Seleucidische Rijk

Ἀρχή Σελεύκεια
diadochenrijk
←  311 v.Chr. – 63 v.Chr.  →  →  →
Kaart
Het Seleucidische Rijk ca. 300 v.Chr.
Algemene gegevens
Hoofdstad	Seleucia aan de Tigris
Talen	Koinè-Grieks, Perzisch
Religie(s)	Oud-Griekse godsdienst, zoroastrisme, boeddhisme
Regering
Regeringsvorm	Koninkrijk
Dynastie	Seleuciden
Staatshoofd	Koning

De gebieden die -in verschillende tijdvakken- het Seleucidische Rijk vormden.

Het Seleucidische Rijk of Seleukidische Rijk (Oudgrieks: Ἀρχή Σελεύκεια / Arche Seleúkeia) is de naam van het grootste Diadochenrijk (opvolgersstaat van het Macedonische Rijk van Alexander de Grote) in het Nabije Oosten van 311 tot 63 v.Chr., ten tijde van het hellenisme.

Bloeitijd

Het koninkrijk werd gesticht door Seleucus I Nicator (Nicator betekent "de Overwinnaar") (ca. 358-281 v.Chr.). Hij was een van de generaals van Alexander de Grote, die na diens dood in 323 v.Chr. satraap (gouverneur) werd van Babylonië. Van daar uit veroverde hij eerst het oosten en later grote delen van het westen van het rijk van Alexander, tot zijn imperium zich uitstrekte van Thracië tot het huidige Oezbekistan. Hij stichtte verscheidene steden, waaronder Seleucia aan de Tigris in Babylonië (rond 305 v.Chr.), Antiochië en de havenstad Seleucia Pieria in Syrië.

Gereduceerd tot Syrië

Vanaf het begin had het enorme rijk al te maken met vele buitenlandse vijanden en binnenlandse opstanden van de vele verschillende volken binnen het territorium. Rond 250 v.Chr. kwam Diodotus I, de Seleucidische gouverneur van de oostelijke provincie Bactrië, in opstand tegen zijn Seleucidische broodheren toen deze hun handen vol hadden aan een oorlog met het Ptolemaisch-Egyptische Rijk. Hij kroonde zichzelf tot koning van Bactrië, waarmee hij als de stichter wordt beschouwd van het Grieks-Bactrisch koninkrijk. De opeenvolgende Bactrische vorsten waren niet alleen in staat de meeste Seleucidische tegenaanvallen af te slaan, maar wisten ook hun koninkrijk flink uit te breiden, meestal ten koste van de Seleuciden in het Westen en de Indiërs in het Oosten. De Bactrische Koning Demetrius I trok zelfs met een groot leger naar het oosten, waar hij grote delen van het Indiase Sungarijk in het noorden van Hindoestan veroverde.

Na een korte expansie onder Antiochus de Grote, die ook Bactrie probeerde te heroveren, raakte het rijk van de Seleuciden nog verder in verval. Het leed eerst een nederlaag tegen het Romeinse Rijk (Syrische Oorlog) en moest in 188 v.Chr. bij de Vrede van Apamea ruwweg het huidige Turkije afstaan. Na de dood van Antiochus IV Epiphanes in 164 was er onduidelijkheid over de opvolging, zodat ook de Parthen in 141 van de onrust gebruik maakten om de resterende oostelijke gebieden over te nemen en vervolgens hun territorium begonnen uit te breiden tot in Mesopotamië. Zo bleef van het Seleucidische rijk tenslotte alleen Syrië over.

Interne troebelen

In 114 v.Chr. ontstond er een dynastiek geschil tussen de halfbroers (en neven) Antiochus VIII Grypus en Antiochus IX Cyzicenus dat nooit meer echt beslecht zou worden. Eindeloze conflicten tussen deze twee linies van het vorstenhuis en tussen de vijf zoons van Grypus onderling bepaalden de laatste decennia.

De ondergang

De dynastieke onenigheden gaven een buitenstaander, de Armeense vorst Tigranes II, de gelegenheid het rijk te bezetten. Hij was zelfs in eerste instantie door de wanhopige Syriërs te hulp geroepen orde op zake te komen stellen. Omdat hij een bondgenoot van Rome's vijand Mithridates VI van Pontus was raakte ook Rome in de Syrische warboel betrokken. Zij dreven Tigranes terug naar de Armeense bergen en zetten nog een paar telgen uit het Seleucidenhuis op de troon, maar dit leidde uiteindelijk tot de definitieve ondergang in 64 v.Chr., toen de Romeinen door het optreden van Pompeius hun gezag vestigden in wat nog van het ooit machtige rijk resteerde: Syrië, voortaan de Romeinse provincia Syria.

Lijst van koningen uit het huis der Seleuciden

• Seleucus I Nicator (Satraap 311 - 305 v.Chr. , Koning 305 v.Chr. - 280 v.Chr.)
• Antiochus I Soter (mederegent sinds 291, regeerde 280 - 261 v.Chr.)
• Antiochus II Theos (261 - 246 v.Chr.)
• Seleucus II Callinicus ( 246 - 225 v.Chr.)
• Seleucus III Ceraunus (of Soter) ( 225 - 223 v.Chr.)
• Antiochus III de Grote (223 - 187 v.Chr.)
• Seleucus IV Philopator (187 - 175 v.Chr.)
• Antiochus IV Epiphanes (175 - 164 v.Chr.)
• Antiochus V Eupator (164 - 162 v.Chr.)
• Demetrius I Soter (162 - 150 v.Chr.)
• Alexander I Balas (154 - 145 v.Chr.)
• Demetrius II Nicator (145 - 138 v.Chr.)
• Antiochus VI Dionysus (of Epiphanes) (145 - 140 v.Chr.?)
• Diodotus Tryphon (140? - 138 v.Chr.)
• Antiochus VII Euergetes Sidetes (138 - 129 v.Chr.)
• Demetrius II Nicator (opnieuw, 129 - 126 v.Chr.)
• Alexander II Zabinas (129 - 123 v.Chr.)
• Cleopatra Thea (126 - 123 v.Chr.)
• Seleucus V Philometor (126/125 v.Chr.)
• Antiochus VIII Grypus (125 - 96 v.Chr.)
• Antiochus IX Cyzicenus (114 - 96 v.Chr.)
• Demetrius III Eucaerus (of Philopator) (97/96-87 v.Chr.)
• Seleucus VI Epiphanes Nicator (96 - 94 v.Chr.)
• Antiochus XI Epiphanes Philadelphus (ca.95 - 93/92 v.Chr.)
• Philippus I Philadelphus (ca.95 - 75 v.Chr.)
• Antiochus X Eusebes Philopator (95 - 88 v.Chr.)
• Antiochus XII Dionysus (87 - 83/82 v.Chr.)
• (Tigranes II van Armenië) (74 - 69 v.Chr.)
• Antiochus XIII Asiaticus (69 - 64 v.Chr.)
• Philippus II Philoromaeus (67/66 - 66/65 v.Chr.)
• (Annexatie door de Romeinen)

Moderne literatuur

• O. Hoover, "Revised Chronology for the Late Seleucids at Antioch (121/0-64 BC)" in: Historia 65/3 (2007) 280-301
• Amelie Kuhrt en Susan Sherwin-White, From Samarkhand to Sardis. A new approach to the Seleucid empire (1993 Londen)

Externe links

• The Seleucid Empire: kort overzichtsartikel
• Koninkrijk Azië: artikel over de aard van het rijk
• Seleucid Kings: koningslijst die ook rekening houdt met spijkerschriftteksten; links naar koningsbiografieën en bronnen
• Seleukid Bibliography Seleucidenbibliografie van de Universiteit Utrecht

Mediabestanden

Zie de categorie Seleucids van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.