Koninkrijk Italië (1861-1946)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Regno d'Italia
 Koninkrijk Sardinië (1720-1861)
 Koninkrijk Lombardije-Venetië
 Kerkelijke Staat
 Koninkrijk der Beide Siciliën
 Vrijstaat Fiume
1861 – 1946 Italië 
Italiaanse Sociale Republiek 
Vrije Zone Triëst 
Vaticaanstad 
Flag of Italy (1861-1946).svg Coat of arms of the Kingdom of Italy (1870).svg
(Details) (Details)
Kaart
Italië in 1919
Italië in 1919
Algemene gegevens
Hoofdstad Turijn (1861-1864)
Florence (1864-71)
Rome (1871-1946)
Oppervlakte 310,120 km² (1936)
Bevolking ± 26,328,000 (1861)
± 36,921,000 (1911)
± 42,399,000 (1936)
Talen Italiaans
Religie(s) Rooms-katholiek
Volkslied Marcia Reale d'Ordinanza
Munteenheid lire
Regering
Regeringsvorm Constitutionele monarchie
Dynastie Huis Savoye
Staatshoofd Koning

Het Koninkrijk Italië (Italiaans: Regno d'Italia) was een staat die in 1861 ontstond na Italiaanse eenwording en eindigde te bestaan in 1946 toen Italië een republiek werd.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook Geschiedenis van Italië

Vanaf het Congres van Wenen in 1815 werd in Italië gestreefd naar een nationale eenwording. Dit was de tijd van het Risorgimento. Een belangrijke rol speelde hierbij het Koninkrijk Sardinië (Piëmont-Sardinië), dat later de basis vormde voor het koninkrijk Italië.

Op 17 maart 1861 werd het koninkrijk Italië uitgeroepen met Victor Emanuel II als koning.

Oorlog tegen Oostenrijk[bewerken]

Om Venetië aan Oostenrijk-Hongarije te ontnemen sloot Italië in 1866 een overeenkomst met Pruisen en nam deel aan de Pruisisch-Oostenrijkse Oorlog. Italië leed nederlagen in de Slag bij Custozza en de zeeslag bij Lissa, maar Pruisen versloeg Oostenrijk in Bohemen. In oktober 1866 werd het verdrag van Wenen getekend. Als gevolg van dit verdrag stond Oostenrijk het gebied van Venetië (Veneto) af aan Italië. Zuid-Tirol en Istrië bleven Oostenrijks. Irredentistische kringen in Italië bleven echter die twee gebieden opeisen.[1] Na de verovering van Venetië richtten de Italianen hun ogen echter eerst op de Kerkelijke Staat.

Romeinse kwestie[bewerken]

In de Romeinse kwestie ging het om de vraag of de Kerkelijke Staat, die werd bestuurd door paus Pius IX, deel van Italië moest worden of niet. Het Frankrijk van Napoleon III was voor het behoud van de Kerkelijke staat, wat tot een politieke verwijdering van het Italiaanse Koninkrijk leidde.[1]

De Italiaanse vrijheidsstrijder Giuseppe Garibaldi viel met een vrijwilligersleger in 1862 de Kerkelijke Staat aan maar werd bij Aspromonte (bij Reggion Calabria) verslagen.[1]

In 1864 bereikten Italië en Frankrijk een overeenkomst: de Franse troepen trokken zich uit de Kerkelijke Staat terug en Italië nam de verdediging van de Kerkelijke Staat over.[1]

In 1867 ondernam Garibaldi een nieuwe poging om de Kerkelijke Staat (en Rome) te veroveren. Hij werd bij Mentana door Franse troepen verslagen.[1]

Na de Franse nederlaag in de oorlog tegen Pruisen bezette Italië in september 1870 de Kerkelijke Staat. Rome werd de hoofdstad van Italië.[1]

Italië op zoek naar gebied[bewerken]

Ten tijde van het imperialisme, vooral sinds de opening van het Suezkanaal in 1869, liet koning Victor Emanuel II zijn oog vallen op nog onbezet gebied in Nederlands-Indië. Het ging hier om Atjeh en een groot deel van Brunei. Atjeh en Brunei waren wegens hun gunstig ligging een poging waard. Om tot diplomatiek te komen stuurde hij zijn agent Racchia, die met het oorlogsschip Principessa Clotilde op Indische wateren voer. Maar al zijn pogingen mislukken. Brunei ging niet door vanwege Britse interventie en Atjeh ging niet door wegens de Atjeh-oorlog in 1873.[2]

In de jaren tachtig van de 19e eeuw werden de koloniën Italiaans-Eritrea en Italiaans-Somaliland gesticht. Tijdens de Italiaans-Turkse Oorlog (1911-1912) wist Italië nog Libië en de Dodekanesos op het Ottomaanse Rijk te veroveren. Dit koloniale rijk kon zich echter nauwelijks meten met de Britse en Franse rijken.

Na de Eerste Wereldoorlog[bewerken]

Na de Eerste Wereldoorlog had Italië volgens het geheime pact van Londen de volledige controle gekregen over Zuid-Tirol, Triëst, Istrië en een deel van Dalmatië. Deze gebieden vonden de Italianen echter veel te weinig, en dat was zeker niet wat zij verstonden onder de beloofde 'royale' gebiedsuitbreiding. Onder meer vanwege de onvrede over de resultaten van de Eerste Wereldoorlog kon Benito Mussolini aan de macht komen. Hij verschoof steeds meer macht van het parlement en de koning naar zichzelf tot hij uiteindelijk de ultieme macht had over het leger en de economie, en dus eigenlijk over het gehele land.

Uitbreiding van het rijk in Afrika[bewerken]

Italië had al langer twee koloniën in Oost-Afrika: Italiaans-Eritrea en Italiaans-Somaliland. Mussolini wilde een schande van het rijk rechtzetten: Abessinië had het Italiaanse leger al eens verslagen toen het Abessinië probeerde te veroveren, en volgens Mussolini moest dat worden gewroken. Daarom viel hij in 1935 Ethiopië binnen, en veroverde het met gemak op het Ethiopische leger, omdat de Ethiopiërs met verouderde wapens, deels uit de Eerste Wereldoorlog, vochten en de Italianen op grote schaal gifgas gebruikten, verboden door de Volkenbond. Nu werden Ethiopië, Italiaans-Somalië en Eritrea samengevoegd tot Italiaans-Oost-Afrika (waar ook Brits-Somalië toe zou gaan behoren tijdens de Tweede Wereldoorlog). Italiaans-Libië werd een kolonie, en 100.000 Italianen gingen er wonen, als voorhoede van wat in 1950 moest zijn uitgegroeid tot een kernbevolking van 500.000 bewoners.

Uitbreiding van het rijk in Europa[bewerken]

Italiaans gebied in 1940

Italië kreeg meer en meer macht over Albanië, een zwakke staat die het veel sterkere Italië om militaire steun vroeg tegen omliggende landen als Servië en Griekenland die aanspraak maakten op grote delen van het land. Italië verkreeg zo een marinebasis en luchthaven in Albanië, waardoor ze veel meer druk konden uitoefenen op Albanië. Uiteindelijk vielen ze het land binnen onder de orders van de Italiaanse dictator Benito Mussolini, die een nieuwe Romeins rijk wilden stichten waarin het veroveren van Albanië de eerste logische stap vormde in de onderwerping van de Balkan, dat daarna het veranderde in het Italiaans protectoraat Albanië.

Italië deed op kleine schaal mee aan de invasie van Frankrijk in 1940, waardoor ze na de Franse capitulatie enkele kleine grenssteden kon annexeren. Daar bleef het echter bij, en zo verwierf Italië dan ook niet veel invloed in Frankrijk. De intentie van Italië verplaatste zich echter naar de Balkan, omdat er in het westen niets meer viel te halen. Griekenland kreeg een ultimatum toegestuurd waarin ze grote gebieden moesten afstaan aan Italië. Griekenland antwoordde met een duidelijk "nee", waarop Italianen en Albanezen het land vanuit Albanië binnenvielen. De Italianen werden echter teruggedreven door de Grieken, waarna de hulp van nazi-Duitsland ingeroepen moest worden. De Duitsers vielen Joegoslavië en Griekenland binnen, waarna beide landen werden bezet door Duitse en Italiaanse troepen. Albanië kreeg kleine stukjes van Macedonië en Montenegro, en geheel Kosovo toegewezen. Zo leefden bijna alle Albanezen in een staat bijeen. Het is niet bekend waarom de Albanezen in Noord-Griekenland niet bij het moederland werden gevoegd, aangezien het toch allemaal Italiaans gebied was. Iedere vergroting van Albanië betekende een vergroting van Italië waardoor het de annexaties tevreden aankeek. Zelf kregen ze het zuidwestelijke deel van Griekenland en de controle over geheel Dalmatië. Ook de Ionische Eilanden werden deel van Italië, en zo kreeg zij, op enkele stukken kust na, de controle over de Adriatische Zee.

Het rijk begint te vervallen[bewerken]

In 1941 vielen de geallieerden aan in Italiaans-Oost-Afrika, en versloegen de Italianen met gemak. Het Duits-Italiaanse Afrikakorps werd in 1942 in Egypte verslagen, en moest zich stap voor stap vechtend uit Libië terugtrekken, waardoor Italië al zijn bezittingen in Afrika kwijt was. Nu lag de weg open voor een geallieerde landing op Sicilië, die inderdaad snel volgde door een Brits en een Amerikaans leger. Benito Mussolini verloor veel steun door het verlies van de koloniën en Sicilië, omdat het volk was wijsgemaakt dat de oorlog goed ging en de geallieerden het schenen te begeven door de moedige Italiaanse soldaten. Koning Victor Emanuel III gooide het roer drastisch om toen de geallieerden via de Straat van Messina op de laars van Italië landden en een opmars naar het noorden begonnen. Mussolini werd gevangengenomen, maar Duitsland bezette een groot deel van Italië, en bevrijdde Mussolini uit de gevangenis. De koning was ondertussen naar het bevrijdde Sicilië gevlucht.

Opvolger van het Italiaanse rijk[bewerken]

De opvolger van het Italiaanse rijk was de Italiaanse Sociale Republiek, ook bekend als de "Republiek van Salò". Deze werd door Mussolini gesticht in Salò aan het Gardameer in Noord-Italië. De Republiek van Salò omvatte heel het tegenwoordige Italië, behalve een deel in het zuiden dat door de geallieerden was bezet, en Zuid-Tirol in het noorden dat door Duitsland was geannexeerd. De republiek verloor de controle over Albanië en Griekenland aan Duitsland, en verloor continu eigen grondgebied in het zuiden door de aanvallen van de geallieerden, die langzaam naar het noorden trokken. Mussolini werd een steeds zwakkere leider, want hij leed een depressies en iedere bijeenkomst van hem en Hitler werd volgens hem een straf. Hij beklaagde zich ook over de Duitse invloed in het bestuur van de Republiek van Salò. "Achter iedere boom schuilt een Duitser" beklaagde Mussolini zich bij zijn trouwste vrienden. Toch kwam hij nog met grote plannen voor een sterke industrie, die door de oorlog echter onmogelijk werden gemaakt. Toen de Duitsers in 1945 vredesgesprekken met de geallieerden in Italië voerden, nadat de geallieerden door de Gustav-linie waren gebroken, kwam Mussolini daar te laat achter en werd gedood. De Republiek van Salò werd omvergeworpen. Italië verloor al zijn Europese en Afrikaanse bezittingen, en moest tevens Istrië en een deel van Triëst afstaan aan Joegoslavië.

In 1946 sprak de Italiaanse bevolking zich in een referendum uit voor de invoering van een republiek. Vanwege zijn collaboratie met de fascisten werd koning Victor Emanuel III verbannen en mocht samen met zijn mannelijke familieleden nooit meer voet op Italiaans grondgebied zetten. Vrouwelijke familieleden mochten wel het land in, maar deden dit niet. In 2002 werd deze ban opgeheven. Sindsdien zijn de nazaten van de laatste koning weer welkom in hun vaderland.

Koningen van Italië[bewerken]

Naam Periode Getrouwd met
Tranquillo Cremona - Vittorio Emanuele II.jpg Victor Emanuel II 17 maart 1861 - 9 januari 1878 Hij huwde aartshertogin Adelheid van Oostenrijk, na haar dood trouwde hij met Rosa Vercellana.
Umberto I di Savoia.jpg Umberto I 9 januari 1878 - 29 juli 1900 Hij trouwde met Margaretha van Savoye.
Victor Emmanuel III of Italy.jpg Victor Emanuel III 29 juli 1900 - 9 mei 1946 Hij trouwde met Helena van Montenegro.
Umberto II.jpg Umberto II 9 mei 1946 - 12 juni 1946 Hij trouwde met Marie José van België.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c d e f Herman Kinder en Verner Hilgemann, Universitetsforlagets Atlas - Verdenshistorie Bind 2, Oslo 1991, ISBN 82-00-21248-3; p. 73
  2. Paul van 'T Veer: De Atjeh-Oorlog, blz 41,(1969)