Noodtoestand

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Voor de Ierse Noodtoestand van 1939 tot 1976, zie Noodtoestand (Ierland).

De noodtoestand of de staat van beleg is een buitengewone rechtstoestand op grond van een publiekrechtelijke bekendmaking van een overheid dat de normale toestand en wetgeving tijdelijk niet meer van toepassing is.

Tijdens een noodtoestand kan een overheid zeer slagvaardig handelen, zonder eerst toestemming over iets te vragen of overleg met inwoners te voeren.

Bij natuurrampen, zoals een overstroming, een aardbeving of een orkaan, kan de noodtoestand worden uitgeroepen. De noodtoestand bij oorlog heet "staat van oorlog". In nog ernstigere gevallen (bijvoorbeeld bevoorrading is afgesneden, stad omsingeld) kan een "staat van beleg" worden afgekondigd.

In een dictatuur[bewerken]

De noodtoestand is, vanwege de versterkte overheidsbevoegdheden en verzwakte controle, een geliefd machtsmiddel van dictators gebleken. In sommige landen zoals Syrië is de noodtoestand jaren van kracht geweest. Hitler wist door het uitroepen van de noodtoestand in februari 1933 het parlement buiten spel te zetten. Om deze redenen mag volgens het BuPo-verdrag een noodtoestand maar 90 dagen duren, en moet deze gemeld worden bij de VN.[1]

Na de Tweede Wereldoorlog[bewerken]

Voor de "Staat van beleg" in Polen van 1981 tot 1983, zie Geschiedenis van Polen en Jaruzelski.

Eenentwintigste eeuw[bewerken]

In Nederland[bewerken]

Sinds de invoering van de Coördinatiewet uitzonderingstoestanden in 1996 kent Nederland twee soorten van noodtoestand: "beperkte noodtoestand" en "algemene noodtoestand". Als de regering bij Koninklijk Besluit de beperkte of algemene noodtoestand afkondigt en dit besluit in het Staatsblad wordt gepubliceerd, kunnen allerlei noodmaatregelen worden doorgevoerd. Die noodmaatregelen worden genoemd in wetten als de Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag, de Oorlogswet voor Nederland, Noodwet rechtspleging, Wet verplaatsing bevolking, Wet militaire inundatiën, Kaderwet dienstplicht, Inkwartieringswet, Vervoersnoodwet, Havennoodwet, Hamsterwet, Distributiewet, Vorderingswet, Noodwet voedselvoorzieningen, Noodwet arbeidsvoorziening, Noodwet geneeskundigen, Noodwet financieel verkeer, Vaarplichtwet.

De overheid kan dan bijvoorbeeld overgaan tot evacuatie van de bevolking, het vorderen van allerlei hulpkrachten en hulpmiddelen, gebieden tot verboden gebied verklaren of een avondklok instellen.

In geval van een naderende dijkdoorbraak kan een noodtoestand worden uitgeroepen. Diverse zogenaamde noodverordeningen kunnen dan van kracht worden. Een waterschap kan tot directe versterking van waterkeringen overgaan, zonder overleg met eigenaren, pachters of andere betrokkenen.

Andere betekenissen[bewerken]

Het is soms mogelijk om zich op noodtoestand te beroepen om een hoger rechtsgoed te beschermen, bijvoorbeeld in geval van snelheidsovertreding door de bestuurder van een ziekenwagen, therapeutische abortus, de schending van het beroepsgeheim van een hulpverlener bij het melden van ernstige ontsporingen zoals kinderverkrachting.

Bronnen, noten en/of referenties