Apocriefen van het Oude Testament

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Deuterocanonieke boeken)
Ga naar: navigatie, zoeken
1rightarrow.png zie ook: Apocriefen van het Nieuwe Testament

Apocriefen van het Oude Testament (Grieks: ἀπόκρυφος, apokruphos, geheim, verborgen),) is een term waarmee bepaalde boeken worden aangeduid die aanvankelijk door sommigen als onderdeel van het Oude Testament van de Bijbel werden beschouwd, maar uiteindelijk niet in de canon van de Bijbel zijn opgenomen.
Protestanten noemen daarnaast tien boeken apocrief, die volgens de Rooms-katholieke Kerk en de Oosters-orthodoxe kerk wel gezag hebben. Deze boeken worden sinds Hiëronymus van Stridon in het westen ook wel deuterocanoniek genoemd, dat wil zeggen ‘in tweede instantie aan de canon toegevoegd’. Ze zijn in de regel ontstaan in de periode tussen Oude Testament en Nieuwe Testament in.

Inhoud

[bewerken] Apocriefen van het Oude Testament

Tussen de Dode-Zeerollen bevinden zich talloze religieuze boeken die noch de Joden noch de christenen tot hun canon rekenen. Ook de Septuagint bevat boeken, zoals de "Oden" Ezra III, Makkabeeën IV, die niet tot de canon worden gerekend. Een ander voorbeeld is het Boek van Henoch.

[bewerken] Deuterocanonieke boeken

Onder de deuterocanonieke boeken worden tien boeken verstaaan, die grofweg ontstaan zijn in de periode tussen de Hebreeuwse Bijbel en het Nieuwe Testament in. Deze boeken maken deel uit van de Septuagint, de Griekse vertaling van het Oude Testament die tussen circa 250 en 100 v.Chr. werd gemaakt. Vroegere tekstcritici veronderstelden dat de Septuagint een vertaling van de Masoretische tekst was. Uit onderzoek van de Dode Zee-rollen blijkt dat dit niet het geval is. Van veel bijbelboeken blijken verschillende teksten te hebben gecirculeerd; een wat vrijere die gebruikt is voor bijvoorbeeld de Septuagint, en een strikte, die de basis is van de Masoretische tekst.[1][2].

De tien boeken waarover verschil van mening is, behoren niet tot de Hebreeuwse bijbel, maaar wel tot de canon van de Septuagint en van de Vulgaat, en hun plaats in de canon van de katholieke Bijbel is bepaald door het Concilie van Ferrara-Florence (1441) en het Concilie van Trente (546). Het woord deutero-canoniek is van de kerkvader en Bijbelgeleerde Hiëronymus afkomstig en duidt aan dat hij ze in tweede instantie tot de canon zou willen rekenen (Gr. deuteros = tweede).

[bewerken] Canon van de Tenach

Hoewel van een boek als De wijsheid van Jezus Sirach Hebreeuwse teksten aanwezig waren, werd het niet toegelaten tot de Hebreeuwse canon. Het boek geeft namelijk een vrij precieze datum waarop het geschreven is (180 v Chr voor het Hebreeuwse origineel; 132 v Chr voor de Griekse vertaling) en het criterium voor toelating was mogelijk dat de tekst terug ging op Ezra, ca 400 v Chr.[3] Een boek als Prediker, dat iets ouder is (het wordt geciteerd door Sirach) werd wel toegelaten, mogelijk omdat men het toeschreef aan Salomo. Ook het gedeeltelijk in het Aramees geschreven Daniël, werd toegelaten, omdat men er van uit ging dat Daniël zelf de auteur was. Vaak wordt de canon toegeschreven aan de synode van Jamnia, rond AD 100. Het is allerminst zeker dat er zo'n synodebesluit is geweest. De besprekingen gingen in die tijd meer over het waarom dan over of een bepaald boek moest worden toegelaten.[4][5]

[bewerken] Septuagint en Vulgaat als canon

Voor de christelijke kerk daarentegen werd de Septuagint, de Griekse vertaling van het Oude Testament, gezaghebbend. De Septuagint bevat de boeken van de Hebreeuwse Bijbel in Griekse vertaling, soms (Ester, Psalmen, Daniël) in een langere versie. De Septuagint bevat daarnaast de deuterocanonieke boeken, en ook nog boeken als III en IV Maccabeeën die door zowel Rooms Katholieken als protestanten niet canoniek worden gevonden.[6] De Vulgaat is de vertaling van Hiëronymus (ca 375) in het Latijn. De 'deuterocanonieke boeken heeft Hiëronymus niet zelf vertaald, maar daarvoor geleend bij oudere vertalingen (Vetus Latina). De Rooms-Katholieke Kerk beschouwde tot begin deze eeuw alleen de Vulgaat als gezaghebbend.

[bewerken] Hervormers

Lutherbijbel 1912

De hervormers, zoals Maarten Luther namen in de zestiende eeuw de Hebreeuwse Bijbel aan als canon, terwijl voor de Rooms Katholieke Kerk die zich uitsprak op het Concilie van Trente de Vulgaat de standaard bleef, waarvan een herziene druk verscheen. [7]

Rembrandt: de engel verlaat Tobit.

Aanvankelijk bevatten de protestantse Bijbels de deuterocanonieke boeken nog in een apart gedeelte tussen Oude en Nieuwe Testament in. De Nederlandse geloofsbelijdenis zegt in artikel 6 dat de boeken nuttig zijn om te lezen, maar geen leergezag hebben. Op 17e eeuwse schilderijen komen taferelen uit de apocriefen voor. Een naam als Rafaël is afkomstig uit het boek Tobias. De boeken raakten echter in onbruik. Soms werden ze uit bijbels gescheurd, vanuit de overtuiging dat ze niet in Gods Woord thuis hoorden. Soms werd als argument gegeven dat deze boeken niet in het Nieuwe Testament worden geciteerd.[8] Dit kan echter niet als criterium voor toelating tot de canon dienen, want het Nieuwe Testament haalt wel het apocriefe boek van Henoch aan, en zelfs heidense schrijvers (Titus 1:12) worden geciteerd, terwijl canonieke boeken als Ester, Prediker en Hooglied niet geciteeerd worden. Ook is wel gesteld, dat voor een waar christen wel te onderscheiden is dat de tien boeken niet tot Gods woord horen, dit is een cirkelredenering.[9]

De laatste jaren echter zien we bijbeluitgaven door Rooms katholieken en protestanten samen verschijnen, zoals de Groot Nieuws Bijbel en de Nieuwe Bijbelvertaling waarbij zowel een editie met als zonder deuterocanonieke boeken wordt uitgegeven. Gevolg hiervan is dat veel protestanten de editie met deuterocanonieke boeken kopen en hernieuwd kennis maken met deze boeken.

[bewerken] De boeken

[bewerken] Deuterocanonieke boeken

De deuterocanonieke boeken zijn:

deuterocanoniek boek canoniek boek apocrief boek, in LXX datum[10] genre oorspronkelijke taal Hebreeuwse versie bekend?
Tobit 225-175 v Chr legende Hebreeuws/Aramees Fragmenten bij Dode-Zeerollen
Sirach Hebr ca 180 v. chr.; Grieks 132 vChr.[11] Wijsheidsliteratuur Hebreeuws ongeveer 70% is bekend, ca 9 handschriften, uit geniza Caïro; fragmenten Dode-zeerollen; rol Masada (bevat =39-44)
Toevoegingen bij Daniël Daniël ca 160 v Chr (boek) ca 100 v Chr (aanv) Apocalyptiek Hebreeuws/Aramees (boek); Grieks (aanv)
Aanvullingen op Ester Ester Ester 300 v Chr?; Aanvulling 100 v Chr? vertelkunst Boek: Hebreeuws; aanvulling: Grieks
I Makkabeeën ca 125 v Chr Geschiedenis Hebreeuws of Aramees niet bewaard gebleven
II Makkabeeën ca 50 v Chr. Uittreksel werk Jason van Cyrene Grieks
III Makkabeeën 100-70 vChr vertelling uit 220 v chr Grieks?
IV Makkabeeën tussen 50 v chr en 70 AD.
Judith ca 100 v Chr. Novelle Hebreeuws of Aaramees neen
Boek der Wijsheid 50 v Chr. – 30 AD Wijsheidsliteratuur Grieks
Baruch; Brief van Jeremia In gedeelten; tussen 150 -1 v Chr. Wijsheid. mogelijk deels in Hebreeuws neen
Gebed van Manasse Ca 1 v. Chr. lied Grieks

NB er zijn vier boeken Ezra; de nummering wisselt. I en II Ezra zijn de canonieke Ezra en Nehemia III Ezra is een compilatie van verhalen en de geschiedenis van Kronieken en Ezra/Nehmia IV Ezra dateert uit 200 na Chr, staat niet in de Septuagint, wel in de Vulgaat. III en IV worden zowel door katholieken als door protestanten als apocrief beschouwd.

Enkele geschriften uit de Septuagint gelden voor zowel de katholieke kerk als de protestantse kerken als apocrief. Deze geschriften werden soms door de kerkvaders en kerkelijke schrijvers uit de eerste eeuwen geciteerd en worden daarom door sommige oosters-orthodoxe kerken erkend:

[bewerken] Oudtestamentische pseudepigrafen

De term pseudepigrafisch komt uit het Grieks en wil zoveel zeggen als: 'geschreven onder een valse naam' of, minder pejoratief, 'geschreven onder een alias' waarmee bedoeld wordt dat het werk onder het alias van een gezaghebbende figuur uit het verleden is geschreven. Het woord pseudoepigrafisch wordt vaak gebruikt in de betekenis van apocrief, maar strikt genomen zijn er zowel apocriefe (Henoch), deuterocanonieke (Baruch) als canonieke (Prediker, mogelijk Daniël) boeken onder een alias verschenen.

De status van het boek Henoch verdient een speciale plaats in dit verhaal over apocrief of deuterocanoniek. In de Ethiopische kerk is 1 Henoch canoniek; in de overige kerken apocrief.

  • 1 Henoch, geschreven plm. 2e eeuw v.Chr. - 1e eeuw n.Chr.
  • 2 Henoch, geschreven eind 1e eeuw n.Chr. Slavische Henoch Boek der geheimnissen van Henoch
  • 3 Henoch, geschreven plm. 5e-6e eeuw n.Chr.

Andere pseudepigrafische teksten zijn o.a

[bewerken] Externe links

[bewerken] Noten

  1. ↑ E. Tov; Welke tekst kiest men als basis voor de vertaling van de Hebreeuwse Bijbel? "MetAnder Woorden" 10,1; Nederlands Bijbelgenootschap
  2. ↑ Biblical criticism. Harrison, Waltke, Guthrie, Fee, Zondervan 1978,
  3. ↑ P. Beentjes, De wijsheid van Jesus Sirach,Damon, 2006
  4. ↑ De wijsheid van Jesus Sirach, Beentjes, P, Damon 2006, bladz 24
  5. ↑ NBG studiebijbel, bladz 1469
  6. ↑ (nl) Deutero-canonieke boeken in de Bijbel. Defensio Fidei.
  7. ↑ (nl) Deutero-canonieke boeken in de Bijbel. Defensio Fidei.
  8. ↑ Het ontstaan van de Bijbel, Glashouwer en Ouweneel,Telos,1998
  9. ↑ Geloof om op te bouwen,J.W. Embregts, Ezra 1992
  10. ↑ NBV studiebijbel 2008; Bijbelse encyclopedie Kok, Kampen (1975),
  11. ↑ P. Beentjes, de wijsheid van Jesu Sirach; Damon 2006
Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Apocriefe boeken op Wikisource
Overgenomen van "http://nl.wikipedia.org/w/index.php?title=Apocriefen_van_het_Oude_Testament&oldid=29593497"
Persoonlijke instellingen
Naamruimten
Varianten
Handelingen
Navigatie
Informatie
Hulpmiddelen
Afdrukken/exporteren
In andere talen