Hertogdom Savoye

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Ducatus Sabaudiae
Duché de Savoie
Duchê de Savouè
Ducato di Savoia
Ducà 'd Savòja
Onderdeel van het Heilige Roomse Rijk (1416-1536)
Onderdeel van het Koninkrijk Frankrijk (1536-1559)
 Graafschap Savoye 1416–1792
1814–1860
Eerste Franse Keizerrijk 
Tweede Franse Keizerrijk 
Koninkrijk Sardinië (1720-1861) 
Blason duche fr Savoie.svg
Kaart
1600
1600
Algemene gegevens
Hoofdstad Chambéry (1416-1562), Turijn (1562–1792), Chambéry (1792-1860)
Talen Frans, Italiaans, Arpitaans, Piëmontees
Religie(s) Rooms-katholiek
Regering
Dynastie Huis Savoye

Het hertogdom Savoye (Frans: Duche de Savoie, Arpitaans: Duchê de Savouè, Italiaans: Ducato di Savoia) was een hertogdom in het noorden van het Italiaanse schiereiland dat nu grotendeels bij Frankrijk en een kleiner deel bij Italië hoort. Het hertogdom ontstond uit de verheffing van het graafschap Savoye in 1416 tot 1792 en van 1814 tot 1860 toen het onderdeel werd van het Koninkrijk Sardinie. Het graafschap was van 1416 tot 1536 onderdeel van het Heilige Roomse Rijk en het was ingedeeld in Boven-Rijnse Kreits tot daarna was het hertogdom van 1536 tot 1559 onderdeel van het koninkrijk Frankrijk tot het Franse deel onderdeel werd van het eerste en tweede Franse keizerrijk en het Italiaanse deel onderdeel werd van het Koninkrijk Sardinië.

Geschiedenis[bewerken]

15e eeuw[bewerken]

Het graafschap ontstond in 1416 toen Keizer Sigismund het graafschap tot vorstendom verhief waardoor de graaf van Savoye Amadeus VIII van Savoye tot hertog werd verheven. Het territorium van het hertogdom omvatte toen Moriana, het Aostadal en Piëmont.

Omdat het gebied van het gebied, behalve dan de paar kilometer rond Nice dat in de 14e eeuw vergaard had, had het hertogdom geen toegang tot de Middellandse Zee. De hertogen wilden het gebied uitbreiden, maar door druk van het naburige koninkrijk Frankrijk zorgde ervoor dat de hertogen geen nieuw gebied aan hun territorium konden toevoegen. De stagnatie die in de veertiende eeuw ingezet had, zette zich in de Renaissance door.

De regering van Amadeus VIII zorgde ervoor dat de economie en de politiek van de staat weer opbloeide. Zin lange regeerperiode werd gekenmerkt door vele hoogtepunten zoals het verkrijgen van het hertogdom Monferrato en de heerlijkheid Saluzzo en hervormingen van de politiek en het uitvaardigen van diverse wetten maar ook door controversiële acties. De eerste was in 1434 toen hij ervoor koos om zich terug te trekken uit de politiek en te gaan leven als een monnik en de Orde van Sint-Mauritius en Sint-Lazarus oprichtte. In 1439 werd hij aangewezen als tegenpaus en hij aanvaardde het aanzoek, waarna hij de naam Felix V aannam. Hij trok zich een jaar later terug omdat hij bang was dat hij de religieuze eenheid van het christendom zou ondermijnen.

Kaart van Italië in 1494 Hertogdom Savoye in rood.

De tweede controversiële actie bevond zich op politiek gebied toen Amadeus VIII in augustus 1424 het vorstendom Piëmont uitriep en hij liet het bestuur over aan zijn eerstgeboren zoo die het als een erebaan zag. De hertog creëerde het territorium uit de gebieden van het graafschap Savoye.

Zoals een goed in de kunsten opgevoede man interesseerde Amadeus zich voor kunst en cultuur. Hij werkte daarom samen met de beroemde schilder Giacomo Jaquerio. Hij moedigde zijn onderdanen aan om zich met literatuur en architectuur in de Italiaanse Piëmont.

De oudste zoon van Amadeus VIII, ook Amadeus geheten, overleed in 1431 voordat hij meerderjarig werd waardoor zijn tweede zoon Lodewijk van Savoye hem mocht opvolgen. Lodewijk werd opgevolgd door de zwakke Amadeus IX van Savoye die veel religieuze macht had en uiteindelijk zalig verklaard werd, maar weinig politieke macht had. Hij liet toe dat zijn vrouw Yolande, de dochter van de Franse koning Karel VII, belangrijke beslissingen mocht nemen. Tijdens har periode had Frankrijk de volledige vrijheid om de politiek in Savoye te beheersen waardoor het vorstendom Piëmont onderdeel werd van het koninkrijk Frankrijk.

De economie van het hertogdom ging in deze jaren van oorlog, maar vooral door de slechte politiek van Yolanthe achteruit. De bedragen die Amadeus IX aan de armen van de stad Vercelli besteedde, deden de economie geen goed. De toekomst van het hertogdom warden in de handen van de jonge Filibert I die op zeventienjarige leeftijd overleed. Hij werd opgevolgd door Karel en diens bewind zorgde ervoor dat het hertogdom nieuw leven werd ingeblazen.

16e eeuw[bewerken]

In 1504 overleed de hertog Filibert II en hij werd opgevolgd door Karel III alweer een zwakke heerser. Vanaf 1515 was Piëmont bezet door buitenlandse troepen en Frans I van Frankrijk zat te wachten op het moment dat hij het hele hertogdom Savoye kon annexeren en het gebied aan zijn koninkrijk kon toevoegen. In 1536 gaf Frans I de opdracht voor de bezetting van het hertogdom door een sterke militaire macht op de been te brengen|. Karel III realiseerde de zwakte van de staat te laat en probeerde de hoofdstad Turijn te beschermen, maar op 3 april ging de stad verloren. Karel III trok zich terug in zijn residentie te Vercelli om van daaruit verder te vechten, maar hij wist de vijandelijke troepen niet van zijn grondgebied te verdrijven.

De nieuw hertog Emanuel Filibert was belangrijk voor de toekomstige politiek van Savoye door een einde te maken aan meer dan twintig jaar bezetting. Bij de Vrede van Cateau-Cambrésis wist hij de volledige autonomie van het hertogdom te herstellen.

Emanuel Filibert besefte dat hij het koninkrijk Frankrijk niet meer kon vertrouwen en daarom werd de hoofdstad naar Turijn verplaatst. Deze stad kon door de Citadel van Turijn, een complex van verdedigingswerken, beter verdedigd worden. Emanuel Filibert had door zijn militaire ervaringen in Vlaanderen geleerd hoe hij een leger moest aanvoeren en een gevolg hiervan was dat hij de Slag bij Saint-Quentin won. Hij was de eerste hertog van Savoye die een stabiel militair apparaat op de been bracht dat niet bestond uit huurlingen maar uit soldaten uit Piëmont.

Zijn zoon Karel Emanuel I breidde het gebied van het hertogdom met het hertogdom Montferrato en het gebied van Salluzo uit te breiden die hij in 1601 bij het Verdrag van Lyon van Frankrijk terugkreeg. De oorlogen die Karel Emanuel aanging eindigden meestal in een nederlaag maar desondanks werd hij herinnerd als "Karel de Grote". Deze titel had hij te danken aan het feit dat hij een man van cultuur, architectuur, poëzie en een goede hervormer was. Hij wist het hertogdom goed te besturen ondanks de crises die de verschillende Europese mogendheden doormaakten en hij vond steun bij de Habsburgse monarchie. De politiek van Karel Emanuel was meer gericht op internationale oorlogsvoering dan op het bewaren van de binnenlandse eenheid. Voorbeelden hiervan waren het verkrijgen van de titel markies van Saluzzo en de deelname in succiessieoorlogen van het Mantua en Monferrato. In deze kwesties koos Savoye meestal de kant van Spanje, maar in andere gevallen, zoals in het verdrag van Suza, viel hij terug op zijn oude bondgenoot Frankrijk.

17e eeuw[bewerken]

Tijdens de zeventiende eeuw voerde het hof van Versailles de druk op Piëmont op. Als gevolg hiervan plaatste het Hertogdom Milaan zijn troepen in Frankrijk en het verliezen van Pinerolo aan Milaan was hier een voordeel van. Het hof van Savoye was onder Spaanse controle geweest, maar Karel Emanuel I van Savoye en zijn opvolgers ondersteunden het Franse hof. De volgende hertog Victor Amadeus I met Christina van Frankrijk die voor de korte regeerperiode van Frans Hyacinth en tijdens de jonge jaren van Karel Emanuel II de macht in Savoye in handen kree en Savoye werd hierdoor een satelietstaat van Frankrijk. De opvolgers van Thomas Frans van Savoye namen de titel van prins van Carignano aan.

De sterke Franse druk op Savoye en ander ongeluk na de dood van Karel Emanuel II zorgden ervoor dat Piëmont geraakt werd. De Montferratse successieoorlogen zorgden voor veel ellende op het platteland en vervolgens werd het slot Montferrato lang belegerd waardoor de economie van het hertogdom verder verslechterde en de pestepidemie van1630 zorgde ervoor dat de reeds bestaande armoede nog erger werd. Vervolgens werd de stad Turijn door het Franse leger belegerd. De hertogen van Savoye wisten het beleg af te wenden, maar ze zorgden ervoor dat de stad op 27 juli 1639 geplunderd kon worden omdat de vestingwerken tijdens het beleg verzwakt waren. De overeenkomst van 1642 zorgde ervoor dat de door de weduwe van Victor Amadeus I op de troon geplaatste Karel Emanuel het hertogdom mocht regeren totdat de zonen meerderjarig waren.

Tijdens de regeerperiode van Karel Emanuel vonden er religieuze oorlogen plaats. In 1635 richtten troepen van het hertogdom een bloedbad onder de protestantse Waldenzen aan, die als de Pasque Piedmont bekend is geworden. Door internationale druk stopte het bloedbad en in 1664 werd er een overeenkomst met de Waldenzen gesloten.

Het beleid van Karel Emanuel II was de eerste stap in de richting van grote hervormingen die door zijn opvolger in de volgende eeuw uitgevoerd zouden worden. Een belangrijke hervorming was het opstellen van een staand leger in Savoye. Een andere was het opzetten van een openbaar schoolsysteem in 1661. Karel Emanuel was een man die van cultuur hield en een staatsman die het vak via de lessen van Lodewijk XIV leerde. Hij wilde het hof verkleinen zodat het in het paleis in Venaria Reale dat in barokke stijl, een kopie van Versailles, gebouwd werd. Het was de tijd waarin de steden groeiden en Karel Emanuel II promootte de groei van Turijn door belangrijke gebouwen in barokke stijl te verbouwen.

Onderdeel van Koninkrijk Sardinië[bewerken]

Na de dood Karel Emanuel II werd hij opgevolgd door zijn zoon Victor Amadeus II. Omdat hij minderjarig was werd het bestuur van het hertogdom overgenomen door zijn moeder Maria Johanna van Savoye. In de eerste jaren van zijn regeerperiode probeerde zijn moeder de kroon van Savoye met de kroon van Portugal te verenigen, maar dit mislukte. Ze zette hiermee het voortbestaan van het hertogdom op het spel en Piëmont zou dan net zoals alle andere Italiaanse staten overgedragen aan een buitenlandse macht. Tijdens de regeerperiode van Victor Amadeus II werd de relatie met Frankrijk steeds slechter wat leidde tot een Franse invasie van het hertogdom. Het leger van Savoye versloeg het leger van Lodewijk XIV tijdens de Slag bij Cuneo, maar bij de Slag bij Staffarda en de Slag bij Marsaglia werd zijn leger door het Franse leger verslagen. Het conflict eindigde tot Victor Amadus II met Anne Marie van Orléans trouwde.

Kaart van Italië in 1796 Hertogdom Savoye in blauw als onderdeel van het Koninkrijk Sicilië

Na de Negenjarige Oorlog nam het hertogdom Savoye aan de zijde van Frankrijk deel aan de Spaanse Successieoorlog. Toen het hertogdom Savoye de kant van Spanje koos viel het Franse leger Savoye binnen. De troepen van Marquis of Fouillade versloegen de troepen van Savoye en joegen de hertoglijke troepen terug tot Turijn. Door de komst van Eugenius van Savoye, de neef van Victor Amadeus, op het slagveld werd de oorlog beëindigd die veel schade in Savoye had aangericht.

Aan het einde van het jaar 1713 werd Victor Amadeus beloond met de titel van koning en hij verkreeg het Koninkrijk Sicilië en hij behield het hertogdom Savoye en de hertogelijke titel. Bij het verdrag van Londen verruilde Victor Amadeus II Sicilië voor Sardinië In 1720 werd Sicilië onderdeel van het Koninkrijk S ardinië . Hij noemde het nieuwe land Staten van Savoye of Koninkrijk Sardinië en het bestond uit gebied van Savoye, Piëmont, Aostadal, Nice, Orange en Sardinië Na de Franse Revolutie werd Savoye tussen 1792 en 1815 door Franse revolutionaire troepen bezet. Het hertogdom werd eerst onderdeel van het departement Mont-Blanc. In 1798 werd het gebied verdeeld tussen de departementen Léman en Mont-Blanc. Tijdens het Congres van Wenen werd tijdens de restauratie werd Savoye met Piëmont en Nice heropgericht. In 1860 werd het hertogdom bij het Verdrag van Turijn geannexeerd door Frankrijk. De laatste hertog van Savoye Victor Emanuel II werd koning van Italië

Hertogen van Savoye[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties

]