PTT (Nederland)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een in onbruik geraakt PTT-kastje

PTT is de afkorting voor het Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie. In Nederland was de PTT het staatsbedrijf dat voor deze taken verantwoordelijk was.

Oprichting[bewerken]

Op 15 januari 1799 nam de Staat het beheer over briefpost op zich.[1] Dit leidde in 1810 tot de eerste Postwet, waarin het staatsmonopolie en gestandaardiseerde tarieven waren geregeld en die het postbedrijf schaarde onder het Departement van Financiën.[1] De Postwet uit 1850 zorgde ervoor dat het algemeen belang van een goede afhandeling van het postverkeer het belangrijkste doel van de Posterijen was.[1] In 1913 begon het Rijk met het naasten van telefoonnetten[2] en samen met de Posterijen ontstond zo in 1915 de Administratie der Posterijen en Telegrafieën (APT),[3] dat in 1928 werd hernoemd tot Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie (PTT).[1]

Afsplitsing en privatisering[bewerken]

In de Tweede Wereldoorlog hadden de Duitse bezetters de PTT verzelfstandigd, wat na de oorlog gelijk ongedaan gemaakt is.[3] Het duurde tot de jaren 80 totdat de verschillende onderdelen van de PTT geprivatiseerde bedrijven werden. De Rijkspostspaarbank en de Postcheque- en Girodienst werden als eerste in 1986 afgesplitst en geprivatiseerd onder de naam Postbank. Deze fuseerde in 1989 met de NMB-bank tot de NMB Postbank Groep en in 1991 met Nationale-Nederlanden, waaruit de ING Groep ontstond. In 2009 gingen Postbank en ING Bank samen verder onder de naam ING.

De Staat verzelfstandigde de PTT in 1989, wat daarna met het predicaat Koninklijk verderging onder de naam Koninklijke PTT Nederland NV (KPN), waarvan de belangrijkste werkmaatschappijen PTT Post BV en PTT Telecom BV waren.[1] De overheid bleef tot de beursgang in 1994 de enige aandeelhouder van dit bedrijf.[3] In december 1996 nam KPN het Australische bedrijf Thomas Nationwide Transport (TNT) over en voegde dit met PTT Post toe aan de TNT Post Groep (TPG).[1] De werknaam PTT Post bleef echter in gebruik tot 2002, waarna het TPG Post werd. In juni 1998 werd Koninklijke PTT Nederland NV opgesplitst in respectievelijk de TNT Post Groep N.V. (met koninklijke PTT Post en de TNT-ondernemingen als dochters) en Koninklijke KPN NV (het oorspronkelijke PTT Telecom). Beide bedrijven gingen hierna ook internationale ambities nastreven, wat in 2005 leidde tot naamsverandering van de TNT Post Group (TPG NV) in TNT N.V. en op 16 oktober 2006 bij TPG Post naar Koninklijke TNT Post BV (TNT Post),[1] dat onderdeel is van de beursgenoteerde onderneming TNT NV. Op 25 mei 2011 stonden alle lichten op groen om de Expressonderdelen af te splitsen van TNT NV, wat een nieuwe beursgenoteerde onderneming TNT Express N.V. opleverde. De juridische splitsing werd op 31 mei 2011 van kracht, waarbij de statutaire naam van TNT N.V. werd gewijzigd in PostNL N.V. Het nationale postbedrijf ging vanaf dat moment dan ook verder als Koninklijke PostNL.

KPN richtte zich aanvankelijk op telecommunicatie en internet, maar legde zich later ook toe op televisie. Door de liberalisering van telefoniemarkt, gigantische investeringen en het uiteenspatten van de internethype kreeg KPN te maken met enorme schulden. Ingrijpende bezuinigingen en een compleet andere strategie waren het gevolg. De schuld werd hierdoor wel aanzienlijk kleiner. Tot 2005 was de overheid nog steeds een belangrijke aandeelhouder en in 2006 werden de laatste 8% aandelen in het bedrijf van de hand gedaan.[4]

Bij de verzelfstandiging (1989) kreeg PTT Nederland de volgende concessies:

  • aanleg, exploitatie en instandhouding van de telecommunicatie-infrastructuur;
  • leveren van basisdiensten van telefoondienst, telegraafdienst, telexdienst en datatransportdienst;
  • leveren van huurlijnen voor het aanbieden van tele-informatiediensten (met uitzondering van basisdiensten);
  • het vervoer tegen betaling van brieven van ten hoogste 500 gram;
  • het aan of op de openbare weg plaatsen van brievenbussen die voor het publiek zijn bestemd;
  • het uitgeven van postzegels met een afbeelding van de Koning of met de vermelding 'Nederland'.

Tele-informatiediensten mogen door iedereen worden geleverd.

Bij de verzelfstandiging was afgesproken dat uiterlijk vijf jaar (met mogelijkheid van verlenging tot zeven jaar, na evaluatie) en de oprichting van PTT Nederland NV de activiteiten in het kader van concessie zouden moeten worden opgedragen aan een dochtermaatschappij die uitsluitend met de uitvoering van concessietaken wordt belast.[5] Deze overdracht van concessietaken aan een dochtermaatschappij heeft niet plaatsgevonden: in 1993 is de betreffende wetgeving gewijzigd om deze verplichting te laten vervallen, en in 1994 is Koninklijke PTT Nederland geprivatiseerd. Bij de Wet Verzelfstandiging PTT van 26 oktober 1988 is het begrip 'berichten' uit de oorspronkelijke 'definitie van brieven' gehaald waardoor het berichtenverkeer kon privatiseren.

De in 1936 opgerichte Rijksautomobielcentrale (RAC) was ook een onderdeel van de PTT en werd eind jaren tachtig verzelfstandigd tot PTT RAC B.V. In 1993 werd de naam gewijzigd in PTT Autolease en weer later in KPN Autolease. In 1998 werd KPN Autolease verkocht aan de autoleasetak van ABN AMRO en het bedrijf werd toen opgenomen in Autolease Holland (ALH). Eind 2003 ging Autolease Holland verder onder de naam LeasePlan Nederland. In 2004 verkocht ABN AMRO LeasePlan Nederland aan Volkswagen (50%), Mubadala Development Company (25%) en Olayan Group (25%).

Tijdlijn[bewerken]

Hieronder een tijdlijn van de bedrijven die onderdeel waren van de APT/PTT en de opvolgers. Alleen de jaartallen waarin er wijzigingen waren worden in de tabel genoemd. De witte tekst zijn links naar de betreffende pagina's.

Vanaf 1881 1915 1918 1928 1977 1986 1989 1998 2002 2006 2009 2011 heden
Telefonie APT PTT PTT Telecom KPN
Koeriersdiensten PTT Post TPG Post TNT Post TNT Express
Post(pakketten) PostNL
Spaarbank Rijkspostspaarbank (RPS) Postgiro en
RPS
Postbank ING
Bank Postcheque- en Girodienst

Logo en huisstijl[bewerken]

De verschillende logo's die de PTT in de loop de jaren gehad heeft, illustreren de ontwikkeling van de Nederlandse vormgevingstraditie. Begin 20e eeuw werden deftige en imponerende elementen gebruikt die ook op waardepapier voorkomen, een manier van presenteren die normaal was voor een Staatsbedrijf.[6]

Het eerste PTT-logo was de zogenaamde "PTT-ster" uit 1935, ontworpen door Nicolaas de Koo, dat bestond uit een ruit waarover de bedrijfsnaam is geplaatst, omgeven door een cirkel. Dit logo was geheel zwart. Om er een zuivere achtpuntige ster van te maken werd er ook wel een vierkant over de ruit geplaatst met daarin de letters PTT. Deze kwamen ook wel voor in de kleuren bruin en donkerblauw.[7]

Vanaf 1950 gebruikt de PTT een logo van Gradus van Eeden. Hierin zijn een posthoorn, telefoonlijnen met isolatoren, de letters PTT en de naam "Staatsbedrijf der Posterijen, Telegrafie en Telefonie" verzameld. Het logo is zowel in bruin met wit als in wit met bruin uitgebracht.[8]

Het beeldmerk met een geabstraheerde posthoorn met daarbinnen een cirkel die de doorsnee van een kabel voorstelt en daarboven de letters PTT dateert uit 1957 en is ontworpen door Harry Disberg (zie de foto bovenaan deze pagina). Het logo was wit met een donkerblauwe achtergrond.[9] Datzelfde jaar werd er voor de uniforms een insigne ontworpen door Nicolaas de Koo. Deze bestond uit een ronde rand met daarbinnen de letters PTT, waarvan de middelste T ruim een kwartslag groter was.[10]

Om mee te komen met de invoering van duidelijke bedrijfsstijlen voert de PTT in 1981 een nieuwe bedrijfsstijl in waaraan ruim 10 jaar is gewerkt door de ontwerpbureaus Total Design (nu Total Identity) en Tel Design. Voor PTT Post bestond het logo uit een grote rechthoek waarin met kleine letters de naam "ptt post" stond geschreven. De letters "ptt" waren in superscript en de twee woorden waren van elkaar gescheiden door middel van acht rondjes, zoals de scheurstroken op de postzegelvelletjes.[11] Op het logo van PTT Telecom stond de bedrijfsnaam eveneens in kleine letters geschreven en was er links van het woord "ptt" een streep geplaatst die naar beneden verder doorliep. Dit stelde een telefoonlijn voor.

Na de verzelfstandiging van de PTT ontwerpt Studio Dumbar een nieuwe huisstijl waarmee de bedrijven nog steeds herkenbaar blijven. De rechthoekige vorm en de kleuren rood (PTT Post) en groen (PTT Telecom) uit de huisstijl van 1981 blijven behouden. Ook worden de bedrijfsnamen weer in kleine letters geschreven. Voor de holding "PTT Nederland" komt er nog een blauw logo bij.[12] De logo's bestaan uit een vierkant waarin "ptt" staat geschreven een rechthoek daar direct rechts van, waarin de tekst "nederland", "post", of "telecom" staat met daaronder vijf witte puntjes horizontaal naast elkaar. De drie logo's zijn onderling ook aan elkaar gekoppeld; rechtsonderin het vierkant is een klein wit vierkantje geplaatst met daarboven (Post) of daar links van (Telecom) een vierkantje in de blauwe kleur van de holding. Het logo van de holding heeft op deze plek zowel een rood als een groen vierkantje.[1]

Het logo en de bijbehorende huisstijl van de Koninklijke PTT Post uit 1999 is ontwikkeld door Studio Dumbar en bestaat uit een abstract kroontje en de naam in hoofdletters. PTT is in donkerblauw geschreven; de rest van het logo kon zowel rood met wit of wit met rood zijn.[13]

Trivia[bewerken]

Toen de PTT nog een echt staatsbedrijf was, deden grappen de ronde die verwezen naar de gebrekkige serviceverlening en de vermeende traagheid van ambtenaren. Zo opperde Wim Kan dat PTT stond voor 'Putje graven, Tentje zetten, Tukkie doen', een verwijzing naar langdurige grondwerkzaamheden die PTT-technici vaak uitvoerden, waarbij ter beschutting een tentje over het gat in de grond werd geplaatst. De tent was echter om te voorkomen dat er vocht in de kabel zou dringen en niet om de kabellassers droog te houden.

Externe link[bewerken]

Literatuurlijst[bewerken]

  1. a b c d e f g h TNT Post. Over TNT Post, ons bedrijf, geschiedenis: Meer dan twee eeuwen TNT Post in Nederland. Verkregen op 5 augustus 2010, van http://www.tntpost.nl/overtntpost/bedrijf/geschiedenis/
  2. Staatsbedrijf der PTT (1981). Honderd jaar telefoon: 1991-1981. 's-Gravenhage: PTT Telecommunicatie.
  3. a b c Beursnieuws. Algemene informatie over Koninklijke KPN NV Verkregen op 5 augustus 2010, van http://www.beurspublicaties.nl/beursnieuws-kpn.php
  4. Abonnement Mobiel. Geschiedenis van KPN. Verkregen op 5 augustus 2010, van http://www.abonnementmobiel.com/geschiedenis-van-kpn
  5. Memorie van Toelichting op de Wijziging van de Machtigingswet PTT Nederland NV in verband met de opheffing van de verplichting tot splitsing van PTT Telecom B.V.
  6. TNT Post (2010a). Iconen van de post: Huisstijl tot 1900. Verkregen op 6 augustus 2010, http://www.iconenvandepost.nl/site2/icoon.php?id=638757
  7. TNT Post (2010b). Iconen van de post: Logo PTT 1935. Verkregen op 6 augustus 2010, van http://www.iconenvandepost.nl/site2/icoon.php?id=6950610
  8. TNT Post (2010c). Iconen van de post: Logo PTT 1950. Verkregen op 6 augustus 2010, van http://www.iconenvandepost.nl/site2/icoon.php?id=2825521
  9. TNT Post (2010d). Iconen van de post: Logo PTT 1957. Verkregen op 6 augustus 2010, van http://www.iconenvandepost.nl/site2/icoon.php?id=4169320
  10. TNT Post (2010e). Iconen van de post: Insigne 1957. Verkregen op 6 augustus 2010, van http://www.iconenvandepost.nl/site2/icoon.php?id=55
  11. TNT Post (2010f). Iconen van de post: Logo PTT 1981. Verkregen op 6 augustus 2010, van http://www.iconenvandepost.nl/site2/icoon.php?id=46997
  12. TNT Post (2010g). Iconen van de post: Logo PTT 1989. Verkregen op 6 augustus 2010, van http://www.iconenvandepost.nl/site2/icoon.php?id=9430767
  13. TNT Post (2010h). Iconen van de post: Logo PTT 1999. Verkregen op 6 augustus 2010, van http://www.iconenvandepost.nl/site2/icoon.php?id=4987751