Bosnië en Herzegovina

Bosna i Hercegovina Босна и Херцеговина
(Details) (Details)
Basisgegevens
Officiële landstaal	Bosnisch, Servisch, Kroatisch
Hoofdstad	Sarajevo
Regeringsvorm	Federatie Presidentiële republiek met een semipresidentieel systeem en een meerpartijenstelsel (democratie)
Staatshoofd	Bakir Izetbegović Željko Komšić Nebojša Radmanović
Religie	Moslims 40%, orthodox 31%, katholiek 15%, overige 14%
Oppervlakte	51.197 km²  (-% water)
Inwoners	4.377.033 (1991) 4.613.414 (2009) (90,1/km² (2009))
Overige
Volkslied	Intermeco
Munteenheid	Bosnische convertibele mark (BAM)
UTC	+1 (zomer +2)
Nationale feestdag	25 november, Dag van de Republiek
Web | Code | Tel.	.ba | BiH | 387
Voorgaande staten
Socialistische Federale Republiek Joegoslavië 1992 (Bosnische Oorlog)
Topografie
Portaal    Bosnië en Herzegovina
Portaal    Landen & Volken

Bosnië en Herzegovina is een republiek in het zuidoosten van Europa. Het land bestaat uit de landstreken Bosnië en Herzegovina en is ontstaan bij het uiteenvallen van het voormalige Joegoslavië (sinds 5 april 1992). Het bevindt zich op het Balkanschiereiland en grenst aan Kroatië, Servië en Montenegro.

Bosnië en Herzegovina telt 4.377.033 (1991) inwoners en heeft een oppervlakte van 51.197 km². Het land wordt bijna geheel door land omgeven, behalve bij Neum, waar er circa 21 kilometer kustlijn is met de Adriatische Zee. De hoofdstad is Sarajevo. De nationale munteenheid is de Bosnische mark.

Geschiedenis sinds de onafhankelijkheid

Zie geschiedenis van Bosnië en Herzegovina voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het brandende parlementsgebouw in Sarajevo tijdens het beleg van Sarajevo

Bosnië en Herzegovina riep in april 1992 de onafhankelijkheid uit. Na het uitroepen van die onafhankelijkheid brak de Bosnische Oorlog uit. De onafhankelijkheid was uitgeroepen door de regering van Bosnië en Herzegovina, nadat de meerderheid van de Bosnische bevolking voor de onafhankelijkheid koos tijdens het referendum van 1 maart 1992. Het merendeel van de Bosnische Serviërs was echter tegen de onafhankelijkheid. Het leger van de Bosnische Serviërs, onder leiding van generaal Ratko Mladić, omsingelde in het voorjaar van 1992 de Bosnische hoofdstad Sarajevo. De politieke leider van de Bosnische Serviërs, Radovan Karadžić, kwam op 12 mei 1992 met het plan om Bosnische volkeren fysiek te scheiden. Al in 1992 werden tientallen Bosnische steden en dorpen aangevallen en vervolgens geplunderd en de niet-Servische bevolking uitgemoord, opgesloten in gevangenkampen of verdreven. De meeste massamoorden vonden plaats in Foča, Sarajevo, Višegrad, Zvornik, Prijedor, Kozarac, Vlasenica, Bratunac, Sanski Most en Srebrenica, in de laatste zijn in 1995 ruim achtduizend mensen vermoord. Na internationaal ingrijpen in 1995 eindigde de Bosnische Oorlog met het verdrag van Dayton. Sindsdien is het land verdeeld in twee entiteiten: De Federatie van Bosnië en Herzegovina (Federacija Bosna i Hercegovina), en de Servische entiteit: de Servische Republiek (Republika Srpska). In deze laatste is Banja Luka de belangrijkste stad, grondwettelijk is Sarajevo de hoofdstad. Naast de voornoemde twee deelrepublieken is er het Federaal District Brčko.

Rustig is het niet geworden op de Balkan, maar Bosnië en Herzegovina verdween wel uit het nieuws. Dat veranderde toen Radovan Karadžić werd opgepakt in juli 2008. Geholpen door deze actuele gebeurtenis zocht de Britse diplomaat en politicus Paddy Ashdown, voormalig Hoge Vertegenwoordiger van de internationale gemeenschap in Bosnië-Herzegovina, het nieuws. In The Observer meldde Ashdown dat Bosnië en Herzegovina op het punt stond om in te storten. Ashdown meldde dat de Bosnische-Serviërs bezig zouden zijn met het opbouwen van een eigen staatsstructuur. De premier Milorad Dodik stuurde eerder een afvaardiging naar Montenegro om te onderzoeken hoe dat land zich in 2006 afscheidde. De Bosnische-Serviërs zouden streven naar een onafhankelijke Republika Srpska. Volgens Ashdown heeft de Europese Unie zich in de jaren 90 te snel teruggetrokken uit Bosnië.

Geografie

De Kravicawatervallen aan de rivier de Trebižat

Bosnië is gelegen in de westelijke Balkan, grenzend aan Kroatië in het noorden en westen, Servië in het noordoosten en Montenegro in het zuidoosten. Het land is voornamelijk bergachtig en bevindt zich deels in de centrale Dinarische Alpen. De noordoostelijke streken zijn onderdeel van de Pannonische vlakte, terwijl het zuiden aan de Adriatische Zee grenst. Het land heeft slechts 20 kilometer kustlijn, rond de stad Neum. Hoewel de stad is omringd door Kroatische schiereilanden heeft volgens de Verenigde Naties Bosnië recht op een wettelijke doorgang naar de buitenste zee.

De berg Vlašić in de Dinarische Alpen

Het land dankt zijn naam aan de twee regio's Bosnië en Herzegovina, die een zeer vaag omschreven grens hebben. Bosnië omvat de noordelijke gebieden, ongeveer vier vijfde van het gehele land, terwijl Herzegovina het zuidelijke deel van het land vormt. De belangrijkste steden zijn de hoofdstad Sarajevo, Banja Luka in het noordwesten, Bijeljina en Tuzla in het noordoosten, Zenica en Doboj in het centrale deel van Bosnië en Mostar, de hoofdstad van Herzegovina.

Het zuidelijke deel van Bosnië heeft een mediterraan klimaat en wordt grotendeels gebruikt voor landbouw. Midden-Bosnië is het meest bergachtige deel van Bosnië met als hoogtepunten de bergen Vlasic, Čvrsnica en Prenj. Oost-Bosnië heeft ook bergen, zoals Trebevic, Jahorina, Igman, Bjelašnica en Treskavica. Dit was de plek waar de Olympische Winterspelen van 1984 werden gehouden. Oost-Bosnië is bosrijk langs de rivier Drina, evenals bijna 50% van heel Bosnië en Herzegovina. Noord-Bosnië bevat zeer vruchtbare landbouwgrond langs de rivier Sava.

Bevolking

Een katholieke kerk, een moskee en een Servisch-orthodoxe kerk op loopafstand van elkaar in de plaats Bosanska Krupa

De staatsburgers van Bosnië en Herzegovina worden Bosniërs genoemd. De grootste etnische groepen in het land zijn de Bosniakken, de Bosnische-Serviërs en de Bosnische-Kroaten. Daarnaast zijn er kleine groepen Roma, Albanezen, Montenegrijnen, Oekraïners, Duitsers en Joden.

Taal

Bosnië en Herzegovina heeft drie officiële talen: Bosnisch, Servisch en het Kroatisch, alle drie standaardvarianten van het Servo-Kroatisch.

De naam "Bosnisch" is onder de meerderheid van Bosnische Kroaten en Bosnische Serviërs controversieel. Bosnische Kroaten spreken Kroatisch en beschouwen dit als hun moedertaal. Bosnische Serviërs zien het Servisch als hun officiële taal. Alleen de Bosnjakken geven de voorkeur aan Bosnisch. Het Bosnisch wordt gezien als een "aparte" Zuidslavische taal met Turkse en Arabische leenwoorden en wordt in het huidige Bosnië en Herzegovina samen met de andere twee talen als de nationale standaardtaal gezien. Het staat vast dat tot in de 19e eeuw de Bosnische bevolking Bosnisch sprak en een eigen Bosnisch schrift kende, het Bosančica.

Steden

Zie Lijst van grote steden in Bosnië en Herzegovina voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De hoofdstad van Bosnië en Herzegovina is Sarajevo. Andere grotere steden zijn Banja Luka, Bihać, Mostar, Tuzla en Zenica.

Steden in Bosnië en Herzegovina

Rang	Naam		Inwoners			Bestuur
	Latijn	Cyrillisch	Telling 1981	Telling 1991	Schatting 2005
1.	Sarajevo	Сарајево	319.017	416.497	297.523	Sarajevo
2.	Banja Luka	Бања Лука	123.937	143.079	173.748	Banja Luka
3.	Tuzla	Тузла	65.091	83.770	88.521	Tuzla
4.	Zenica	Зеница	63.569	96.027	85.649	Zenica-Doboj
5.	Mostar	Мостар	63.427	75.865	64.301	Herzegovina-Neretva
6.	Prijedor	Приједор	-	-	57.166	Banja Luka
7.	Bihać	Бихаћ	29.875	45.995	39.195	Una-Sana
8.	Brčko	Брчко	31.437	41.405	38.479	Distrikt Brčko
9.	Bijeljina	Бијељина	31.124	37.216	37.692	Bijeljina

Economie

Wijngaard bij Grude in het westen van het land

De economie van Bosnië en Herzegovina heeft het zwaar te verduren gehad tijdens de oorlog. Met name de industrie, waar het land (en het vroegere Joegoslavië) van afhankelijk was en is, is flink beschadigd geweest. Het land telt vele industrieën, waarvan vele te maken hebben met het delven van de ruim aanwezige delfstoffen (kolen, zink). Ook is er veel petrochemische industrie in het land. Daarnaast is er sprake van intensieve akkerbouw en veeteelt. Vanwege de ligging vindt de meeste handel plaats met de buurlanden Kroatië, Servië en Montenegro.

In de afgelopen jaren liet de economie van Bosnië-Herzegovina gunstige groeicijfers zien. De groei werd vooral gedreven door een stevige toename van de particuliere consumptie. De stijging van de consumptieve bestedingen die relatief op een laag niveau liggen, werd gedreven door een toename van de reële lonen en een flinke groei van het consumentenkrediet. Ook overheidsprojecten op het gebied van de infrastructuur en de export stimuleerden de economische groei. Na een economische krimp in 2009 verwacht de EIU voor 2010 en 2011 economisch herstel. Bedreigingen voor de economische groei zijn de politieke instabiliteit en een vertraging bij het doorvoeren van institutionele en structurele hervormingen.

De lokale munteenheid is de Bosnische inwisselbare mark (konvertibilna marka). De ISO-code is de BAM, maar lokaal wordt deze afgekort tot KM. In overwegend Kroatische gebieden wordt de Kroatische kuna ook geaccepteerd. De euro wordt wijdverbreid geaccepteerd. De koers van de mark is ongeveer 51 eurocent, terwijl een euro ongeveer KM 1,96 is. De koers ligt vast.

Politiek

Kaart van Bosnië en Herzegovina, verdeeld in de Federatie van Bosnië en Herzegovina, de Servische Republiek en het Brčko-district

Politieke partijen

• Socialistische Democratische Partij
• Socialistische Servische Stranka (Partij)
• Partij voor Democratische Actie
• Communistenbond van Bosnië en Herzegovina
• Kroatische Democratische Unie

Bestuurlijke indeling

Zie bestuurlijke indeling van Bosnië en Herzegovina voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het verdrag van Dayton deelt Bosnië en Herzegovina administratief op in twee entiteiten, namelijk de Federatie van Bosnië en Herzegovina (51%) en de Servische Republiek (49%). Daarnaast is er nog een federaal district, genaamd Brčko, dat tot beide entiteiten behoort.

De Federatie van Bosnië en Herzegovina en de Servische Republiek zijn weer onderverdeeld in respectievelijk 10 kantons en 7 regio's. De kantons en regio's zijn op hun beurt weer onderverdeeld in gemeentes.

Europese Unie en de toetreding

Zie Bosnië en Herzegovina en de Europese Unie voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Integratie in de Europese Unie is een van de belangrijkste politieke doelstellingen van Bosnië en Herzegovina, de inleiding van het stabilisatie- en associatieproces (SAP) in 2007. Landen die deelnemen aan het SAP hebben de mogelijkheid om te worden aangeboden, zodra zij aan de noodzakelijke voorwaarden, aan de lidstaten van de EU. Bosnië en Herzegovina vormt dus een potentieel kandidaat voor toetreding tot de EU.

De uitvoering van de Dayton-akkoorden van 1995 door de beleidsmakers in Bosnië en Herzegovina, evenals de internationale gemeenschap, is van invloed op de regionale stabiliteit in de landen-opvolgers van het voormalige Joegoslavië. In Bosnië en Herzegovina, zijn de betrekkingen met zijn buurlanden van Kroatië, Servië en Montenegro redelijk stabiel sinds de ondertekening van het Dayton-akkoord in 1995. Desondanks zijn de politieke doelstellingen van de etnische groeperingen in het land vaak tegenstrijdig.

Op 23 april 2010 ontving Bosnië en Herzegovina de Membership Action Plan van de NAVO, dat is de laatste stap voordat een volledig lidmaatschap van de alliantie. Volwaardig lidmaatschap wordt naar verwachting in 2014 of 2015 verkregen, afhankelijk van de voortgang van de hervormingen.

Bezienswaardigheden

Zie ook de Monumenten in Bosnië-Hercegovina op de Werelderfgoedlijst.

De Stari Most in Mostar

• Sarajevo met zijn Bas Carsija, cultuur en vele moskeeën.
• Sarajevo, Vrelo Bosna; een natuurpark. 'Het vondelpark van Sarajevo'.
• Mostar: oude deel met de brug Stari Most boven de rivier Neretva. De oude brug staat sinds 2005 op de Werelderfgoedlijst.
• Višegrad de Mehmed Paša Sokolovićbrug in de Bosnische plaats Višegrad overspant de rivier Drina. Sinds 2007 is deze brug opgenomen op de Werelderfgoedlijst.
• Pocitelj wordt ook wel het Turks dorp genoemd. Oud Turks dorpje met een enorm kasteel.
• Blagaj; bron van de rivier Buna.
• Travnik, stad van de vizieren uit het Ottomaanse tijdperk.
• Međugorje bedevaartsoord die veel pelgrims trekt uit binnen- en buitenland.
• Visoko daar staat de piramidevormige berg genaamd Visocica. Ook wel de Bosnische piramide genoemd, opgravingen van omstreden Europese piramide

Media

Kranten

• Dnevni Avaz
• Oslobođenje
• Nezavisne novine
• Dnevni list

Televisie

Televisiestations
MTV Adria	MTV Igman	NTV 101
HTV Oscar	KISS TV	NTV Amna
NRTV Travnik	NRTV studio 99	NTV Hayat
NTV IC	NTV Jasmin	NTV Studio Arena
OBN	Pink BH	RTV BN
RTV Bugojno	RTV Cazin	RTV FBiH
RTV Goražde	RTV Hit	RTV Maglaj
RTV Mostar	RTV Rudo	RTV TK
RTV USK	RTV Visoko	RTV Vikom
RTV Vogošća	RTV Zenica	RTV Živinice
RTV Hit	Televizija Alfa	TV Bel Kanal
TV Kanal 3	TV Kantona Sarajevo	TV OSM
TV Prijedor	TV Simić	TV Tuzlanska

Externe links

• Bosnia and Herzegovina online
• www.bosnie-herzegovina.net

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

Mediabestanden

Zie de categorie Bosnia and Herzegovina van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Bestuurlijke indeling van Bosnië en Herzegovina

Entiteiten van Bosnië en Herzegovina: Servische Republiek · Federatie van Bosnië en Herzegovina Federale Districten van Bosnië en Herzegovina: Brčko Kantons van de Federatie van Bosnië en Herzegovina: Bosnisch Podrinje · Centraal-Bosnië · Herzegovina-Neretva · Posavina · Kanton Sarajevo · Tuzla · Una-Sana · Herceg-Bosna · West-Herzegovina · Zenica-Doboj Regio's van de Servische Republiek: Banja Luka · Bijeljina · Doboj · Foča (Srbinje) · Oost-Sarajevo (Sokelac) · Trebinje · Vlasenica

Landen van het Keizerrijk Oostenrijk (1804-1867) en Oostenrijk-Hongarije (1867-1918)

1867-1918 De in de Rijksraad vertegenwoordigde koninkrijken en landen (Cisleithanië): Hertogdom Boekowina · Koninkrijk Bohemen · Koninkrijk Dalmatië · Koninkrijk Galicië en Lodomerië · Hertogdom Karinthië · Hertogdom Krain · Küstenland (Vorstelijk Graafschap Görz en Gradisca · Markgraafschap Istrië · Stad Triëst en haar gebied) · Markgraafschap Moravië · Neder-Oostenrijk · Opper-Oostenrijk · Hertogdom Salzburg · Tsjechisch-Silezië · Hertogdom Stiermarken · Vorstelijk Graafschap Tirol en het Land Vorarlberg De landen van de Heilige Hongaarse Stefanskroon (Transleithanië): Fiume met gebied · Koninkrijk Hongarije · Koninkrijk Kroatië en Slavonië Gemeenschappelijk bestuurd: Bosnië en Herzegovina (sinds 1908) Voor of in 1867 opgeheven Koninkrijk Illyrië (tot 1850) · Lombardije-Venetië (tot 1866) · Grootvorstendom Zevenburgen (tot 1867)

44° 6' NB, 17° 58' OL