Aramees

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Het Aramees is een Semitische taal die ooit de lingua franca van het Midden-Oosten was, maar tegenwoordig in nog maar in zeer beperkte mate gesproken wordt en daarnaast nog wordt gebruikt in de liturgie van enkele oosterse christelijke kerken. Het behoort tot de Noordwest-Semietische talen, samen met het Hebreeuws en het Fenicisch. Eigenlijk gaat het om meerdere talen, want in de loop van zijn 3200 jaar geschiedenis hebben zich verscheidene varianten van het Aramees ontwikkeld.

Inhoud

[bewerken] Ontstaan en verspreiding

Het Aramees werd oorspronkelijk gesproken door de Arameeërs, een Semitisch volk dat woonde in Boven-Mesopotamië, een gebied dat ligt in het huidige Irak, Syrië en Turkije. Nadat ze waren ingelijfd in het Assyrische Rijk won hun taal veld in dat rijk naast het Akkadisch en werd het in de 8ste eeuw voor Christus de ambtelijke taal, van het Assyrische later ook van het Perzische Rijk. Dit zgn. Rijksaramees raakte over een groot deel van het Midden-Oosten verspreid en werd gebruikt als diplomatieke taal, ook door het oude Egypte.

[bewerken] Evolutie

Uit het Rijksaramees ontwikkelden zich vanaf de zevende eeuw v. Chr. twee grote takken die aan de basis liggen van de latere varianten van het Aramees: de oostelijke in Mesopotamië en de westelijke, in de delen van het Midden-Oosten ten westen daarvan.

Tot de West-Aramese tak behoorden het Nabatees (de taal van de Nabateeërs), het Palmyreens, de taal van Palmyra en het Palestijns, dat zich ontwikkelde in het huidige Israël/Palestina, Libanon en het westen van Syrië, dat weer gesproken werd door de Samaritanen, de joden en de christenen in Palestina.

Tot de Oost-Aramese tak behoort het Syrisch, dat zich ontwikkelde in de vroeg-christelijke stad Edessa en belangrijk werd als taal voor de christelijke kerken in het Midden-Oosten, maar zich rond de 2de eeuw na Christus opnieuw opsplitste in twee varianten: het Oost-Syrisch, dat gebruikt werd door de kerken die onder gezag van de Perzen kwamen en het West-Syrisch, voor de kerken die tot het Romeinse Rijk bleven behoren.

De joden die in Babylon waren gebleven ontwikkelden een eigen vorm van Oost-Aramees, net als de Mandeeërs in het zuiden van Mesopotamië (het Mandees).

[bewerken] Huidige toestand

Tegenwoordig is het Aramees in het Midden-Oosten bijna overal verdrongen. Enkele duizenden mensen gebruiken nog een Neo-Aramese taal of dialect als levende taal. In Syrië wordt nog een West-Aramees dialect gesproken door de christenen in het dorp Ma`loula, niet ver van Damascus.

De christenen in de streek van Tur Abdin in het Oosten van Turkije spreken een West-Syrisch dialect, het Turoyo. Ze noemen zichzelf Suryoye maar staan ook vaak bekend als Arameeërs of Assyriërs, en behoren tot de Syrisch-Orthodoxe kerk. De meesten onder hen zijn de streek ontvlucht en leven nu in Europa en Noord-Amerika.

De Assyrische christenen in grensgebieden van Turkije en Iran spreken Suret of Assyrisch Neo-Aramees, ookwel het Madenhoyo genoemd, wat "oostelijk" betekent. De sprekers van die taal leven vrijwel volledig in de diaspora.

In Zuid-Irak wordt nog Neo-Mandees gesproken. Een aantal naar Israël geëmigreerde joden uit Irak en Iran kennen nog hun eigen Oost-Aramees dialect, afgeleid van het Joods-Babylonisch.

Als liturgische taal wordt het West-Syrisch nog gebruikt door de Syrisch-Orthodoxe kerk en de Maronieten. De christelijke kerken in Irak en Iran gebruiken Oost-Syrisch. Het gaat hier niet om levende talen: de gewone gelovigen kennen ze niet.

[bewerken] Het Aramees bij de joden

Hoewel het Oude Testament of de Tenach voor het grootste deel geschreven is in in het Hebreeuws, zijn een aantal passages in het Aramees. Het gaat om een soort Aramees dat rechtstreeks uit het Rijksaramees komt, het zgn. Bijbel-Aramees. Het moderne Hebreeuws is doorspekt met woorden en uitdrukkingen uit het Aramees.

Verondersteld wordt dat de meeste joden in Palestina in het begin van onze jaartelling een vorm van West-Aramees als dagelijkse omgangstaal spraken. Dit Joods-Palestijns Aramees zou de taal van Jezus zijn geweest.

De rabbijnse geschriften zijn grotendeels in het Aramees geschreven: de Bablylonische Talmoed en aanverwante geschriften in het Joods-Babylonisch, de Jeruzalemse Talmoed in het Joods-Palestijns.

[bewerken] Aramees schrift

Het oorspronkelijke Aramese alfabet is gebaseerd van het Fenicisch alfabet. Het Hebreeuws alfabet is daar rechtstreeks van afgeleid.

De latere varianten van het Aramees ontwikkelden eigen vormen van schrift, gebaseerd op dit oorspronkelijke alfabet, zoals het Syrische en het Mandese schrift. Het Arabisch alfabet is afgeleid van het Nabateïsche schrift.

Een bekende moedertaalspreker van het Aramees in Nederland is de Ajax-voetballer Kennedy Bakircioglü (Bakırcıoğlu), die in Zweden werd geboren in een gezin van uit Oost-Turkije gevluchte Assyriërs.

[bewerken] Tellen

Nederlands Oudaramees Modern Aramees [m] Modern Aramees [v] Aramees uit het noorden van irak
een chad ha hdo Ga
twee te'reen trè tartè Tre
drie te'lata tlotho tloth Tlatha
vier arre'be'a arbo arba Arba
vijf chamme'sja hamsjo hamesj Gamsja
zes sjieta esjto sjeth Esjta
zeven sjiebe'a sjow'o sjwa' Sjowa
acht te'manne'ja tmunjo tmonè Tmanja
negen tiesje'a tesj'o tja' tisha
tien ase'r asro hsar Esra

- De E met een apostrof wordt uitgesproken als een sjwa (dus: ə; zoals in: schoenen).
- Wat de numeralia betreft, zijn de verschillen met het Bijbels Aramees en andere oude dialecten, zoals het Edessaans Aramees, miniem.

[bewerken] Externe links

Zie de Aramese uitgave van Wikipedia.

 
Persoonlijke instellingen
Boek maken