Wehrmacht

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het symbool van de Deutsche Wehrmacht
Duitse soldaten in Parijs (1940)
Poolse krijgsgevangen, gedood door de Wehrmacht (1939)

De Wehrmacht was de benaming voor de nazi-Duitse strijdkrachten zoals die vanaf 1935 tot 1945 onder politieke en later directe leiding van Adolf Hitler zijn opgebouwd in het Derde Rijk.

De Wehrmacht is opgericht op 16 maart 1935. Voordien, tijdens de Weimarrepubliek, waren de Duitse strijdkrachten bekend als de Reichswehr. Nadien, in 1955, werd de Bundeswehr gevormd.

De Wehrmacht heeft een cruciale rol gespeeld in de Tweede Wereldoorlog en bij de verwezenlijking van de nazidoelen. Het was in zijn beste tijd, de periode van 1939-1941, waarschijnlijk het sterkste en best uitgeruste leger ter wereld.

Bijzondere kenmerken[bewerken]

Sterktes[bewerken]

Op diverse gebieden stond de Wehrmacht vooraan in de ontwikkeling, zoals met:

  • Tactiek en strategie, vergaande mechanisatie van het vervoer:
    • Invoering van de Blitzkrieg om een loopgravenoorlog en te vermijden en de tanks een zelfstandige rol als wapen geven;
    • Alle tanks werden met radioapparatuur uitgerust (in tegenstelling tot het Sovjetleger);
    • Het zeer succesvolle optreden van groepen U-Boote in zg. 'wolfpacks';
    • Het ontwikkelen van luchtlandings- en para-aanvallen (waarbij die op Den Haag en Rotterdam op 10 mei 1940 de eerste grote ter wereld was en overigens mislukte).
  • Bewapening:
    • De Panzer IV en de Tiger behoorden tot de allerbeste tanks ter wereld;
    • Het 88-mm luchtdoelkanon was het beste in zijn soort net als het standaardgeweer Karabiner 98k;
    • Het MG 34 machinegeweer was licht en bezat een hoge vuurkracht, het MP38/40 machinepistool voor paratroepen en officieren;
    • De Stuka duikbommenwerpers en de jagers Focke Wulf Fw 190 en Messerschmitt Bf 109 waren aanvankelijk onverslaanbaar.
    • De grote snelheid en efficiëntie van de nazi-Duitse wapenindustrie om wapens en legertoebehoren met een hoog kwaliteitsgehalte te laten produceren.
  • Hoogwaardige techniek die leidde tot o.m. de Me 262 , het eerste operationeel ingezette straalvliegtuig ter wereld, de V1, het eerste kruisvluchtwapen en de eerste operationele raket, de V2; ook de ontwikkeling van codeerapparatuur zoals de Enigma stond op een hoog niveau.

Zwaktes[bewerken]

Opvallende zwakten van de Wehrmacht waren:

  • Logistiek: de Blitzkrieg had één gevaarlijk nadeel: als de voorhoede te snel doorstootte, raakte de bevoorrading meteen in het gedrang.
  • Luchtlandingen: aanvankelijk was dit een sterkte. Dit was als nieuw fenomeen uiterst verrassend was en bracht veel tactische voordelen met zich mee. In het begin van de oorlog werden spectaculaire successen geboekt (voorbeelden zijn de verovering van fort Eben-Emael en het Albertkanaal in België). Soms bleven de verwachte resultaten echter uit. In de Slag om Den Haag, de eerste grote luchtlandingsoperatie ter wereld, mislukte de aanval vrijwel volledig - de stad werd niet ingenomen, honderden mannen sneuvelden en honderden raakten gevangen. Ook de latere para-aanval op Kreta bleek sterk verliesgevend. In plaats van de fouten en oplossingen ervoor te bespreken en te evalueren, verbood Hitler verdere toekomstige luchtlandingsoperaties. De luchtlandingstroepen werden vanaf dan voornamelijk als infanterie ingezet. Deze beslissing had o.a. ook zware gevolgen tijdens het Ardennenoffensief. Daarin mislukte een luchtlanding achter de Amerikaanse linies volledig, mede door het jarenlang niet meer uitvoeren van dergelijke operaties.
  • Opperbevel: het accepteren van Hitler als opperbevelhebber halverwege de oorlog leidde tot grote verliezen, zoals in de Slag om Stalingrad. Ook het meewerken aan Hitlers ambities, m.n. de Russische campagne, zonder geëigende voorbereiding (winterkleding, winteraanpassing materieel, inzicht in herfst- en voorjaarsomstandigheden) leidde tot enorme verliezen.

Onderdelen[bewerken]

De Wehrmacht bestond uit de onderdelen:

De Wehrmacht was een dienstplichtleger en zou initieel worden opgebouwd rond 36 divisies en 12 legerkorpsen.

Van de 17 miljoen soldaten die in totaal bij de Wehrmacht hebben gediend zijn er ca. 4,7 miljoen gesneuveld.

Rangen[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van Duitse militaire rangen in de Tweede Wereldoorlog voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Geschiedenis[bewerken]

Bij het Verdrag van Versailles werd de schuld van de Eerste Wereldoorlog helemaal bij Duitsland neergelegd, en er werden strafmaatregelen tegen de Duitse staat afgekondigd. Eén van deze maatregelen betrof een eis met betrekking tot de maximale omvang van de strijdkrachten waaraan Duitsland zich diende te houden.

Binnen officierskringen heerste grote weerstand tegen de eenzijdigheid van de conclusies van Versailles. Hoewel het noodzakelijk was zich (in ieder geval formeel) aan de beperkingen van Versailles te onderwerpen, werd vanaf het midden van de jaren twintig organisatorisch en tactisch de grondslag gelegd voor de herbewapening van Duitsland.

Doordat het leger noodgedwongen een vrij kleine organisatie was geworden, en de personeelsquota liever door officieren dan door manschappen opgevuld werden, kregen jonge officieren en radicalen de mogelijkheid nieuwe tactieken te ontwikkelen die een mogelijke compensatie zouden kunnen zijn voor de beperkte omvang van de strijdkrachten. Waar de klassieke militaire doctrine bij de overwinnaars onaantastbaar bleef, richtte deze nieuwe generatie van officieren haar aandacht met name op twee wapens, die in de Eerste Wereldoorlog nog een zeer kleine rol gespeeld hadden, en daarom minder aan beperkingen onderhevig waren: de gemechaniseerde strijdkrachten (tanks), en de luchtmacht. Er werd een theorie opgebouwd over hoe deze beide wapens optimaal zouden kunnen functioneren op het slagveld van de toekomst: het Blitzkrieg-concept was geboren. Dit concept hield in dat gemechaniseerde divisies (vooral tanks) de vijand snel zouden omsingelen en vervolgens vernietigen met hulp van de Luftwaffe.

Na de machtsovername van de nazi's in 1933 kwam de Wehrmacht onder leiding van de nazi's en kreeg zodoende een hoofdrol in de aanstaande oorlogen. Hitler stelde veel belang in de vorming van een militaire macht om zijn enorme buitenlandse ambities te realiseren en gaf politieke dekking aan de eerste overschrijdingen van de Versailles-verplichtingen. Daarnaast ruimde hij de Sturmabteilung, op dat moment de enige concurrent voor de militaire macht van nazi-Duitsland, uit de weg in de Nacht van de Lange Messen.

Tegen het einde van de jaren dertig werd zelfs de schijn van het gehoorzamen van de Versailles-bepalingen niet meer opgehouden, en was het leger weer een trots onderdeel van het vernieuwde Duitsland geworden. De eerste campagnes van de oorlog bewezen de doeltreffendheid van de vernieuwende Blitz-Krieg methode. Daarmee werden de ouderwetse doctrines eenvoudig verslagen (Polen, Noorwegen, Denemarken, Nederland, België, Luxemburg, Griekenland, Joegoslavië, Frankrijk, (en de Sovjet-Unie tot 1942) en het leger won enorm aan prestige.

De grote vergissing van Hitler was de blitzkriegtacktiek in Rusland in te zetten. De zware, langdurige gevechten om o.a Stalingrad, putte de Wehrmacht uit en de Blitzkrieg was duidelijk ten einde. Dit feit, tezamen met de zware geallieerde bombardementen op de Duitse industrie en het falen van de Wehrmacht om de olievelden in de Kaukassus in handen te krijgen, maakte definitief een einde aan het imago van de Wehrmacht als zijnde 'onoverwinnelijk.'

Rol bij vernietiging[bewerken]

De Wehrmacht heeft een cruciale rol gespeeld in de veroveringspolitiek van Adolf Hitler. Ook aan de vernietigingspolitiek van Hitler zoals de Jodenvervolging heeft de Wehrmacht voor een deel bijgedragen. Tijdens de processen van Neurenberg werden de generaals (Wilhelm Keitel en Alfred Jodl) van de landmacht en Hermann Göring van de Luftwaffe tot de dood veroordeeld, al werd het Oberkommando der Wehrmacht als organisatie vrijgesproken.

Het is echter ook een feit dat er binnen de Wehrmacht onder steeds meer en meer leden een afkeer bestond van de nazi-ideologie en dat reeds vanaf 1938 binnen het leger verzet werd gepleegd tegen het regime. Het bekendste geval hiervan is de mislukte aanslag op Hitler, en daaropvolgende staatsgreep, die een groep rond kolonel Claus Schenk von Stauffenberg op 20 juli 1944 pleegde.

Zie ook[bewerken]