Discriminatie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Religieuze minderheden hebben in Saoedi-Arabië niet dezelfde rechten als moslims

Discriminatie betekent letterlijk "het maken van onderscheid". De huidige betekenis van het woord discriminatie is in maatschappelijk en juridisch opzicht gaan afwijken van de oorspronkelijke, letterlijke betekenis; in die context wordt onder discriminatie verstaan: "het onrechtmatig onderscheid maken tussen mensen of groepen". Bij de vraag of het maken van onderscheid tussen mensen discriminatoir is, is het van belang om na te gaan of gelijke gevallen ook gelijk behandeld worden.

Begripsbepaling[bewerken]

Onder discriminatie verstaat men het anders behandelen van mensen of groepen (meestal minderheden) op basis van uiteenlopende kenmerken zoals afkomst, ras, geboorteland, geloof, politieke of religieuze overtuigingen, sociale gewoonten, sekse, seksuele geaardheid, taal, handicap, leeftijd, enzovoort. Discriminatie staat het grondbeginsel dat zegt dat alle mensen gelijkwaardig zijn, in de weg. Discriminatie veronderstelt echter niet alleen een afzonderlijke behandeling, maar ook het ontbreken van rechtvaardiging voor deze aparte behandeling.

Discriminatie kan men zien als een uiting van onverdraagzaamheid en als het in daden omzetten van vooroordelen. Dit kan als persoonlijke of als geïnstitutionaliseerde discriminatie voorkomen.

Rechtvaardiging[bewerken]

De rechtmatigheid van discriminatie is vaak afhankelijk van de context waarin de discriminatie plaatsvindt en van de machtspositie van de discriminerende. Het kan een inperking inhouden van verschillende mogelijkheden in het leven, in het bijzonder de deelname aan het openbaar leven, het recht van vrije vestiging, onderwijs, het uitoefenen van het beroep, maar ook het loon. De sociale consensus over wat discriminatie is, is slechts een aanwijzing, maar is niet voldoende sluitend. Wat heden ten dage als een normaal en aanvaard onderscheid wordt beschouwd, kan in een andere periode een vorm van discriminatie zijn die men niet tolereert. En ook omgekeerd: wat in een bepaalde periode normaal en aanvaardbaar is, kan heden ten dage als discriminatie ervaren worden.

Belangenconflict[bewerken]

In een belangenconflict tussen duidelijk gescheiden groepen (bijvoorbeeld tussen rokers en niet-rokers) is de grens tussen een discriminerende (benadelende) inperking van de zelfbeschikking en de bescherming van anderen een afweging die voortdurend opnieuw moet worden gemaakt. Er bestaat ook een conflict tussen godsdienstvrijheid, schoolplicht en de beperking van vrije godsdienstuitoefening op school.

Voornaamste vormen[bewerken]

Discriminatie op basis van seksuele geaardheid
Discriminatie op basis van geslacht in Saoedi Arabië

In de meest gebruikte betekenis, de maatschappelijke vorm, houdt discriminatie dus in dat er ten onrechte onderscheid wordt gemaakt tussen verschillende groepen mensen in hoe ze worden behandeld, hun rechten en hun plichten. Vaak houdt discriminatie in dat één bepaalde groep mensen anders behandeld wordt dan alle anderen, en meestal op een nadelige manier. Zo kan er onder meer worden gediscrimineerd op basis van:

Soorten discriminatie[bewerken]

Discriminatie komt in een aantal verschillende soorten voor, vaak in combinaties van onderstaande. Hoewel de meeste mensen discriminatie als iets slechts vinden klinken, hoeft het bij sommige soorten helemaal niet zo te zijn, of is er discussie over mogelijk.

  • Directe discriminatie. Voorbeeld: een schip strandt ergens, aan boord zijn verschillende etniciteiten. Een helikopter komt te hulp met warme maaltijden voor de blanken en louter brood voor de zwarten.
  • Indirecte discriminatie. Voorbeeld: wie Amerikaanse mensen aardig noemt, noemt daarmee ten minste één ander volk niet aardig.
  • Subjectieve discriminatie. Voorbeeld: Een oude inheemse vrouw is bang voor buitenlanders, en gaat hen uit de weg.
  • Objectieve discriminatie. Voorbeeld: Een Nederlandse regisseur wil zuiver Nederlandse acteurs voor zijn Nederlandse film, hij wil geen Marokkanen.
  • Averechtse discriminatie. Voorbeeld: Een Turk die in Nederland alleen kamers verhuurt aan Nederlanders.
  • Tegengestelde discriminatie. Voorbeeld: Een blanke die niet wordt toegelaten in een bar voor donkerhuidige mensen.
  • Omgekeerde discriminatie. Voorbeeld: Buitenlanders die beter worden behandeld en veel meer kansen krijgen dan inheemsen.[1]
  • Positieve discriminatie. Voorbeeld: De Publieke Omroep stelt een quotum in dat minstens 10% van de mensen op tv buitenlander moet zijn.
  • Negatieve discriminatie. Voorbeeld: Een negroïde man vindt zichzelf beter dan alle blanken, alleen door de huidskleur.

Discriminatie door associatie[bewerken]

Wanneer een persoon gediscrimineerd wordt, niet omdat hij of zij zelf enig afwijkend kenmerk vertoont maar wel een andere persoon die met hem of haar wordt geassocieerd, dan spreekt men van discriminatie door associatie. Vaak gaat het dan over een kind van een betrokkene met bv. een uitgesproken handicap. De wetgeving in de meeste landen stelt deze vorm van discriminatie gelijk met rechtstreekse discriminatie[2], wat ook door rechtspraak bevestigd wordt.[3][4]

Wanneer deze vorm van discriminatie juridisch aangevochten wordt, moeten dan 3 elementen worden aangetoond:

  • De discriminatie die betrokkene ondervindt
  • De associatie tussen de betrokkene en de derde persoon die "anders" is
  • Het oorzakelijk verband tussen het "anders" zijn van die derde en het discriminerend optreden

Vooral dat derde element is in de praktijk vaak moeilijker aan te tonen voor een rechtbank dan bij een rechtstreekse discriminatie.[5]

Juridisch[bewerken]

België[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie voor meer informatie het artikel Discriminatiewetgeving in België.

De formulering in de Belgische grondwet is enerzijds algemener (er worden geen voorbeelden van terreinen van gedrag aangegeven) anderzijds beperkter (de rechten en vrijheden worden slechts aan 'Belgen' toegekend, niet aan ieder die in België verblijft) van aard. Artikel 11 luidt ten dele: "Het genot van de rechten en vrijheden aan de Belgen toegekend moet zonder discriminatie verzekerd worden".

Nederland[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Een overzicht van alle in Nederland geldende wetten en wetsartikelen op het gebied van Discriminatie is te vinden in het artikel Discriminatiewetgeving in Nederland.

Een belangrijk uitgangspunt om te bepalen, of een door de overheid gemaakt onderscheid discriminatie is, is te vinden in artikel 1 van de Nederlandse Grondwet. Dit artikel luidt: "Allen die zich in Nederland bevinden, worden in gelijke gevallen gelijk behandeld. Discriminatie wegens godsdienst, levensovertuiging, politieke gezindheid, ras, geslacht of op welke grond dan ook, is niet toegestaan."

Artikel 90 van het Nederlands Wetboek van Strafrecht vult dit (ook met betrekking tot de voor burgers onderling geldende straf- en civielrechtelijke verbodsbepalingen) aan en definieert discriminatie als: "Onder discriminatie of discrimineren wordt verstaan elke vorm van onderscheid, elke uitsluiting, beperking of voorkeur, die ten doel heeft of ten gevolge kan hebben dat de erkenning, het genot of de uitoefening op voet van gelijkheid van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden op politiek, economisch, sociaal of cultureel terrein of op andere terreinen van het maatschappelijk leven, wordt tenietgedaan of aangetast."

Het gaat er dus om of in gelijke gevallen een vorm van onderscheid, uitsluiting, beperking of voorkeur bestaat.

Op 16 februari 2006 meldde minister Donner van justitie aan de Tweede kamer dat elke aangifte van discriminatie voortaan moet worden opgenomen. Hij erkende dat mensen wel eens het politiebureau werden uitgestuurd. Soms werden mensen zelfs vervolgd wegens het persisteren van het willen doen van aangifte (lokaalvredebreuk) wegens discriminatie.

De organisatie Meldpunt Discriminatie Internet is, naar eigen zeggen opgericht om discriminatie op het internet te bestrijden.

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties