Palestina (regio)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Palestina (geel) in de 16e eeuw
Kaart met de verschillende koninkrijken rond 830 v.Chr.

Palestina is - in de oudste, breedste, niet-politieke zin - de landstreek in het oude Kanaän die thans Israël en de Palestijnse Gebieden omvat, benevens delen van Jordanië, Syrië en Libanon. Zo opgevat lopen Palestina's grenzen van de Libanese kustplaats Sidon oostwaarts tot aan Damascus, naar het zuiden tot aan de Golf van Akaba, en dan in noordwestelijke richting naar Rafah aan de Middellandse Zee. Nadat Transjordanië in 1921 van het Britse mandaatgebied Palestina was afgesplitst werd het de naam voor het geografische gebied ten oosten van de Middellandse Zee tussen Libanon en de Sinaïwoestijn, een deel van de zuidelijke Levant. Tegenwoordig wordt de naam gebruikt voor de Staat Palestina.

Namen[bewerken]

De naam Palestina gaat terug tot de oudheid. Hij is afkomstig van het Griekse Παλαιστίνη en vandaar vertaald in het Latijn (Palaestina), het Arabisch (فلسطين Filasṭīn, Falasṭīn, Filisṭīn) en het Hebreeuws (פלשתינה Palestina). De naam Palestina verwijst naar de Filistijnen, die hier ver voor het begin van de jaartelling woonden. Andere benamingen voor het geografische gebied ten oosten van de Middellandse Zee tussen Libanon en de Sinaïwoestijn zijn onder andere Kanaän en op de Bijbel gebaseerde aanduidingen als het 'Beloofde Land' en 'Het Heilige Land' (Latijn: Terra Sancta). In het jodendom wordt de uitdrukking Land (van) Israël (Hebreeuws ארץ־ישראל, Erets Jisrael) gebruikt voor hetzelfde aardrijkskundige gebied.[1]

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van Palestina (regio) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In de loop van de lange geschiedenis werd de regio Palestina bewoond door verschillende volkeren, elk met hun eigen taal, cultuur en religie. De oorspronkelijke bewoners (onder meer de Filistijnen rond de 13e eeuw voor Christus) werden na de opkomst van de omringende grootmachten van het Midden-Oosten zoals Egypte, Assyrië, Perzië, later Grieken, Romeinen, Byzantijnen en na hen het Islamitisch Kalifaat overheerst. Volgens de bijbelse traditie was het gebied onder de Joden met enkele onderbrekingen gedurende een aantal eeuwen in staatkundig opzicht geheel soeverein (rond het jaar 1000 vóór Christus) en was er voor het eerst een centrale hoofdstad, Jeruzalem. Die stad was ook hoofdstad van het Koninkrijk Jeruzalem tijdens de kruistochten.

De naam Palestina werd in het verleden op verschillende manier gebruikt en is gerelateerd aan de heersende machten in de regio.

  • De Oud-Grieken duidden met de naam Palestina de kuststreek aan waar de Filistijnen woonden. De Filistijnen kwamen van Cyprus en hun cultuur is verloren gegaan. Volgens de Bijbel/Thora waren zij vijanden van de Joden (dit wordt onder meer verhaald in de Bijbelse strijd van David tegen Goliath.
  • In 136, na de opstand van Sjimon bar Kochba, herbouwde de Romeinse keizer Hadrianus op de plek van het verwoeste Jeruzalem een nieuwe stad, genaamd Aelia Capitolina, en het land werd deel van de provincie 'Syria-Palaestina'.
  • Rond 640 na Chr. werd Palestina en omgeving veroverd door de islamitische Arabieren. Vervolgens heersten nog andere islamitische rijken over het gebied. Tijdens de Kruistochten werden delen ervan tijdelijk beheerst door christelijke West-Europeanen, door de Arabieren destijds gemakshalve aangeduid als 'de Franken'.
  • Het gebied werd in 1516 veroverd door de Turken en maakte vanaf dat moment deel uit van het Ottomaanse Rijk.
  • In 1917, tijdens de Eerste Wereldoorlog, veroverde Engeland, gesteund door Arabische bondgenoten, Palestina op de Turken.[2] Kennelijk om nieuwe schade aan de stad Jeruzalem te voorkomen gaf de Turkse burgemeester op 9 december, nog vóór het tot beschietingen was gekomen, de stad over aan de oprukkende generaal Allenby[3] .
  • Engeland won uiteindelijk de oorlog, het Ottomaanse Rijk werd verslagen. In 1920 verdeelde de Conferentie van San Remo dit rijk in mandaatgebieden. De Syrische provincie van het voormalige Ottomaanse Rijk werd daarbij - onder protest van de Arabieren - in twee delen opgesplitst: het noordelijke segment (bestaande uit het huidige Syrië en Libanon) verviel aan Frankrijk (zie Frans Mandaat Syrië en Frans Mandaat Libanon), het zuidelijk deel (bestaande uit het huidige Jordanië, Israël en de Palestijnse gebieden) werd een Brits mandaatgebied onder de naam Palestina (zie Mandaatgebied Palestina). De Britten kregen van de Volkenbond de opdracht om in het Mandaatgebied Palestina een Joods nationaal tehuis ("a national home for the Jewish people") te doen ontstaan, met de toevoeging dat hierbij geen enkele inbreuk mocht worden gemaakt op de rechten van de niet-joodse gemeenschappen in Palestina.[4]
  • Aanvankelijk omvatte dit mandaatgebied Palestina ook een groot stuk land ten oosten van de Jordaan, maar in 1922 werd dat deel van Palestina afgescheiden en kreeg het de naam Transjordanië (het latere Jordanië). Vanaf dat moment gold de naam Palestina voor het resterende grondgebied westelijk van de Jordaan.
  • Binnen de grenzen van het Mandaatgebied Palestina moest volgens resolutie 181 van de Verenigde Naties in 1947 naast een Joodse staat, nu bekend als Israël, een Arabische staat worden gevestigd, nu bekend als Palestina. Deze resolutie werd door de Arabische wereld afgewezen, waarna een Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948 uitbrak en de Arabische gebieden van het voormalige mandaatgebied door Jordanië en Egypte werden geannexeerd. Tijdens de Zesdaagse oorlog van 1967 bezette Israël deze gebieden, tegenwoordig bekend als Palestijnse Gebieden, maar annexeerde ze nooit formeel. Veel Arabische Palestijnen die door hun vertrek tijdens de Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948 en de Zesdaagse Oorlog van 1967 stateloos geworden zijn, blijven vasthouden aan Palestina als hun vaderland.
  • Sinds de oprichting van de staat Israël in 1948 is er een conflict over de grenzen van de Palestijnse Gebieden. Dit conflict verergerde toen Israël de Westelijke Jordaanoever bezette, wat onder meer uitmondde op de Zesdaagse oorlog. Door deze gebeurtenissen werd een groot deel van de vroegere Arabische bewoners staatloze vluchtelingen.
  • In 1988 riep de PLO ("Palestine Liberation Organization", Organisatie ter Bevrijding van Palestina) een onafhankelijke Palestijnse staat uit nadat Egypte en Jordanië hun aanspraken op respectievelijk de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever hadden opgegeven. Hoewel deze 'staat', waarvan de regering in ballingschap was gevestigd in Algiers, tot de uitvoering van de Oslo-akkoorden en de instelling van de Palestijnse autoriteit geen enkele zeggenschap had over de Palestijnse gebieden, kreeg deze al snel erkenning door verschillende landen, waaronder veel Afrikaanse en Aziatische landen en de Sovjet-Unie. Dit geldt niet voor de meeste westerse landen en Israël.
  • Sinds de Oslo-akkoorden van 1993 heeft een deel van deze gebieden, de A- en B-gebieden op de Westelijke Jordaanoever, beperkt zelfbestuur onder de in 1994 opgerichte Palestijnse Autoriteit. In 2006 nam Hamas de controle op de Gazastrook over. Sindsdien bestoken Hamasstrijders en Israëlische militairen elkaar.[5][6]. In 2007 stelden Egypte en Israël een blokkade in voor de Gazastrook [7]. De in de Oslo-akkoorden overeengekomen 20-mijls-visserszone voor de kust van Gaza, werd door Israël echter gaandeweg ingeperkt tot 3 mijl.[8]
  • Op 11 mei 2009 deed de VN Veiligheidsraad een hernieuwde oproep voor de oprichting van een Palestijnse staat.[9] Deze oproep is in lijn met de wens van de Amerikaanse regering.[10] Op 12 april 2011 brachten de Verenigde Naties een rapport uit waarin werd geconcludeerd dat Palestina klaar is om zelfstandig te functioneren, waarmee de weg open ligt voor erkenning als een onafhankelijk land.[11] Op 29 november 2012 werd door de Verenigde Naties aan Palestina de status van waarnemend niet-lidstaat toegekend.


Een oude kaart uit 1896 toont de middeleeuwse Arabische provincies in het gebied. Hier is te zien dat 'Filistin' en 'Jordan' zich aan beide zijden van de Jordaan uitstrekken.
Palestina en Transjordanië
Van 1920-1922 was Transjordanië een afzonderlijk bestuurd deel van het Brits mandaatgebied Palestina.
In 1922 werd het definitief van Palestina afgescheiden en kreeg het autonomie.
Brits mandaatgebied Palestina 1922-1948, met de grenzen van de wapenstilstand van 1949 aangegeven.

Bevolking[bewerken]

Oudheid en middeleeuwen[bewerken]

Op grond van volkstellingen die in de oudheid gehouden zijn en de archeologische vondsten van oude nederzettingen wordt ervan uitgegaan dat de bevolkingsomvang van de Palestijnse regio in de oudheid niet boven het miljoen is uitgekomen. Een piek in de bevolkingsomvang werd op het einde van de Byzantijnse perionde rond 600 n.Chr. bereikt.[12] Van het tijdvak tussen het Byzantijnse periode en het Ottomaanse rijk zijn geen goede bevolkingsstatistieken voorhanden.

Ottomaanse Rijk en Brits Mandaat[bewerken]

Ottomaanse bronnen uit 1550 melden dat er in dit gebied ongeveer 300.000 mensen woonden, waarvan 20 - 25% in de zes steden Jeruzalem, Gaza, Safed, Nablus, Ramla en Hebron.[13] In 1850 had Palestina ongeveer 350.000 inwoners, waarvan 30% in de 13 grootste plaatsen woonde. In die tijd was ongeveer 85% van de bevolking moslim, 11% christen en 4% joods[14] Aan het eind van de Ottomaanse periode groeide de bevolking sterk. In 1914 telde Palestina 657.000 moslims, 81.000 christenen en 59.000 joden[15]

Tegenwoordige toestand[bewerken]

De naam 'Palestijnen' werd gebruikt voor de inwoners van het Britse mandaatgebied. Sinds de burgeroorlog die na de onafhankelijkheidsverklaring van Israël uitmondde in de Arabisch-Israëlische Oorlog van 1948 is deze naam gebruikt als aanduiding van de niet-joodse inwoners van Palestina. Verdreven Palestijnen zien zichzelf als de oorspronkelijke bewoners van het oude Palestina die er eeuwenlang verspreid hebben gewoond, met verschillende godsdiensten. In 1948 was de bevolking gegroeid tot 1.900.000, waarvan 68% Arabieren en 32% Joden.

Sinds 1994 wordt de naam Palestina opnieuw gebruikt voor de autonome staat van de Palestijnse Autoriteit (PA), sinds 29 november 2012 de Staat Palestina en heten de inwoners daarvan ook Palestijnen. In mei 2006 had Israël 7 miljoen inwoners: 77% Joden (inclusief een half miljoen Joden op de Westelijke Jordaanoever) en 18,5% Arabieren/Palestjnen[16]. In 2007 woonden op de Westelijke Jordaanoever 2,4 miljoen Palestijnen en in de Gazastrook 1,4 miljoen.

Religieus belang van Palestina[bewerken]

In het politieke debat roept de naam Palestina vaak heftige emoties op. Het gebied is voor zowel het jodendom als het christendom als voor de islam van groot religieus belang.

Voor het jodendom is deze landstreek, ontleend aan de Tenach, het 'Beloofde land' of het 'Land van Israël' (in het Hebreeuws ארץ־ישראל, Erets Jisrael). In het bijbelboek Genesis wordt het land Kanaän door God (in het Hebreeuws: JHWH) voor eeuwig aan Abraham en zijn nakomelingen beloofd. Na de uittocht uit Egypte en de tocht door de Sinaïwoestijn bereiken de Israëlieten het beloofde land en veroveren het onder Jozua. Hiermee werd volgens het joodse geloof de belofte van God aan de Israëlieten vervuld. Het spirituele centrum voor de joden was de Joodse tempel in Jeruzalem die in 70 n.Chr. door de Romeinen verwoest werd. De westmuur van de tempel is bekend als de Klaagmuur waar tot de dag van vandaag door joden gebeden wordt.

Voor christenen refereert de naam Palestina aan het land, waar Jezus geboren was, rondwandelde en zijn blijde boodschap predikte. De joodse bijbel maakt als Oude Testament deel uit van christendom waardoor de term 'Beloofde land' ook in het christendom gebruikelijk is. De geboorteplaats van Jezus, Bethlehem en de plaats waar hij gekruisigd werd, Jeruzalem, trekken al eeuwenlang pelgrims uit de hele wereld.

Moslims daarentegen geloven dat God (in het Arabisch: Allah) de Israëlieten in de tijd van Mozes verstoten heeft uit het grondgebied, omdat ze God niet eerbiedigden. De kalief Omar veroverde Palestina in 630. Ook voor de islam is Jeruzalem een heilige plaats, waar de profeet Mohammed zijn Nachtreis zou hebben gemaakt. In 660 werd op deze plaats de Al-Aqsamoskee gebouwd.

Een andere belangrijk heiligdom voor joden en moslims is de Grot van de Patriarchen in Hebron waar volgens de joodse traditie Adam en Eva, Abraham en Sara, Isaac en Rebekka en Jacob en Lea begraven zijn. In het Arabisch wordt deze plaats het heiligdom van Abraham genoemd. Palestina telt daarnaast nog diverse plaatsen die direct in verband worden gebracht met personen die zowel in de bijbel als in de koran voorkomen, zoals de graftombe van Jozef en de bron van Jacob.

Palestijns-Israëlische verhoudingen[bewerken]

Joodse standpunten[bewerken]

Religieuze joden verwijzen naar passages in de Thora (de wet van Mozes) op grond waarvan zij ook de Palestijnse Gebieden claimen als het hun beloofde land. Daarin worden zij gesteund door niet-religieuze Israëli's die vanuit een nationalistische invalshoek of vanwege veiligheidsredenen deze gebieden niet zouden willen overdragen.[17]. Oud-opperrabbijn Ovadia Yosef refereerde aan het beginsel van Piekoeach Nefesj, dat stelt dat het redden van een menselijk leven de hoogste plicht van een jood is. Het beginsel gaat ervan uit dat, als er mensenlevens gered kunnen worden door het opgeven van gebied, dit religieus gezien niet geweigerd mag worden.[18] Onder andere op grond van deze overwegingen evacueerde Israël in 2005 alle circa achtduizend Joden uit de Gazastrook en sloopte voor een gedeelte de nederzettingen, zodat zij niet als uitvalsbasis voor terreurdaden gebruikt kunnen worden.

Een groep orthodoxe joden in Jeruzalem met de naam Neturei Karta (Aramees voor "Beschermers van de stad"), die leven volgens de authentieke leer van het jodendom, weigeren het bestaan van de Staat Israël te erkennen. Volgens hen verbiedt de Thora een zelfstandige Joodse staat. Deze groep joden strijdt openlijk tegen het zionisme dat volgens hen in strijd is met het ware joodse geloof.

Veel joden in Israël en daarbuiten zouden eventueel grondgebied willen opgeven om vrede met de Arabieren te bereiken. Hun opponenten daarentegen voeren aan, dat de Palestijnse Gebieden strikt genomen niet Palestijns zijn, maar sinds de Zesdaagse Oorlog tot Israël behoren. Ook verwijzen zij naar de ontruiming van de Gazastrook en naar de teruggave aan Egypte van Sinaï, een gebied vijf keer zo groot als Israël zelf, in het kader van het vredesverdrag (Camp-David-akkoorden). De vrede met Egypte zou de verhoudingen niet of nauwelijks hebben verbeterd, evenals die met andere Arabische landen. Onder die omstandigheden, beweren zij, zou het niet meer dan realistisch zijn dat Israël voorlopig vasthoudt aan de Westelijke Jordaanoever en dat gebied zelfs nooit helemaal zal ontruimen.

Arabische standpunten[bewerken]

Sinds de jaren '60 heeft het Handvest van de PLO in belangrijke mate gefungeerd als het Palestijnse standpunt over de situatie in Palestina. De versie van 1968 kent onder meer de volgende passages:

  • Palestina, met de grenzen die het had tijdens het Britse Mandaat, is een ondeelbare territoriale eenheid. (artikel 2)
  • De Palestijnen zijn leden van de Arabische natie die voor 1947 inwoners waren van Palestina, willekeurig of zij ervan verdreven werden of er zijn gebleven. Iedereen die na die datum van een Palestijnse vader geboren is, binnen of buiten Palestina, is ook een Palestijn. (artikel 5)
  • De joden die inwoners waren van Palestina tot aan het begin van de zionistische invasie worden beschouwd als Palestijnen. (artikel 6)
  • De bevrijding van Palestina, gezien vanuit Arabisch perspectief, is een nationale plicht en is gericht op het verdrijven van de zionistische en imperialistische agressie tegen het Arabische geboorteland, en heeft tot doel het zionisme in Palestina te elimineren. (artikel 15)

In september 1993 tekenden Mahmoud Abbas voor de PLO en Simon Peres voor de regering van Israël de Oslo-akkoorden. Hierin is onder meer overeengekomen dat beide partijen elkaar erkennen als de wettelijke vertegenwoordigingen en dat de PLO het bestaansrecht van de staat Israël erkent. In 1996 is tussen PLO-leider Yasser Arafat en de Amerikaanse president Bill Clinton overeengekomen dat een aantal passages uit het PLO-handvest zou worden geschrapt. Een nieuwe versie van het Handvest is echter nooit gepubliceerd. Hamas erkent de staat Israël niet. Hamas streeft naar de vestiging van een islamitische staat in Palestina dat ook het huidige grondgebied van Israël omvat.

Geografie[bewerken]

De Jordaan met de typische plantengroei

Geologisch gezien is Palestina het noordelijke uiteinde van de Grote Afrikaanse Slenk die zich uitstrekt van Syrië tot Mozambique. De begrenzing van Afrikaanse Plaat en de Arabische Plaat verloopt langs de Golf van Akaba, de Dode Zee en de rivier de Jordaan. Geografisch worden de volgende gebieden onderscheiden:

  • De kustvlakte
    Direct aan de Middellandse Zee bevindt zich een zandige zone met wandelende duinen en moerasgebieden. Meer naar het oosten is de kustvlakte zeer vruchtbaar met een zeer donkere bodem. Het klimaat is mediterraan en de zeewind neemt voldoende vocht mee. De waterlopen in het gebied voeren in het noorden het hele jaar water, in het zuiden echter alleen in de regentijd.
  • Het bergland
    Ten westen van de Jordaan lopen de neerslaghoeveelheden van noord naar zuid sterk terug omdat de hoge bergen in Judea de wolken blokkeren die van de Middellandse Zee komen. Galilea is daarom het meest vruchtbare deel van het bergland. Aan het begin van de jaartelling was het noordelijk bergland nog met bossen bedekt en in het midden vond al terraslandbouw plaats. In het zuiden gaat het bergland over in de Negevwoestijn.
  • De Jordaanvallei
    Ook hier is het noordelijke deel het meest vruchtbaar. Ten noorden van het Meer van Tiberias bevonden zich aan het begin van de jaartelling grote moeras- en bosgebieden. Meer naar het zuiden is de neerslag onvoldoende voor een dergelijke vegetatie. Omdat het zoutgehalte van de Jordaan naar het zuiden toe toeneemt groeien in de zuidelijke Jordaanvallei ook zoutminnende bomen zoals de Eufraatpopulier en tamarisken. Deze komen ook langs de zijrivieren voor. Aan de Dode Zee groeien alleen maar zoutminnende planten. Deze planten leven van het grondwater en de neerslag. In het water van de Dode Zee is geen plantengroei mogelijk.
  • De hoogvlakte
    Ten oosten van de Jordaan gaat het klimaat over in een droog klimaat. De rivieren die in de Jordaan uitmonden drogen in de zomer grotendeels uit. De hoogvlakte wordt gevormd door zandsteen, die door erosie geleid heeft tot de vorming van zandwoestijnen. Aan de Jordaan en de Dode Zee komen oases voor.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Zie b.v. de onafhankelijkheidsverklaring van de staat Israël
  2. Zie hiervoor ook Thomas Edward Lawrence
  3. Algemeen Handelsblad, 11 december 1917, ochtendkrant (pag. 1) en avondkrant (pag. 1).
  4. "The Palestine Mandate of the League of Nations" MidEastWeb
  5. Hamas takes control of Gaza guardian.co.uk, 15 juni 2007
  6. "Egypt FM: Hamas gave Israel the excuse to launch Gaza attacks" Ha`aretz.com, 1 januari 2009
  7. A. Hauslohner: "In the Siege of Gaza, Egypt Walks a Delicate Line" Time, 11 januari 2010
  8. Kaart: Bestuurlijke indeling van de Westelijke Jordaanoever en de Strook van Gaza met aanduiding van de beperking van de toegelaten viszone (Kaart van United Nations oPt)
  9. (en) UN Security Council calls for a Palestinian state, Washington Post, 12 mei 2009
  10. (en) Remarks by Ambassador Susan E. Rice, U.S. Permanent Representative, During a Security Council Debate On the Middle East, in the Security Council, website van het Amerikaanse consulaat in Jeruzalem, 11 mei 2009
  11. (en) Palestinian Authority ready to run its own country,The Telegraph, 12 april 2011
  12. Magen Broshi, The Population of Western Palestine in the Roman-Byzantine Period, Bulletin of the American Schools of Oriental Research, No. 236, p.7, 1979.
  13. Bernard Lewis, Studies in the Ottoman Archives—I, Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 16, No. 3, pp. 469–501, 1954
  14. Scholch, 1985, p. 503.
  15. McCarthy, Justin (1990) The Population of Palestine. Columbia University Press
  16. Population, by religion and population group, Centraal Bureau voor de Statistiek van Israël
  17. Voor God en vaderland, nationalisme en religie, hoofdstuk Jodendom en nationalisme, Hadassa Hirschfeld en Ronny Naftaniel, blz. 98, Gied ten Berge redactie, Kok - Kampen, ISBN 90 242 6844 3
  18. Voor God en vaderland, nationalisme en religie, hoofdstuk Jodendom en nationalisme, Hadassa Hirschfeld en Ronny Naftaniel, blz. 98-99, Gied ten Berge redactie, Kok - Kampen, ISBN 90 242 6844 3