Bree (stad)

Bree

Stad in België
Geografie
Gewest	Vlaanderen
Provincie	Limburg
Arrondissement	Maaseik
Coördinaten	51°8′N, 5°35′E
Oppervlakte – Onbebouwd – Woongebied – Andere	64,96 km² (2009) 82,51% 6,51% 10,98%
Bevolking (Bron: ADSEI)
Inwoners – Mannen – Vrouwen – Bevolkingsdichtheid	15.379 (01/01/2012) 49,78% 50,22% 236,75 inw./km²
Leeftijdsopbouw 0–17 jaar 18–64 jaar 65 jaar en ouder	(01/01/2008) 18,63% 64,07% 17,29%
Buitenlanders	5,43% (01/01/2008)
Politiek en bestuur
Burgemeester	Liesbeth Van der Auwera (CD&V)
Bestuur	BROS, CD&V
Zetels Verjonging BROS CD&V Vlaams Belang	25 10 7 6 2
Economie
Gemiddeld inkomen	14.210 euro/inw. (2007)
Werkloosheidsgraad	5,44% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode 3960 3960 3960 3960 3960	Deelgemeente Bree Beek Gerdingen Opitter Tongerlo
Zonenummer	089
NIS-code	72004
Politiezone	Noordoost Limburg
Website	www.bree.be
Detailkaart
ligging binnen het arrondissement Maaseik in de provincie Limburg
Portaal    België

Bree is een stad in de provincie Limburg in België en is de hoofdplaats van het kieskanton en het gerechtelijk kanton Bree. De stad telt ruim 15.000 inwoners en wordt ook wel de Parel der Kempen genoemd.

Etymologie

Bree werd voor het eerst vermeld in 1007, als Britte. De verklaring van de naam is niet geheel duidelijk. Het zou kunnen gaan om een niet afgeperkte akker. Andere verklaringen zijn, dat de naam afkomstig is van bred wat houten nederzetting zou betekenen. Ook zou de naam een verbastering kunnen zijn van broek, wat moeras betekent.

Geschiedenis

Op het grondgebied van Bree werden archeologische vondsten gedaan uit het neolithicum, de bronstijd, de Romeinse en de Merovingische tijd. Het domein Britte, dat ook Beek omvatte, was mogelijk eigendom van Graaf Ansfried. De kerk van Britte zou dan om de kerk van Beek betreffen. Vanaf 1007 zou Beek dan eigendom zijn van de Abdij van Thorn, terwijl het huidige Bree afgesplitst werd en de naam Britte behield. Er werd een nieuwe kerk gebouwd. Dit bezit kwam uiteindelijk aan Ermengardis, die weduwe was van Arnold, graaf van Haspinga. In 1078 kwam het bezit aan het kapittel van de Sint-Bartolomeüskerk te Luik.

Bree verkreeg haar stadsrechten in de 13e eeuw. Sinds 1366 was het één van de Goede Steden van het prinsbisdom Luik. De stad werd in de 14e eeuw volledig omwald en omgeven door een stadsgraaf of gracht van zeven meter breed. Gedeeltelijk gerestaureerde verdedigingstorens verwijzen nog naar haar middeleeuws verleden. De stadspoorten waren: De Gerdingerpoort, de Nieuwstadpoort, de Kloosterpoort en de Itterpoort. Ook was de stad omgracht. De stadsmuur had ook twee torens, de Grauwe Toren of Everaertstoren, en de Witte Toren, waarin zich een kruitmolen bevond. Begin 17e eeuw werd een aparte cruyttoren voor dit doel gebouwd, terwijl eind 16e eeuw ook de verwerstoren tot stand kwam, waarin het lijnwaadverven plaats vond. Uiteindelijk zijn de verdedigingswallen geslecht en in 1951 werd op dit tracé een ringbaan aangelegd.

Bree maakte deel uit van de Vier Crispelen, een soort ministaatje van vier samenwerkende dorpen. De bewoners ervan zorgde ook voor de verdediging van Bree. In 1296 werd voor het eerst een schepenbank vermeld. Na 1366 kwam er een dubbele schepenbank: De binnenbank, voor de stad Bree, sprak Luiks recht; de buitenbank, voor onder meer Reppel en Beek, sprak Loons recht.

De stad werd in 1367 in brand gestoken door de troepen van Jan van Arkel, de toenmalige prinsbisschop van Luik. In de 16e eeuw woedden de Gelderse Oorlogen, en daarbij werd Bree in 1542 aangevallen door de Gelderse troepen van Maarten van Rossum, doch de aanval werd afgeslagen. In 1572 waren het de troepen van Willem van Oranje, op weg naar Roermond, die ook Bree bedreigden maar vooral op het platteland huishielden. In 1604 kreeg Bree te maken met een aanval van 6000 Spanjaarden die ze aanvankelijk kon afslaan, maar die later toch een schatting aan de stad oplegden. Ook de Kroaten deden een vruchteloze aanval. De prins van Nassau moest tweemaal terugkomen vooraleer hij er in slaagde de stad binnen te trekken. In 1636 waren het de troepen van Jan van Werth die voor de stad stonden. Deze aanval werd afgeslagen, waarop de troepen hun woede op andere dorpen en steden bekoelden. In 1675 werd Bree dan weer geteisterd door Hollandse troepen. Ook de eerste helft van de 18e eeuw werd gekenmerkt door vele inkwartieringen. Daarnaast hebben ettelijke branden (1601, 1616, 1697 en 1699) de stad geteisterd, zodat veel oude gebouwen verloren zijn gegaan. De 2e helft van de 18e eeuw bracht betrekkelijke rust, maar van 1786-1790 werd het platteland geteisterd door de Bokkenrijders. In Bree werden 15 vermeende leden van de bende opgehangen, en twee gewurgd.

Bree kende tal van kloosterordes. In 1464 werd vanuit het Franciscanessenklooster Sint-Catharinadal te Hasselt het klooster Onze-Lieve-Vrouw ter Riviere te Bree gesticht. Begin 16e eeuw kwam een uitgebreid kloostercomplex met kerk gereed. Het klooster werd in 1797 opgeheven en in 1808 verkocht aan particulieren, die de kloostergebouwen voor het grootste deel sloopten.

In 1659 trokken de eerste monniken in het nieuw gebouwde Augustijnenklooster, waaraan tot 1720 werd bijgebouwd. Het klooster werd in 1797 opgeheven en de gebouwen werden gebruikt als kazerne en stadsmagazijn. Vanaf 1865 diende het een onderwijsdoel. Het bisschoppelijk Sint-Michielscollege werd hier kort na 1884 gesticht.

Naast deze kloosters kende Bree het Refugiehuis van de Abdij van Postel, waarvan een overblijfsel is te vinden aan de Grauwe Torenwal 3. Dit huis werd van 1861-1875 gebruikt door de Zusters van Liefde uit Tilburg, welke er een bewaarschool verzorgden, en van 1876-1889 door de Zusters Ursulinen uit Maaseik, die er een meisjesschool leidden. In 1890 kwamen hier de Dochters van het Heilig Kruis, die er een bejaardentehuis vestigden en tot 1980 bleven.

Economie

Bree was een klein regionaal centrum, dat reeds vanaf de 13 eeuw een weekmarkt kende. Het belangrijste middel van bestaan was steeds de landbouw. In 1889 kwam er een zuivelfabriek, waar men de melk ontroomde met behulp van een nog niet lang daarvoor in Denemarken ontwikkelde separator.

In 1763 werd een porseleinfabriek opgericht door ene Carolus Streignart, doch veel is daaromtrent niet overgeleverd. In 1853 kwam de pijpenfabriek Knoedgen naar Bree, welke kort na 1979 verdween. Daarnaast waren er in de 19e eeuw enkele pottenbakkerijen en dakpannenfabrieken. Daarnaast was er enige sigarennijverheid. Ook nabij de Zuid-Willemsvaart ontstond in de 19e eeuw een beperkte industriële bedrijvigheid. Vanaf 1950 kwam er een bedrijventerrein met wat grotere industriële ondernemingen. Tegenwoordig zijn er vier bedrijventerreinen die werkgelegenheid bieden aan 6.000 mensen, waardoor Bree op dit terrein een regionale functie vervult.

De watervoorziening van Bree bestond uit waterputten. Vanaf 1760 werden er pompen geplaatst, en in 1938 kwam de waterleiding.

Kernen

De fusiegemeente heeft naast het stadscentrum nog vier deelgemeenten, namelijk: Beek, Gerdingen, Opitter en Tongerlo. Bree zelf heeft verder nog twee gehuchten: 't Hasselt en Vostert.

#	Naam	Oppervlakte (km²)	Bevolking (01/01/2008)	Dichtheid (inw./km²)
I	Bree - 't Hasselt - Vostert	24,17	7.608 264 914	315
II	Beek	15,88	1.375	87
III	Gerdingen - Gerkenberg - Nieuwstad	9,13	2.377 840 579	260
IV	Opitter	5,43	2.333	430
V	Tongerlo	10,31	1.081	105

Bron:Studiecel Demografie Provincie Limburg

Bezienswaardigheden

Sint-Michielskerk

Het Sint-Michielscollege

• De gotische Sint-Michielskerk
• Het Oude stadhuis, aan Markt 2, werd gebouwd tussen 1587 en 1591, in zijn huidige vorm verbouwd in 1755.
• Het Michielshuis, een der best bewaarde huizen in het centrum van Bree. Het huis werd gebouwd in de 17e eeuw, maar werd verbouwd door Jan Michiels in 1777.
• Het Sint-Michielscollege, aan Vrijthof 10, is een voormalig augustijnenklooster en is het huidige stadhuis van Bree
• Het stratenpatroon van Bree komt nog overeen met het middeleeuwse patroon. De stadswallen zijn in 1951 door een verkeersring vervangen, maar de plattegronden van de vier stadspoorten zijn zichtbaar gemaakt met behulp van kasseien.
• De Verzusteringsfontein op het Stadsplein, een grote draaiende fontein met bewegende beelden, ontworpen door Stefan Bongaerts en de verzustering met diverse buitenlandse gemeenten verbeeldend.
• Diverse beelden en beeldengroepen in het stadscentrum.
• De Wandelfontein, geïnspireerd op het feit dat op het Vrijthof vanaf 1532 een waterput lag, die in de 18e eeuw door een pomp werd vervangen, welke ook weer verdween. Recentelijk werd een "waterstraat" aangelegd, die de Sint-Michielskerk met het Vrijthof verbindt. Op het Vrijthof, vóór het Oud Stadhuis, is een cirkel aangelegd met fonteinen die 's avonds verlicht zijn.
• Stadspark De Boneput, een recreatiepark aan Watertorenstraat 14.

Zie ook: Lijst van onroerend erfgoed in Bree

Musea

• Het Stadsmuseum Bree, in het Oud stadhuis
• Het Rijtuigmuseum Bree, met een verzameling koetsen
• De Gulden Tas, de kleinste koffiebranderij in België, opgericht 1995

Natuur en landschap

Bree ligt op de rand van het Kempens Plateau. Ten zuiden van de kom bevindt zich een steilrand, waar de hoogte vrij abrupt toeneemt van 40 tot 60 meter. Deze steilrand komt overeen met de Feldbiss, een geologische breuklijn. Ten noordoosten van Bree loopt de Zuid-Willemsvaart, en verder naar het noordoosten strekt zich de Vlakte van Bocholt uit, overeenkomend met de Roerdalslenk.

Door deze vlakte lopen diverse kleinere beken in oostelijke richting, waar ze uitmonden in de Abeek en de Lossing, die tussen 1865 en 1875 werd gegraven om de moerassen van het Grootbroek en omgeving te ontginnen. De ontginning verliep niet geheel succesvol. Uiteindelijk werden diverse gebieden onderdeel van het Natuurpark Kempen-Broek, en op het grondgebied van Bree vinden we het Hasselterbroek, de Sint-Maartensheide, een deel van het gebied De Luysen, en het Urlobroek.

Politiek

Burgemeesters

• 1977-2012: Jaak Gabriëls (Open Vld)
• 2013-heden: Liesbeth Van der Auwera (CD&V)

2013-2018

Burgemeester is Liesbeth Van der Auwera (CD&V). Zij leidt een coalitie bestaande uit CD&V en BROS. Samen vormen ze de meerderheid met 13 op 25 zetels.

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976

Partij	10-10-1976		10-10-1982		9-10-1988		9-10-1994		8-10-2000		8-10-2006		14-10-2012
Stemmen / Zetels	%	23	%	23	%	23	%	23	%	23	%	23	%	25
CVP1/CD&V2	34,641	9	28,51	7	21,871	5	-		29,991	7	21,412	5	22,442	6
VU	-		-		58,18	16	-		-		-		-
SP	5,32	0	3,95	0	4,32	0	6,54	0	-		-		-
AGALEV	-		-		3,55	0	-		-		-		-
PVDA	-		-		-		0,82	0	-		-		-
Vlaams Blok	-		-		-		5,49	0	7,4	1	-		-
Vlaams Belang-VCD	-		-		-		-		-		18,22	4	-
Vlaams Belang-LB	-		-		-		-		-		-		11,64	2
PVV	8,41	1	6,45	0	9,91	2	-		-		-		-
JONG	51,62	13	58,9	16	-		53,14	15	51,58	13	-		-
VGP	-		2,2	0	-		-		-		-		-
KIEPKE	-		-		2,18	0	-		-		-		-
BREEK	-		-		-		32,4	8	-		-		-
NWP	-		-		-		1,6	0	-		-		-
BROS	-		-		-		-		11,03	2	16,99	3	28,54	7
Verjonging	-		-		-		-		-		43,38	11	37,38	10
Totaal stemmen	8643		9335		9773		9836		10370		10458		10530
Opkomst %					97,61		96,64		96,32
Blanco en ongeldig %	2,35		2,12		3,13		5,59		4,2		3,7		7,2

De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt

Evenementen

• De jaarlijkse Sint-Niklaasmarkt op 5 december, zeker hier al georganiseerd sinds het begin van de 17e eeuw

Folklore

Breeënaars hebben twee bijnamen. De eerste, Kwaartjeslummels, heeft te maken met een belangrijke voetbalwedstrijd die ze leverden tegen de buren uit Meeuwen. Ze vonden er niet beter op dan het inkomgeld met kwartjes (25 centiemen van de Belgische frank) te betalen. De tweede, stoepluipers verwijst naar iemand die graag door de straten paradeert.

Sport

In de tweede klasse van het Belgische basketbal speelt Euphony Basket Bree. De club speelt zijn thuiswedstrijden in de Expodroom.

Bekende inwoners

• Kim Clijsters (1983), tennisspeelster
• Lei Clijsters (1956-2009), voetballer (international Belgische nationale ploeg) en voetbaltrainer
• Thibaut Courtois (1992), voetballer Atletico Madrid
• Jaak Gabriëls (1943), politicus (o.a. minister, en burgemeester van Bree sinds 1977)
• Johnny Galecki (1975), Amerikaans acteur, geboren in Bree
• Wendy Jans (1983), snooker (wereldkampioene snooker niet-profs)
• Roland Janssen (1958), voetballer
• Bas Leinders (1975), oud-F1 piloot, F1 kenner
• Brian Lynch (1978), oud-basketballer
• Frank Molnar (1978), deelnemer aan Big Brother en presentator (Gunk TV)
• Georges Moreau (1968), Europees gelauwerd musicus
• Patrick Niessen (1965), biljarter (meervoudig Europees kampioen carambolebiljarten)
• Leonard Nolens, dichter (nu woonachtig te Antwerpen)
• Erik Nys (1973), atleet
• Joannes Paredis (1795-1886), Nederlands bisschop van bisdom Roermond
• Jacky Peeters (1969), oud-voetballer
• Stef Peeters (1992), voetballer KRC Genk
• Dirk Schoofs (1979), voetballer (TOP Oss)
• Jan Thans (1988), radiopresentator (Q-music)
• Lambertus Vandermeulen (Bree, 1893 - Achelse Kluis, 1975), Vlaams activist en Trappistenmonnik
• Harry Vandermeulen (1928), ere-gouverneur Provincie Limburg
• Joannes Arnold van de Wal (1749-1789), bokkenrijderskapitein

Zustersteden

Bree is verzusterd met vier steden in de wereld.

• Geldern
• Salomo
• Volpago
• Yangzhou

Nabijgelegen kernen

Wijshagen, Gruitrode, Opitter, Beek, Bocholt, Gerdingen

Externe link

• Officiële website van de stad Bree
• Onroerend erfgoed

Bronnen, noten en/of referenties

Goede Steden van het Prinsbisdom Luik
Dietse steden: Beringen · Bilzen · Loon · Bree · Hamont · Hasselt · Herk-de-Stad · Maaseik · Peer · Sint-Truiden · Stokkem · Tongeren Romaanse steden: Borgworm · Châtelet · Ciney · Couvin · Dinant · Fosses-la-Ville · Hoei · Luik · Thuin · Verviers · Wezet

Mediabestanden

Zie de categorie Bree van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.