5 januari

5 januari is de 5de dag van het jaar in de gregoriaanse kalender. Hierna volgen nog 360 dagen (361 dagen in een schrikkeljaar) tot het einde van het jaar.

Gebeurtenissen

•  Algemeen
  • 1909 - Colombia erkent de onafhankelijkheid van Panama.
  • 1914 - In de autofabrieken van Henry Ford wordt de achturige werkdag ingevoerd.
  • 1982 - Het Amerikaanse hooggerechtshof verwerpt een wet uit Arkansas waarin scholen verplicht zijn het creationisme te onderwijzen.
  • 1988 - Jules Croiset blijkt zijn eigen ontvoering, dreigbrieven en een bommelding in scène te hebben gezet.
  • 1993 - De olietanker Braer slaat bij de Shetlandeilanden te pletter: 85.000 ton olie stroomt in zee.
  • 2011 - Een brand in een chemiebedrijf in Moerdijk veroorzaakt een enorme rookwolk en een grote vervuiling van bodem en oppervlaktewater. Bestuurlijk wordt opgeschaald naar het niveau GRIP 4. Twintig hulpverleners en 150 andere mensen worden behandeld voor klachten die mogelijk het gevolg geweest zijn van blootstelling aan gevaarlijke stoffen.
  • 2012 - Bij een aardverschuiving in Pantukan, op het zuidelijke Filipijnse eiland Mindanao, als gevolg van aanhoudende regen, komen minstens 25 mensen om. Er zijn ongeveer 100 vermisten.

•  Media
  • 1828 - De eerste editie van het Algemeen Handelsblad komt in Amsterdam van de persen.
  • 1956 - Eerste NTS-journaal op de Nederlandse televisie. Onderwerpen: hardnekkige gladheid, interview met Caroline, de dochter van schaakkampioen Max Euwe en jonge stieren door de straten van Pamplona.
  • 1976 - De eerste uitzending van het radioprogramma Met het Oog op Morgen.
  • 1981 - De eerste uitzending van het NOS Jeugdjournaal, gepresenteerd door Leontien Ceulemans.
  • 1989 - De eerste uitzending van het televisiespelletje Lingo. Presentator is Robert ten Brink.
  • 2009 - De eerste uitzending van de Vlaamse radiozender MNM.

•  Oorlog
  • 1477 - Slag bij Nancy, waarbij Karel de Stoute sneuvelt.
  • 1862 - Slag bij Hancock (Amerikaanse Burgeroorlog)

•  Politiek
  • 1950 - Voormalig Belgisch kamerlid Ward Hermans wordt wegens zijn houding in WO II tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld.
  • 1968 - Alexander Dubček wordt secretaris van de Communistische Partij van Tsjecho-Slowakije.
  • 2009 - Ahmed Aboutaleb wordt geïnstalleerd als burgemeester van Rotterdam. Nooit eerder had een Nederlandse burgemeester twee paspoorten.

•  Religie
  • 1964 - Ontmoeting tussen Paus Paulus VI en patriarch Athenagoras I van Constantinopel in Jeruzalem. Het is de eerste ontmoeting tussen de leiders van de rooms-katholieke en Orthodoxe Kerk sinds 1439.

•  Sport
  • 1935 - Nederlandse ijshockeyploeg speelt in Amsterdam zijn allereerste interland uit de geschiedenis. Tegenstander is België, dat met 0-4 wint.
  • 1994 - RSC Anderlecht wint de Belgische Supercup door Standard Luik met 3-0 te verslaan in het Constant Vanden Stockstadion.
  • 2011 - Voor het eerst sinds 1956 wordt op Het Kasteel weer gevoetbald om de Zilveren Bal. De wedstrijd gaat tussen Sparta Rotterdam en Feyenoord, en eindigt in een 4-2 overwinning voor Feyenoord.

•  Wetenschap en technologie
  • 1896 - In de Wiener Presse verschijnt het eerste, publieke artikel over de door Wilhelm Röntgen ontdekte röntgenstraling.
  • 1972 - De Amerikaanse president Nixon kondigt de ontwikkeling van de spaceshuttle aan.
  • 2005 - De mummie van Toetanchamon wordt in een CT-scanner gestoken. Hiermee wordt de vermoedelijke doodsoorzaak van de farao ontdekt.

Geboren

Leopold Willem van Oostenrijk
geboren 5 januari 1614

Constanze Weber
geboren 5 januari 1762

Sasha
geboren 5 januari 1972

• 1614 - Leopold Willem van Oostenrijk, landvoogd van de Zuidelijke Nederlanden (overleden 1662)
• 1762 - Constanze Weber, vrouw van Wolfgang Amadeus Mozart (overleden 1842)
• 1767 - Jean-Baptiste Say, Frans econoom (overleden 1832)
• 1814 - Melchor Ocampo, Mexicaans staatsman (overleden 1861)
• 1855 - King Camp Gillette, Amerikaans uitvinder van het scheermesje (overleden 1932)
• 1864 - Carel Hendrik Theodoor Bussemaker, Nederlands geschiedkundige (overleden 1914)
• 1873 - Richard Acke, Vlaams architect (overleden 1934)
• 1876 - Konrad Adenauer, Duits kanselier (overleden 1967)
• 1881 - David Hammond, Amerikaans waterpoloër (overlijdensjaar onbekend)
• 1891 - Johan Boskamp, Nederlands acteur (overleden 1976)
• 1896 - Hendrik Algra, Nederlands journalist en politicus (overleden 1982)
• 1900 - Yves Tanguy, Frans kunstschilder (overleden 1955)
• 1902 - Pierre Palla, Nederlands pianist, organist en koordirigent (overleden 1968)
• 1902 - Adolfo Zumelzú, Argentijns voetballer (overleden 1973)
• 1905 - Adriaan Viruly, Nederlands vlieger en schrijver (overleden 1986)
• 1911 - Louis Aimar, Frans-Italiaans wielrenner (overleden 2005)
• 1913 - Jack Haig, Brits acteur (overleden 1989)
• 1913 - Pierre Veuillot, Frans kardinaal-aartsbisschop van Parijs (overleden 1968)
• 1916 - Maup Caransa, Nederlands ondernemer en onroerend goedhandelaar (overleden 2009)
• 1917 - Jane Wyman, Amerikaans filmactrice en eerste vrouw van president Ronald Reagan (overleden 2007)
• 1920 - André Simon, Frans autocoureur (overleden 2012)
• 1921 - Groothertog Jan van Luxemburg
• 1926 - Joshua Benjamin Jeyaretnam, Singaporees politicus (overleden 2008)
• 1926 - Veikko Karvonen, Fins langeafstandsloper (overleden 2007)
• 1927 - Joker Arroyo, Filipijns advocaat en politicus
• 1928 - Zulfikar Ali Bhutto, Pakistaans politicus (overleden 1979)
• 1928 - Emmanuel Constant, Haïtiaans bisschop (overleden 2009)
• 1931 - Robert Duvall, Amerikaans acteur
• 1932 - Umberto Eco, Italiaans schrijver en semioticus
• 1934 - Eddy Pieters Graafland, Nederlands voetbaldoelman
• 1938 - Keith Greene, Brits autocoureur
• 1938 - Juan Carlos I van Spanje, Koning van Spanje
• 1938 - Piet Kruiver, Nederlands voetballer (overleden 1989)
• 1940 - Pim de la Parra, Surinaams-Nederlands filmregisseur
• 1942 - Kris Smet, Vlaams actrice en radio- en televisiepresentatrice
• 1943 - Ignace van Swieten, Nederlands voetbalscheidsrechter (overleden 2005)
• 1944 - Jan de Vries, Nederlands motorcoureur
• 1945 - Roger Spottiswoode, Amerikaans regisseur
• 1946 - Diane Keaton, Amerikaans actrice
• 1946 - Giuseppe Materazzi, Italiaans voetballer
• 1946 - Mieke Sterk, Nederlands atlete en politica
• 1950 - Lex van Rossen, Nederlands popfotograaf (overleden 2007)
• 1953 - Pamela Sue Martin, Amerikaans actrice
• 1954 - Jan Everse, Nederlands voetballer en voetbaltrainer
• 1954 - Herman Schueremans, Belgisch politicus en organisator van Rock Werchter
• 1955 - Ella Kalsbeek, Nederlands politica
• 1959 - Slavko Dujić, Kroatisch kunstschilder
• 1960 - Steve Jones, Brits piloot
• 1964 - Michel Kleinjans, Belgisch zeiler
• 1964 - Jan van der Rassel, Nederlands darter
• 1965 - Vinnie Jones, Engels voetballer en acteur
• 1965 - Patrik Sjöberg, Zweeds atleet
• 1966 - Héctor Baldassi, Argentijns voetbalscheidsrechter
• 1967 - Joe Flanigan, Amerikaans acteur
• 1967 - Nada van Nie, Nederlands actrice en televisiepresentatrice
• 1968 - DJ BoBo (René Baumann), Zwitsers dj
• 1969 - Mai Charoenpura, Thais zangeres en actrice
• 1969 - Marilyn Manson, Amerikaans zanger
• 1969 - Paul McGillion, Canadees acteur
• 1969 - Mark Tijsmans, Vlaams acteur en zanger
• 1970 - Igor Bališ, Slowaaks voetballer
• 1970 - Joeri Kovtun, Russisch voetballer en voetbalcoach
• 1970 - Friedl' Lesage, Vlaams radiopresentatrice
• 1971 - Bjørn Otto Bragstad, Noors voetballer
• 1972 - Sasha, Duits zanger
• 1974 - Iwan Thomas, Brits atleet
• 1977 - Mirella van Markus, Nederlands presentatrice
• 1977 - Jason Mbote, Keniaans atleet
• 1977 - Hadewych Minis, Nederlands actrice
• 1978 - Emilia, Zweeds zangeres
• 1978 - Anke Wischnewski, Duits rodelaarster
• 1979 - Håvard Klemetsen, Noors noordse combinatieskiër
• 1980 - Sebastian Deisler, Duits voetballer
• 1980 - Georgia Gould, Amerikaans mountainbikester
• 1980 - Wim Jacobs, Belgisch veldrijder
• 1981 - Khoudir Aggoune, Algerijns atleet
• 1982 - Hans Cornelis, Belgisch voetballer
• 1982 - Karel Geraerts, Belgisch voetballer
• 1982 - Janica Kostelić, Kroatisch skiester
• 1982 - Tiiu Nurmberg, Estisch alpineskiester
• 1982 - Jaroslav Plašil, Tsjechisch voetballer
• 1982 - Maki Tsukada, Japans judoka
• 1982 - Benoît Vaugrenard, Frans wielrenner
• 1982 - Joel Thomas Zimmerman (Deadmau5), Canadees producer en dj
• 1983 - Ken Leemans, Belgisch voetballer
• 1984 - Derrick Atkins, Bahamaans atleet
• 1984 - Fabien Libiszewski, Frans schaker
• 1985 - Mercedes Peris, Spaans zwemster
• 1985 - Fabienne Suter, Zwitsers alpineskiester
• 1986 - Rikke Dijkxhoorn Nederlands wielrenner
• 1986 - Jeanvion Yulu-Matondo, Congolees-Belgisch voetballer
• 1987 - Sito Riera, Spaans voetballer
• 1988 - Alexandra Engen, Zweeds mountainbikester
• 1988 - Nikola Kalinić, Kroatisch voetballer
• 1990 - Gino Felixdaal, Nederlands voetballer
• 1990 - Leroy Fer, Nederlands voetballer

Overleden

Catharina de' Medici
overleden in 1589

Calvin Coolidge
overleden in 1933

• 1448 - Christoffel III van Denemarken (29), koning van Denemarken
• 1477 - Karel de Stoute (43), hertog van Bourgondië
• 1589 - Catharina de' Medici (69), koningin van Frankrijk
• 1626 - Cornelis Hooft (78), Nederlands staatsman, burgemeester van Amsterdam
• 1759 - Thomas d'Alsace-Boussut de Chimay (79), Zuid-Nederlands kardinaal-aartsbisschop van Mechelen
• 1776 - Philipp Ludwig Statius Müller (50), Duits theoloog en zoöloog
• 1860 - John Neumann (48), Amerikaans heilige, bisschop van Philadelphia
• 1893 - Karel Houben (71), Nederlands pater; heilige van de Rooms-Katholieke kerk
• 1901 - Karel Alexander (82), groothertog van Saksen-Weimar-Eisenach
• 1910 - Léon Walras (75), Frans econoom
• 1933 - Calvin Coolidge (60), 30e president van de Verenigde Staten
• 1941 - Amy Johnson (37), Engelands eerste vrouwelijke piloot
• 1943 - George Washington Carver (81), Amerikaans scheikundige en botanicus
• 1945 - Kees Bitter (25), Nederlands verzetsstrijder en verrader
• 1945 - Johannes Petrus Lijding (30), Nederlands verzetsstrijder
• 1957 - Jerome Steever (76), Amerikaans waterpoloër
• 1960 - Jacob van Domselaer (69), Nederlands componist
• 1961 - Cor Zegger (63), Nederlands zwemmer
• 1965 - Herman Meulemans (71), Belgisch componist, organist en muziekpedagoog
• 1970 - Max Born (87), Duits wis- en natuurkundige en Nobelprijswinnaar
• 1972 - Gérard Devos (68), Belgisch voetballer
• 1976 - John A. Costello (84) Iers politicus
• 1979 - Charles Mingus (56), Amerikaans jazzmusicus
• 1981 - Lanza del Vasto (79), Italiaans filosoof, poëet, artiest, en geweldloos activist
• 1986 - Ilmari Salminen (83), Fins atleet
• 1986 - Annie Verhulst (90), Nederlands toneelactrice
• 1990 - Arthur Kennedy (75), Amerikaans acteur
• 1994 - Tip O'Neill (81), Amerikaans politicus
• 1997 - Bertil Bernadotte (84), prins van Zweden
• 1997 - André Franquin (73), Waals-Belgisch striptekenaar
• 1997 - Frans Piët (91), Nederlands striptekenaar
• 2000 - Ottis Stine (91), Amerikaans autocoureur
• 2002 - Roger Gyselinck (81), Belgisch wielrenner
• 2002 - Piet Pijn (75), Nederlands kunstschilder
• 2004 - Toos Goorhuis-Tjalsma (88), Nederlands (mede-)bedenkster van het Pieterpad
• 2005 - Antun Maqdisi (88 of 89), Syrisch politiek filosoof
• 2007 - Momofuku Ando (96), uitvinder van instantnoedels
• 2008 - Clinton Grybas (32), Australisch sportverslaggever
• 2008 - Louis Hon (83), Frans voetballer
• 2009 - Griffin Bell (90), Amerikaans jurist en politicus
• 2009 - Adolf Merckle (74), Duits miljardair en ondernemer
• 2010 - Sander Simons (47), Nederlands journalist
• 2011 - Malangatana Ngwenya (74), Mozambikaans dichter, schilder en politicus
• 2012 - Frederica Sagor Maas (111), Amerikaans toneelschrijver, scenarioschrijver en auteur
• 2012 - Joos Somers (75), Belgisch politicus
• 2013 - Piet de Bekker (91), Nederlands burgemeester

Viering/herdenking

• rooms-katholieke kalender:
  • Heilige Simeon de Styliet († c. 459)
  • Heilige Gerlachus van Houthem, kluizenaar († c. 1170) - Gedachtenis (in Bisdom Roermond)
  • Heilige John Nepomucene Neumann († 1860)
  • Heilige Karel (Houben) van Sint Andries, priester († 1893) - Gedachtenis (in Bisdom Roermond)
  • Heilige Genoveva Torres Morales, ordestichtster († 1956)
  • Heilige Karel van Sezze, mysticus († 1670)
  • Heilige Emiliana († 550)
  • Heilige Cera van Kilkeary († 679)
  • Zalige Pietro Bonilli († 1935)

Weerextremen

Nederland

Dagrecords

• 1979 - Laagste etmaalgemiddelde temperatuur -12,4 °C
• 1957 - Hoogste etmaalgemiddelde temperatuur 11,9 °C
• 1979 - Laagste minimumtemperatuur -16 °C
• 1999 - Hoogste maximumtemperatuur 13,5 °C
• 1947 - Hoogste uurgemiddelde windsnelheid 14,9 m/s
• 1995 - Langste zonneschijnduur 6,8 uur
• 1976 - Langste neerslagduur 22,3 uur
• 1968 - Hoogste etmaalsom van de neerslag 22,6 mm
• 1947 - Laagste etmaalgemiddelde relatieve vochtigheid 61 %

België

Dagrecords

• 1979 - Laagste etmaalgemiddelde temperatuur -9,1 °C
• 1999 - Hoogste etmaalgemiddelde temperatuur 11,8 °C
• 1894 - Laagste minimumtemperatuur -13,6 °C
• 1999 - Hoogste maximumtemperatuur 14,5 °C
• 1906 - Hoogste etmaalsom van de neerslag 18,5 mm

Uitzonderlijke gebeurtenissen

• 1999 - Maximumtemperatuur 15,2 °C in Rochefort, 16,0 °C in Dourbes (Viroinval), 17,8 °C in Koersel (Beringen).

Bronnen, noten en/of referenties