend aan Kroatië in het noorden en westen, Servië in het noordoosten en Montenegro in het zuidoosten. Het land is voornamelijk bergachtig en bevindt zich deels in de centrale Dinarische Alpen. De noordoostelijke streken zijn onderdeel van de Pannonische vlakte, terwijl het zuiden aan de Adriatische Zee grenst. Het land heeft slechts 20 kilometer kustlijn, rond de stad Neum. Hoewel de stad is omringd door Kroatische schiereilanden heeft volgens de Verenigde Naties Bosnië recht op een wettelijke doorgang naar de buitenste zee.

De berg Vlašić in de Dinarische Alpen

Het land dankt zijn naam aan de twee regio's Bosnië en Herzegovina, die een zeer vaag omschreven grens hebben. Bosnië omvat de noordelijke gebieden, ongeveer vier vijfde van het gehele land, terwijl Herzegovina het zuidelijke deel van het land vormt. De belangrijkste steden zijn de hoofdstad Sarajevo, Banja Luka in het noordwesten, Bijeljina en Tuzla in het noordoosten, Zenica en Doboj in het centrale deel van Bosnië en Mostar, de hoofdstad van Herzegovina. Het zuidelijke deel van Bosnië heeft een mediterraan klimaat en wordt grotendeels gebruikt voor landbouw. Midden-Bosnië is het meest bergachtige deel van Bosnië met als hoogtepunten de bergen Vlasic, Čvrsnica en Prenj. Oost-Bosnië heeft ook bergen, zoals Trebevic, Jahorina, Igman, Bjelašnica en Treskavica. Dit was de plek waar de Olympische Winterspelen van 1984 werden gehouden. Oost-Bosnië is bosrijk langs de rivier Drina, evenals bijna 50% van heel Bosnië en Herzegovina. Noord-Bosnië bevat zeer vruchtbare landbouwgrond langs de rivier Sava.

Bevolking[bewerken]

Een katholieke kerk, een moskee en een Servisch-orthodoxe kerk op loopafstand van elkaar in de plaats Bosanska Krupa

De staatsburgers van Bosnië en Herzegovina worden Bosniërs genoemd. De grootste etnische groepen in het land zijn de islamitische Bosniakken, de servisch-orthodoxe Bosnische Serviërs en de rooms-katholieke Bosnische Kroaten. Daarnaast zijn er kleine groepen Roma, Albanezen, Montenegrijnen, Oekraïners, Duitsers en Joden. De oorlog heeft de vermengd wonende bevolking gescheiden in twee deelrepublieken: een bestuurd door Serviërs en een bestuurd door Bosniakken en Kroaten. Voor zover niet naar het buitenland gevlucht, hebben zich in deze gebieden de drie hoofdgroepen tijdens de oorlog teruggetrokken en geconcentreerd. Zie voor een statistisch overzicht etnische zuivering. Na de oorlog konden velen wel terugkeren naar hun oorspronkelijke woonplaatsen maar de onveilige situatie weerhield de meesten daarvan. In grote delen van het land staan daarom de huizen onbewoond en vervallen en de dorpen leeg.

Steden[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van grote steden in Bosnië en Herzegovina voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De hoofdstad van Bosnië en Herzegovina is Sarajevo. Andere grotere steden zijn Banja Luka, Bihać, Mostar, Tuzla en Zenica.

Steden in Bosnië en Herzegovina
Rang Naam Inwoners Bestuur
Latijn Cyrillisch Telling 1981 Telling 1991 Schatting 2005
1. Sarajevo Сарајево 319.017 416.497 297.523 Sarajevo
2. Banja Luka Бања Лука 123.937 143.079 173.748 Banja Luka
3. Tuzla Тузла 65.091 83.770 88.521 Tuzla
4. Zenica Зеница 63.569 96.027 85.649 Zenica-Doboj
5. Mostar Мостар 63.427 75.865 64.301 Herzegovina-Neretva
6. Prijedor Приједор - - 57.166 Banja Luka
7. Bihać Бихаћ 29.875 45.995 39.195 Una-Sana
8. Brčko Брчко 31.437 41.405 38.479 Distrikt Brčko
9. Bijeljina Бијељина 31.124 37.216 37.692 Bijeljina

Cultuur[bewerken]

De muziektraditie in Bosnië is heel divers. Verschillende bevolkingsgroepen hebben allemaal hun eigen voorkeur. Een van de invloedrijkste muzieksoorten is sevdah. Deze muzieksoort kent haar oorsprong eind 19e eeuw en is vergelijkbaar met een balade. De teksten vertellen vaak verhalen over bekende personen en gebeurtenissen, zoals over de Ottomaanse periode. De hierbij gebruikte instrumenten die de zang begeleiden van deze balladen zijn vaak de accordeon en de gitaar; de accordeon is de 20e-eeuwse vervanger van de onder Ottomaanse overheersing gebruikelijkere saz.

Naast de muziek speelt dans een belangrijke rol in de cultuur van Bosnië en Herzegovina. Er zijn vele verschillende soorten dans. Een van de voornaamste is de zogeheten kolo. Dit is een traditionele dans waarbij mannen en vrouwen gezamenlijk dansen, de oorsprong is naar meerdere perioden in de geschiedenis te herleiden.

Keuken[bewerken]

Populaire gerechten in Bosnië en Herzegovina zijn onder andere burek (met gekruid vlees gevuld filodeeg, ook wel jufka genoemd), ćevapčići of ćevapi (kleine worstjes van gekruid gehakt) en Bosanski lonac (stamppot met vlees en groente). De Bosnische keuken kent daarnaast erg veel gevulde groenten: punjene paprike (gevulde paprika, sarme (zurekoolbladen) en tikvice (courgette). De vulling voor sarme is een mix van rundergehakt, rijst, ui, paprikapoeder, peper en zout.

Veel Bosnische gerechten zijn ook elders in de Balkan te vinden. Zo is het in Bosnië onder de naam zeljanica bekende gerecht (filodeeg met spinazie en witte roomkaas) in Griekenland bekend onder de naam spanakopita (Grieks: Σπανακοπιτα). In de Bosnische, Servische en soms Kroatische taal betekent het woord spanać of spinat spinazie, afkomstig van het Griekse spanàki (Grieks: Σπανάκι); een oud Slavisch woord hiervoor is zelja (cyrillisch: Зеља).

Het roken van vlees valt onder een delicatesse, het zogenaamde suho meso of pečenica (droog/rookvlees). De Bosniërs zijn tevens dol op zoet, zoals over de gehele Balkan is ook in Bosnië de welbekende baklava (filodeeg bedekt met mix van walnoten, suiker, boter) te vinden. Alleen in tegenstelling tot Griekenland en Turkije wordt de baklava in Bosnië met walnoten bereid.

Taal[bewerken]

Bosnië en Herzegovina heeft drie officiële talen: Bosnisch, Servisch en het Kroatisch, alle drie standaardvarianten van het Servo-Kroatisch.

De naam "Bosnisch" is onder de meerderheid van Bosnische Kroaten en Bosnische Serviërs controversieel. Bosnische Kroaten spreken Kroatisch en beschouwen dit als hun moedertaal. Bosnische Serviërs zien het Servisch als hun officiële taal. Alleen de Bosniakken geven de voorkeur aan Bosnisch. Het Bosnisch wordt gezien als een "aparte" Zuidslavische taal met Turkse en Arabische leenwoorden en wordt in het huidige Bosnië en Herzegovina samen met de andere twee talen als de nationale standaardtaal gezien. Het staat vast dat tot in de 19e eeuw de Bosnische bevolking Bosnisch sprak en een eigen Bosnisch schrift kende, het Bosančica.

Economie[bewerken]

Wijngaard bij Grude in het westen van het land

De economie van Bosnië en Herzegovina heeft het zwaar te verduren gehad tijdens de oorlog. Met name de industrie, waar het land (en het vroegere Joegoslavië) van afhankelijk was en is, is flink beschadigd geweest. Het land telt vele industrieën, waarvan vele te maken hebben met het delven van de ruim aanwezige delfstoffen (kolen, zink). Ook is er veel petrochemische industrie in het land. Daarnaast is er sprake van intensieve akkerbouw en veeteelt. Vanwege de ligging vindt de meeste handel plaats met de buurlanden Kroatië, Servië en Montenegro.

In de afgelopen jaren liet de economie van Bosnië-Herzegovina gunstige groeicijfers zien. De groei werd vooral gedreven door een stevige toename van de particuliere consumptie. De stijging van de consumptieve bestedingen die relatief op een laag niveau liggen, werd gedreven door een toename van de reële lonen en een flinke groei van het consumentenkrediet. Ook overheidsprojecten op het gebied van de infrastructuur en de export stimuleerden de economische groei. Na een economische krimp in 2009 verwacht de EIU voor 2010 en 2011 economisch herstel. Bedreigingen voor de economische groei zijn de politieke instabiliteit en een vertraging bij het doorvoeren van institutionele en structurele hervormingen.

De lokale munteenheid is de Bosnische inwisselbare mark (konvertibilna marka). De ISO-code is de BAM, maar lokaal wordt deze afgekort tot KM. In overwegend Kroatische gebieden wordt de Kroatische kuna ook geaccepteerd. De euro wordt wijdverbreid geaccepteerd. De koers van de mark is ongeveer 51 eurocent, terwijl een euro ongeveer KM 1,96 is. De koers ligt vast.

Politiek & bestuurlijke indeling[bewerken]

Kaart van Bosnië en Herzegovina, verdeeld in de Federatie van Bosnië en Herzegovina, de Servische Republiek en het Brčko-district

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Het verdrag van Dayton deelt Bosnië en Herzegovina administratief op in twee entiteiten, namelijk de Federatie van Bosnië en Herzegovina (51%) en de Servische Republiek (49%). Daarnaast is er nog een federaal district, genaamd Brčko, dat tot beide entiteiten behoort. De Federatie van Bosnië en Herzegovina en de Servische Republiek zijn weer onderverdeeld in respectievelijk 10 kantons en 7 regio's. De kantons en regio's zijn op hun beurt weer onderverdeeld in gemeentes.

Nuvola single chevron right.svg Zie Bestuurlijke indeling van Bosnië en Herzegovina voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Politieke partijen[bewerken]

Europese Unie en de toetreding[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Bosnië en Herzegovina en de Europese Unie voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Integratie in de Europese Unie is een van de belangrijkste politieke doelstellingen van Bosnië en Herzegovina, de inleiding van het stabilisatie- en associatieproces (SAP) in 2007. Landen die deelnemen aan het SAP hebben de mogelijkheid om te worden aangeboden, zodra zij aan de noodzakelijke voorwaarden, aan de lidstaten van de EU. Bosnië en Herzegovina vormt dus een potentieel kandidaat voor toetreding tot de EU.

De uitvoering van de Dayton-akkoorden van 1995 door de beleidsmakers in Bosnië en Herzegovina, evenals de internationale gemeenschap, is van invloed op de regionale stabiliteit in de landen-opvolgers van het voormalige Joegoslavië. In Bosnië en Herzegovina, zijn de betrekkingen met zijn buurlanden van Kroatië, Servië en Montenegro redelijk stabiel sinds de ondertekening van het Dayton-akkoord in 1995. Desondanks zijn de politieke doelstellingen van de etnische groeperingen in het land vaak tegenstrijdig.

Op 23 april 2010 ontving Bosnië en Herzegovina de Membership Action Plan van de NAVO, dat is de laatste stap voordat een volledig lidmaatschap van de alliantie. Volwaardig lidmaatschap wordt naar verwachting in 2014 of 2015 verkregen, afhankelijk van de voortgang van de hervormingen.

Toerisme[bewerken]

Slechts weinigen denken bij Bosnië en Herzegovina aan een toeristische bestemming. Toch heeft dit land veel te bieden, naast ondergenoemde bezienswaardigheden is er met name voor de natuurliefhebbers en actieve sportbeoefenaars veel te beleven. Zo zijn in het oosten van Bosnie mogelijkheden tot bergbeklimmen, in centraal-Bosnië (rondom Sarajevo) kan geskied worden, het westen staat bekend om rafting-mogelijkheden, en verder zijn er veel wandelmogelijkheden.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook de Monumenten in Bosnië-Hercegovina op de Werelderfgoedlijst.

Verkeer[bewerken]

Het wegennet in Bosnië is goed en volop in ontwikkeling. De belangrijkste steden (Sarajevo, Mostar, Banja Luka, Tuzla etc.) zijn goed verbonden met magistrale wegen en één snelweg. Deze loop vanaf de hoofdstad Sarajevo tot Zenica en is onlangs opengesteld. Voor de snelweg is wel tol vereist. Naast de magistrale wegen zijn er ook veel lokale wegen waar paarden en karren niet ongewoon zijn, de snelheid is daardoor vaak beperkt. De Adriatische kust is goed bereikbaar vanuit de hoofdstad Sarajevo via de magistrale weg M17 naar Mostar en Metkovici (grensstreek).

Media[bewerken]

Kranten[bewerken]

Televisie[bewerken]

Televisiestations
MTV Adria MTV Igman NTV 101
HTV Oscar KISS TV NTV Amna
NRTV Travnik NRTV studio 99 NTV Hayat
NTV IC NTV Jasmin NTV Studio Arena
OBN Pink BH RTV BN
RTV Bugojno RTV Cazin RTV FBiH
RTV Goražde RTV Hit RTV Maglaj
RTV Mostar RTV Rudo RTV TK
RTV USK RTV Visoko RTV Vikom
RTV Vogošća RTV Zenica RTV Živinice
RTV Hit Televizija Alfa TV Bel Kanal
TV Kanal 3 TV Kantona Sarajevo TV OSM
TV Prijedor TV Simić TV Tuzlanska

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties