Aramees

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Aramees (ארמית, Arāmît)
Gesproken in Delen van Syrië,Irak,Turkije
Taalfamilie

Afro-Aziatisch

Dialecten
Alfabet Aramees
Officiële status
Officieel in
  • geen
Taalcodes
ISO 639-1 geen
ISO 639-2 arc
ISO 639-3 arc
Portaal  Portaalicoon   Taal

Het Aramees is een Semitische taal die ooit de lingua franca van het Midden-Oosten was, maar tegenwoordig nog maar in zeer beperkte mate gesproken wordt en daarnaast nog wordt gebruikt in de liturgie van enkele oosterse christelijke kerken. Het behoort tot de noordwestelijke Semitische talen, samen met het Hebreeuws en het Fenicisch. Eigenlijk gaat het om meerdere talen, want in de loop van zijn 3200 jaar geschiedenis hebben zich verscheidene varianten van het Aramees ontwikkeld. Aramees (of varianten ervan) werd vroeger ook wel Chaldeeuws genoemd.

Vrij algemeen wordt verondersteld dat Jezus Aramees sprak,[1] anderen gaan ervan uit dat hij een door Aramees beïnvloed Hebreeuws sprak.[2]

Ontstaan en verspreiding[bewerken]

Het Aramees werd oorspronkelijk gesproken door de Arameeërs, een Semitisch volk dat woonde in Boven-Mesopotamië, een gebied dat zich uitstrekt over (delen van) het huidige Irak, Syrië en Turkije. Naarmate hun cultuur zich meer vermengde met de Assyrische won hun taal veld in het Assyrische Rijk, naast het Akkadisch. In de 8ste eeuw v.Chr. werd het de ambtelijke taal van het Assyrische en later ook van het Perzische Rijk. Dit zogenaamde Rijksaramees raakte over een groot deel van het Midden-Oosten verspreid en werd eeuwenlang gebruikt als diplomatieke taal, ook door het oude Egypte.

Evolutie[bewerken]

Het Aramees kan in drie hoofdperiodes verdeeld worden:

  • Oud-Aramees of Rijksaramees (1100 v.Chr.–200 n. Chr.), waaronder:
    • Bijbel-Aramees van enkele boeken van de Hebreeuwse Bijbel; (Daniël en Ezra);
    • Galilees-Aramees of Joods-Palestijns Aramees; het Aramees van Jezus;
  • Midden-Aramees (200–1200), waaronder:
  • Neo-Aramees (1200–heden), waaronder:
    • Verschillende moderne dialecten.

Uit het Rijksaramees ontwikkelden zich vanaf de zevende eeuw v.Chr. twee grote takken die aan de basis liggen van de latere varianten van het Aramees: de oostelijke in Mesopotamië en de westelijke in de delen van het Midden-Oosten ten westen daarvan.

Tot de West-Aramese tak behoorden het Nabatees (de taal van de Nabateeërs), het Palmyreens, de taal van Palmyra en het Palestijns, dat zich ontwikkelde in het huidige Israël/Palestina, Libanon en het westen van Syrië, dat weer gesproken werd door de Samaritanen, de joden en de christenen in Palestina.

Tot de Oost-Aramese tak behoort het Syrisch, dat zich ontwikkelde in de vroegchristelijke stad Edessa en belangrijk werd als taal voor de christelijke kerken in het Midden-Oosten, maar zich rond de 2de eeuw na Christus opnieuw opsplitste in twee varianten: het Oost-Syrisch, dat gebruikt werd door de kerken die onder gezag van de Perzen kwamen en het West-Syrisch, voor de kerken die tot het Romeinse Rijk bleven behoren.

De joden die in Babylon waren gebleven ontwikkelden een eigen vorm van Oost-Aramees, net als de Mandeeërs in het zuiden van Mesopotamië (het Mandees).

Het Aramees bij de joden[bewerken]

Tekst uit de Hebreeuwse Bijbel (Exodus 12:25-31) in zowel Hebreeuws als Aramees. Noord-Irak, 11e eeuw n.Chr.

Afgezien van de deuterocanonieke boeken, is het Oude Testament, de Tenach, voor het grootste deel geschreven in het Hebreeuws. Daniël 2:4 tot 7:28; Ezra 4:8 tot 6:18 en 7:12-26; Genesis 31:47 en Jeremia 10:11 zijn echter in het Aramees geschreven. Het gaat om een soort Aramees dat rechtstreeks uit het Rijksaramees komt, het zogenaamde Bijbel-Aramees. Het moderne Hebreeuws is doorspekt met woorden en uitdrukkingen uit het Aramees.

Verondersteld wordt dat de meeste joden in Palestina in het begin van onze jaartelling een vorm van West-Aramees als dagelijkse omgangstaal spraken. Dit Joods-Palestijns Aramees zou de taal van Jezus zijn geweest.

De rabbijnse geschriften zijn grotendeels in het Aramees geschreven: de Babylonische Talmoed en aanverwante geschriften in het Joods-Babylonisch, de Jeruzalemse Talmoed in het Joods-Palestijns.

Aramees schrift[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Aramees alfabet voor het hoofdarikel over dit onderwerp.

De latere varianten van het Aramees ontwikkelden eigen vormen van schrift, gebaseerd op dit oorspronkelijke alfabet, zoals het Syrische en het Mandese schrift. Het Arabisch alfabet is afgeleid van het Nabateïsche schrift.

Huidige toestand[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Syrisch voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Tegenwoordig is het Aramees in het Midden-Oosten bijna overal verdrongen. Enkele duizenden mensen gebruiken nog een Neo-Aramese taal of dialect als levende taal. Het Aramees ten tijde van de Arameeërs wordt zelden of niet gesproken.

In Syrië wordt nog wel een West-Neo-Aramese dialect gesproken door de christenen in de omstreken van Damascus.

De christenen in de streek van Tur Abdin in het oosten van Turkije spreken een West-Syrisch dialect, het Turoyo. Ze noemen zichzelf Suryoye ("Syriërs") maar staan ook vaak bekend als Arameeërs of Assyriërs, en behoren tot de Syrisch-orthodoxe Kerk van Antiochië. De meesten onder hen zijn de streek ontvlucht en leven nu in Europa en Noord-Amerika.

De Assyrische christenen in grensgebieden van Noord-Irak, Turkije en Iran spreken Suret of Assyrisch Neo-Aramees, ook wel het Madenhoyo genoemd, wat "oostelijk" betekent. De sprekers van die taal leven vrijwel volledig in de diaspora.

In Zuid-Irak wordt nog Neo-Mandees gesproken. Een aantal naar Israël geëmigreerde joden uit Irak en Iran kennen nog hun eigen Oost-Aramees dialect, afgeleid van het Joods-Babylonisch.

Als liturgische taal wordt het West-Syrisch nog gebruikt door de Syrisch-orthodoxe Kerk en de Maronieten. De christelijke kerken in Irak en Iran gebruiken Oost-Syrisch. Het gaat hier niet om levende talen: de gewone gelovigen kennen ze niet.

Tellen[bewerken]

Hieronder een tabel met vergelijkingen tussen Oudaramees, modern Aramees en Aramees uit het noorden van Irak. Wat betreft de uitspraak:

  • De E met een apostrof wordt uitgesproken als een sjwa (dus: ə; zoals in: schoenen).
  • Wat de numeralia betreft, zijn de verschillen met het Bijbels Aramees en andere oude dialecten, zoals het Edessaans Aramees, miniem.
Nederlands Oud Aramees Syrisch
Mannelijk / Vrouwelijk
Aramees uit het noorden van Irak
een chad ha / hdo ga
twee te'reen trè / tartè tre
drie te'lata tlotho / tloth tlatha
vier arre'be'a arb'o / arba' arba
vijf chamme'sja hamsjo / hamesj gamsja
zes sjieta esjto / sjeth esjta
zeven sjiebe'a sjow'o / sjwa' sjowa
acht te'manne'ja tmenjo / tmonè tmanja
negen tiesje'a tesj'o / tja' tisha
tien ase'r 'asro / hsar esra

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Wikipedia-logo-v2.svg Zie de Aramese uitgave van Wikipedia.