Bosnië en Herzegovina
| Bosna i Hercegovina Босна и Херцеговина Bosnia en Herzegovina |
||||
|
||||
 |
||||
| Basisgegevens | ||||
| Officiële landstaal | Bosnisch Servisch Kroatisch |
|||
| Hoofdstad | Sarajevo | |||
| Regeringsvorm | Federatie Presidentiële republiek met een semipresidentieel systeem en een meerpartijenstelsel (democratie) |
|||
| Staatshoofd | Bakir Izetbegović Željko Komšić Nebojša Radmanović |
|||
| Religie | Moslims 40%, orthodox 31%, katholiek 15%, overige 14%[1] | |||
| Oppervlakte | 51.209 km² [2] (-% water) | |||
| Inwoners | 4.377.033 (1991)[3] 3.879.296 (2012)[4] (75,8/km² (2012)) |
|||
| Overige | ||||
| Volkslied | Intermeco | |||
| Munteenheid | Bosnische convertibele mark (BAM) |
|||
| UTC | +1 (zomer +2) | |||
| Nationale feestdag | 25 november, Dag van de Republiek | |||
| Web | Code | Tel. | .ba | BiH | 387 | |||
| Voorgaande staten | ||||
|
||||
| Topografie | ||||
 |
||||
|
||||
|
||||
Bosnië en Herzegovina (Bosnisch/Kroatisch: Bosna i Hercegovina, Servisch: Босна и Херцеговина) is een republiek in het zuidoosten van Europa. Het land bestaat uit de landstreken Bosnië en Herzegovina en is ontstaan bij het uiteenvallen van het voormalige Joegoslavië (sinds 5 april 1992). Het land bevindt zich op het Balkanschiereiland en grenst in het noorden en westen aan Republiek Kroatië, en in het oosten aan Servië en Montenegro.
Bosnië en Herzegovina telt 4.377.033 (1991) inwoners en heeft een oppervlakte van 51.209 km². Het land wordt bijna geheel door land omgeven, behalve bij de kustplaats Neum, waar circa 21 km kustlijn is met de Adriatische Zee. De hoofdstad en de grootste stad van Bosnië en Herzegovina is Sarajevo met een inwonertal van circa 430.000. De nationale munteenheid is de Bosnische mark.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis sinds de onafhankelijkheid
 Zie geschiedenis van Bosnië en Herzegovina voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Bosnië en Herzegovina riep in april 1992 de onafhankelijkheid uit. Na het uitroepen van die onafhankelijkheid brak de Bosnische Oorlog uit. De onafhankelijkheid was uitgeroepen door de regering van Bosnië en Herzegovina, nadat de meerderheid van de Bosnische bevolking voor de onafhankelijkheid koos tijdens het referendum van 1 maart 1992. Het merendeel van de Bosnische Serviërs was echter tegen de onafhankelijkheid. Het leger van de Bosnische Serviërs, onder leiding van generaal Ratko Mladić, omsingelde in het voorjaar van 1992 de Bosnische hoofdstad Sarajevo. De politieke leider van de Bosnische Serviërs, Radovan Karadžić, kwam op 12 mei 1992 met het plan om Bosnische volkeren fysiek te scheiden. Al in 1992 werden tientallen Bosnische steden en dorpen aangevallen en vervolgens geplunderd en de niet-Servische bevolking uitgemoord, opgesloten in gevangenkampen of verdreven. De meeste massamoorden vonden plaats in Foča, Sarajevo, Višegrad, Zvornik, Prijedor, Kozarac, Vlasenica, Bratunac, Sanski Most en Srebrenica, in de laatste zijn in 1995 ruim achtduizend mensen vermoord. Na internationaal ingrijpen in 1995 eindigde de Bosnische Oorlog met het verdrag van Dayton. Sindsdien is het land verdeeld in twee entiteiten: De Federatie van Bosnië en Herzegovina (Federacija Bosna i Hercegovina), en de Servische entiteit: de Servische Republiek (Republika Srpska). In deze laatste is Banja Luka de belangrijkste stad, grondwettelijk is Sarajevo de hoofdstad. Naast de voornoemde twee deelrepublieken is er het Federaal District Brčko.
Rustig is het niet geworden op de Balkan, maar Bosnië en Herzegovina verdween wel uit het nieuws. Dat veranderde toen Radovan Karadžić werd opgepakt in juli 2008. Geholpen door deze actuele gebeurtenis zocht de Britse diplomaat en politicus Paddy Ashdown, voormalig Hoge Vertegenwoordiger van de internationale gemeenschap in Bosnië-Herzegovina, het nieuws. In The Observer meldde Ashdown dat Bosnië en Herzegovina op het punt stond om in te storten.[5] Ashdown meldde dat de Bosnische-Serviërs bezig zouden zijn met het opbouwen van een eigen staatsstructuur. De premier Milorad Dodik stuurde eerder een afvaardiging naar Montenegro om te onderzoeken hoe dat land zich in 2006 afscheidde. De Bosnische-Serviërs zouden streven naar een onafhankelijke Republika Srpska. Volgens Ashdown heeft de Europese Unie zich in de jaren 90 te snel teruggetrokken uit Bosnië.
[bewerken] Geografie
Bosnië is gelegen in de westelijke Balkan, grenzend aan Kroatië in het noorden en westen, Servië in het noordoosten en Montenegro in het zuidoosten. Het land is voornamelijk bergachtig en bevindt zich deels in de centrale Dinarische Alpen. De noordoostelijke streken zijn onderdeel van de Pannonische vlakte, terwijl het zuiden aan de Adriatische Zee grenst. Het land heeft slechts 20 kilometer kustlijn, rond de stad Neum. Hoewel de stad is omringd door Kroatische schiereilanden heeft volgens de Verenigde Naties Bosnië recht op een wettelijke doorgang naar de buitenste zee.
Het land dankt zijn naam aan de twee regio's Bosnië en Herzegovina, die een zeer vaag omschreven grens hebben. Bosnië omvat de noordelijke gebieden, ongeveer vier vijfde van het gehele land, terwijl Herzegovina het zuidelijke deel van het land vormt. De belangrijkste steden zijn de hoofdstad Sarajevo, Banja Luka in het noordwesten, Bijeljina en Tuzla in het noordoosten, Zenica en Doboj in het centrale deel van Bosnië en Mostar, de hoofdstad van Herzegovina.
Het zuidelijke deel van Bosnië heeft een mediterraan klimaat en wordt grotendeels gebruikt voor landbouw. Midden-Bosnië is het meest bergachtige deel van Bosnië met als hoogtepunten de bergen Vlasic, Čvrsnica en Prenj. Oost-Bosnië heeft ook bergen, zoals Trebevic, Jahorina, Igman, Bjelašnica en Treskavica. Dit was de plek waar de Olympische Winterspelen van 1984 werden gehouden. Oost-Bosnië is bosrijk langs de rivier Drina, evenals bijna 50% van heel Bosnië en Herzegovina. Noord-Bosnië bevat zeer vruchtbare landbouwgrond langs de rivier Sava.
[bewerken] Bevolking
De staatsburgers van Bosnië en Herzegovina worden Bosniërs genoemd. De grootste etnische groepen in het land zijn de islamitische Bosniakken, de servisch-orthodoxe Bosnische-Serviërs en de rooms-katholieke Bosnische-Kroaten. Daarnaast zijn er kleine groepen Roma, Albanezen, Montenegrijnen, Oekraïners, Duitsers en Joden. De oorlog heeft de vermengd wonende bevolking gescheiden in twee deelrepublieken: een bestuurd door Serviërs en een bestuurd door Bosniakken en Kroaten. Voor zover niet naar het buitenland gevlucht, hebben zich in deze gebieden de drie hoofdgroepen tijdens de oorlog teruggetrokken en geconcentreerd. Zie voor een statistisch overzicht etnische zuivering. Na de oorlog konden velen wel terugkeren naar hun oorspronkelijke woonplaatsen maar de onveilige situatie weerhield de meesten daarvan. In grote delen van het land staan daarom de huizen onbewoond en vervallen en de dorpen leeg.
[bewerken] Cultuur
De muziektraditie in Bosnië is heel divers. Verschillende bevolkingsgroepen hebben allemaal hun eigen voorkeur. Één van de meest invloedrijke muzieksoorten is Sevdah. Deze muzieksoort kent haar oorsprong eind 19e eeuw en is vergelijkbaar met een balade. De teksten vertellen vaak verhalen over bekende personen en gebeurtenissen, zoals over de Ottomaanse periode. De hierbij gebruikte instrumenten die de zang begeleiden van deze balades zijn vaak de accordeon en de gitaar; de accordeon is de 20e-eeuwse vervanger van de onder Ottomaanse overheersing gebruikelijkere saz.
Naast de muziek speelt dans een belangrijke rol in de cultuur van Bosnie en Herzegovina. Er zijn vele verschillende soorten dans. Één van de voornaamste is de zogeheten Kolo. Dit is een tradtionele dans waarbij mannen en vrouwen gezamenlijk dansen, de oorsprong is naar meerdere perioden in de geschiedenis te herleiden.
[bewerken] Keuken
Populaire gerechten in Bosnië en Herzegovina zijn onder andere Burek (met gekruid vlees gevuld filodeeg, ook wel 'jufka' genoemd), ćevapčići of ćevapi (kleine worstjes van gekruid gehakt) en Bosanski Lonac (stamppot met vlees en groente). De Bosnische keuken kent daarnaast erg veel gevulde groenten: punjene paprike (gevulde paprika, Sarme(zure kool bladen) en tikvice(courgeten). De vulling voor Sarme is een mix van rundergehakt, rijst, ui, paprikapoeder, peper en zout.
Veel Bosnische gerechten zijn ook elders in de Balkan te vinden, zo is het in Bosnië onder de naam 'zeljanica' bekende gerecht (filodeeg met spinazie en witte roomkaas) in Griekenland bekend onder de naam 'spanakopita' (Grieks: Σπανακοπιτα). In de Bosnische, Servische, en soms Kroatische taal betekent het woord 'spanać' of 'spinat' spinazie, afkomstig van het Griekse spanàki (Grieks: Σπανάκι), een oud Slavisch woord hiervoor is zelja (cyrillisch: Зеља).
Het roken van vlees valt onder een delicatesse, het zogenaamde: Suho Meso of Pecenica (droog/rookvlees). De Bosniers zijn tevens dol op zoet, zoals over de gehele Balkan is ook in Bosnië de welbekende Baklava (filodeeg bedekt met mix van walnoten, suiker, boter) te vinden. Alleen in tegenstelling tot Griekenland en Turkije wordt de Baklava in Bosnië met walnoten bereid.
[bewerken] Taal
Bosnië en Herzegovina heeft drie officiële talen: Bosnisch, Servisch en het Kroatisch, alle drie standaardvarianten van het Servo-Kroatisch.
De naam "Bosnisch" is onder de meerderheid van Bosnische Kroaten en Bosnische Serviërs controversieel. Bosnische Kroaten spreken Kroatisch en beschouwen dit als hun moedertaal. Bosnische Serviërs zien het Servisch als hun officiële taal. Alleen de Bosniakken geven de voorkeur aan Bosnisch. Het Bosnisch wordt gezien als een "aparte" Zuidslavische taal met Turkse en Arabische leenwoorden en wordt in het huidige Bosnië en Herzegovina samen met de andere twee talen als de nationale standaardtaal gezien. Het staat vast dat tot in de 19e eeuw de Bosnische bevolking Bosnisch sprak en een eigen Bosnisch schrift kende, het Bosančica.
[bewerken] Steden
| Zie Lijst van grote steden in Bosnië en Herzegovina voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
De hoofdstad van Bosnië en Herzegovina is Sarajevo. Andere grotere steden zijn Banja Luka, Bihać, Mostar, Tuzla en Zenica.
| Rang | Naam | Inwoners | Bestuur | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| Latijn | Cyrillisch | Telling 1981 | Telling 1991 | Schatting 2005 | ||
| 1. | Sarajevo | Сарајево | 319.017 | 416.497 | 297.523 | Sarajevo |
| 2. | Banja Luka | Бања Лука | 123.937 | 143.079 | 173.748 | Banja Luka |
| 3. | Tuzla | Тузла | 65.091 | 83.770 | 88.521 | Tuzla |
| 4. | Zenica | Зеница | 63.569 | 96.027 | 85.649 | Zenica-Doboj |
| 5. | Mostar | Мостар | 63.427 | 75.865 | 64.301 | Herzegovina-Neretva |
| 6. | Prijedor | Приједор | - | - | 57.166 | Banja Luka |
| 7. | Bihać | Бихаћ | 29.875 | 45.995 | 39.195 | Una-Sana |
| 8. | Brčko | Брчко | 31.437 | 41.405 | 38.479 | Distrikt Brčko |
| 9. | Bijeljina | Бијељина | 31.124 | 37.216 | 37.692 | Bijeljina |
[bewerken] Economie
De economie van Bosnië en Herzegovina heeft het zwaar te verduren gehad tijdens de oorlog. Met name de industrie, waar het land (en het vroegere Joegoslavië) van afhankelijk was en is, is flink beschadigd geweest. Het land telt vele industrieën, waarvan vele te maken hebben met het delven van de ruim aanwezige delfstoffen (kolen, zink). Ook is er veel petrochemische industrie in het land. Daarnaast is er sprake van intensieve akkerbouw en veeteelt. Vanwege de ligging vindt de meeste handel plaats met de buurlanden Kroatië, Servië en Montenegro.
In de afgelopen jaren liet de economie van Bosnië-Herzegovina gunstige groeicijfers zien. De groei werd vooral gedreven door een stevige toename van de particuliere consumptie. De stijging van de consumptieve bestedingen die relatief op een laag niveau liggen, werd gedreven door een toename van de reële lonen en een flinke groei van het consumentenkrediet. Ook overheidsprojecten op het gebied van de infrastructuur en de export stimuleerden de economische groei. Na een economische krimp in 2009 verwacht de EIU voor 2010 en 2011 economisch herstel. Bedreigingen voor de economische groei zijn de politieke instabiliteit en een vertraging bij het doorvoeren van institutionele en structurele hervormingen.
De lokale munteenheid is de Bosnische inwisselbare mark (konvertibilna marka). De ISO-code is de BAM, maar lokaal wordt deze afgekort tot KM. In overwegend Kroatische gebieden wordt de Kroatische kuna ook geaccepteerd. De euro wordt wijdverbreid geaccepteerd. De koers van de mark is ongeveer 51 eurocent, terwijl een euro ongeveer KM 1,96 is. De koers ligt vast.
[bewerken] Politiek
[bewerken] Politieke partijen
- Socialistische Democratische Partij
- Socialistische Servische Stranka (Partij)
- Partij voor Democratische Actie
- Communistenbond van Bosnië en Herzegovina
- Kroatische Democratische Unie
[bewerken] Bestuurlijke indeling
| Zie bestuurlijke indeling van Bosnië en Herzegovina voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Het verdrag van Dayton deelt Bosnië en Herzegovina administratief op in twee entiteiten, namelijk de Federatie van Bosnië en Herzegovina (51%) en de Servische Republiek (49%). Daarnaast is er nog een federaal district, genaamd Brčko, dat tot beide entiteiten behoort.
De Federatie van Bosnië en Herzegovina en de Servische Republiek zijn weer onderverdeeld in respectievelijk 10 kantons en 7 regio's. De kantons en regio's zijn op hun beurt weer onderverdeeld in gemeentes.
[bewerken] Europese Unie en de toetreding
| Zie Bosnië en Herzegovina en de Europese Unie voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Integratie in de Europese Unie is een van de belangrijkste politieke doelstellingen van Bosnië en Herzegovina, de inleiding van het stabilisatie- en associatieproces (SAP) in 2007. Landen die deelnemen aan het SAP hebben de mogelijkheid om te worden aangeboden, zodra zij aan de noodzakelijke voorwaarden, aan de lidstaten van de EU. Bosnië en Herzegovina vormt dus een potentieel kandidaat voor toetreding tot de EU.
De uitvoering van de Dayton-akkoorden van 1995 door de beleidsmakers in Bosnië en Herzegovina, evenals de internationale gemeenschap, is van invloed op de regionale stabiliteit in de landen-opvolgers van het voormalige Joegoslavië. In Bosnië en Herzegovina, zijn de betrekkingen met zijn buurlanden van Kroatië, Servië en Montenegro redelijk stabiel sinds de ondertekening van het Dayton-akkoord in 1995. Desondanks zijn de politieke doelstellingen van de etnische groeperingen in het land vaak tegenstrijdig.
Op 23 april 2010 ontving Bosnië en Herzegovina de Membership Action Plan van de NAVO, dat is de laatste stap voordat een volledig lidmaatschap van de alliantie. Volwaardig lidmaatschap wordt naar verwachting in 2014 of 2015 verkregen, afhankelijk van de voortgang van de hervormingen.
[bewerken] Verkeer
Paard en karren zijn nog niet ongewoon in Bosnië en Herzegovina, waardoor de snelheid vaak beperkt is. Vanuit de hoofdstad Sarajevo is men bezig met de aanleg van een autosnelweg.
[bewerken] Bezienswaardigheden
| Zie ook de Monumenten in Bosnië-Hercegovina op de Werelderfgoedlijst. |
- Sarajevo met zijn Bas Carsija, cultuur en vele moskeeën.
- Sarajevo, Vrelo Bosna; een natuurpark. 'Het vondelpark van Sarajevo'.
- Mostar: oude deel met de brug Stari Most boven de rivier Neretva. De oude brug staat sinds 2005 op de Werelderfgoedlijst.
- Višegrad de Mehmed Paša Sokolovićbrug in de Bosnische plaats Višegrad overspant de rivier Drina. Sinds 2007 is deze brug opgenomen op de Werelderfgoedlijst.
- Sanski Most: Een van de grotere steden in Bosnië. Er staat een moskee met vier minaretten. De Bliha waterval (72m hoog) op 14km van Sanski Most.
- Pocitelj wordt ook wel het Turks dorp genoemd. Oud Turks dorpje met een enorm kasteel.
- Blagaj; bron van de rivier Buna.
- Travnik, stad van de vizieren uit het Ottomaanse tijdperk.
- Međugorje bedevaartsoord die veel pelgrims trekt uit binnen- en buitenland.
- Visoko daar staat de piramidevormige berg genaamd Visočica. Ook wel de Bosnische piramide genoemd, opgravingen van omstreden Europese piramide
[bewerken] Media
[bewerken] Kranten
[bewerken] Televisie
[bewerken] Externe links
Bronnen, noten en/of referenties
|
 |
Zie de categorie Bosnia and Herzegovina van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
| Bestuurlijke indeling van Bosnië en Herzegovina |  |
||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||
| Landen van het Keizerrijk Oostenrijk (1804-1867) en Oostenrijk-Hongarije (1867-1918) |
|---|
|
1867-1918 Voor of in 1867 opgeheven |
| Landen in Europa |
|---|
|
Albanië · Andorra · Armenië · Azerbeidzjan · België · Bosnië en Herzegovina · Bulgarije · Cyprus · Denemarken · Duitsland · Estland · Finland · Frankrijk · Georgië · Griekenland · Hongarije · IJsland · Ierland · Italië · Kazachstan · Kosovo · Kroatië · Letland · Liechtenstein · Litouwen · Luxemburg · Macedonië · Malta · Moldavië · Monaco · Montenegro · Nederland · Noorwegen · Oekraïne · Oostenrijk · Polen · Portugal · Roemenië · Rusland · San Marino · Servië · Slovenië · Slowakije · Spanje · Tsjechië · Turkije · Vaticaanstad · Verenigd Koninkrijk · Wit-Rusland · Zweden · Zwitserland |
