As (België)

As

Gemeente in België
Geografie
Gewest	Vlaanderen
Provincie	Limburg
Arrondissement	Hasselt
Coördinaten	51°0′N, 5°35′E
Oppervlakte – Onbebouwd – Woongebied – Andere	22,07 km² (2009) 78,99% 11,06% 9,95%
Bevolking (Bron: ADSEI)
Inwoners – Mannen – Vrouwen – Bevolkingsdichtheid	8.004 (01/01/2012) 50,20% 49,80% 362,69 inw./km²
Leeftijdsopbouw 0–17 jaar 18–64 jaar 65 jaar en ouder	(01/01/2008) 20,45% 64,90% 14,65%
Buitenlanders	5,83% (01/01/2008)
Politiek en bestuur
Burgemeester	Miel Craeghs (VOLUIT!)
Bestuur	VOLUIT! (voorheen Lijst Truyen)
Zetels N-VA sp.a CD&V Voluit!	19 3 2 3 11
Economie
Gemiddeld inkomen	14.599 euro/inw. (2007)
Werkloosheidsgraad	7,62% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode 3665 3668	Deelgemeente As Niel-bij-As
Zonenummer	089
NIS-code	71002
Politiezone	GAOZ
Website	www.as.be
Detailkaart
ligging binnen het arrondissement Hasselt in de provincie Limburg
Portaal    België

As is een plaats en gemeente in de Belgische provincie Limburg en behoort tot het gerechtelijk kanton Bree en het kieskanton Genk. De gemeente telt zo'n 8000 inwoners, die Assenaren worden genoemd. In 1901 werd in As de eerste Limburgse steenkool gevonden door André Dumont.

De Sint-Aldegondiskerk in Maaslandse gotiek

Geschiedenis

De gemeente As, sedert 1971 een fusie van de twee Kempense dorpen As en Niel-bij-As, is gelegen op het Kempens plateau, in het midden tussen de Demer- en de Maasvallei en daarbij op de waterscheiding (Waterschei) van het Schelde- en Maasstroomgebied. Beide dorpen zijn ontstaan als nederzettingen langs de Bosbeek of Oeter, een Kempense beek die haar bronnen heeft in het Asserse Wildbroek en nabij Maaseik uitmondt in de Maas.

De ligging van de nederzettingen nabij een waterloop in deze droge streek gaf de dorpen ook hun naam:

• "As" is een prehistorische waternaam ("aska") waarmee men eerst de Bosbeek aanduidde en later het dorp zelf: "Assche, Asghe, Asch, As".
• De naam "Niel" komt van het middelnederlandse woord "niel" dat "voorover" betekent.

Een afgeleide hiervan is bijvoorbeeld "vernielen" in de oorspronkelijke betekenis van "neergooien". "Niel" is alzo de laagte van de Bosbeekvallei die hier diep in het plateau is ingesneden.

Archeologische vondsten wijzen op een vroege prehistorische bewoning. Zo zijn er verspreide vondsten van gebruiksvoorwerpen uit silex, daterend uit de jongste steentijd. Pas vanaf 500 voor Christus is de streek met zekerheid bewoond; een grafveld in de heide tussen Genk en As bewijst dit. De geschiedenis begint met de Romeinen die de weg van Tongeren naar Venlo aanleggen via Munsterbilzen en As. De huidige Zandstraat, de Bevrijdingslaan en de weg naar Niel en Dorne volgen de loop van deze oude weg. De Romeinen hebben zich hier echter niet gevestigd; er zijn geen nederzettingen en villae: de streek is onvruchtbaar (zandgronden) en de Kempen wordt hierdoor niet geromaniseerd.

Na de val van Rome trekken de Franken onze gewesten binnen en vestigen zich onder meer in As. De Merovingische begraafplaats op de Schuttenberg wijst zelfs op een belangrijk dorp in de jaren 500 - 700. Vanaf de achtste eeuw neemt de kerstening van de Kempen een aanvang en wordt te As een eerste kerkje gebouwd op de plaats van de huidige St. Aldegondiskerk. De kerk van As wordt een eerste maal vernoemd in een kroniek van 13 december 1108 waarin Otbert, prins-bisschop van Luik, aan de abdij van Rolduc bericht over inkomsten uit de kerken van Riemst, Genk, As en Gellik.

Niel daarentegen, dat eeuwenlang afhing van het Maaslandse Dilsen, wordt een eerste maal vermeld in een charter van 4 juni 1253 waarin Arnold IV, graaf van Loon, de Villa van Dilsen met aanhorigheid Niel in leen krijgt van het kasteel van Stokkem. Van 16 mei 1299 dateert de benoemingsakte van Arnold van Gellik tot pastoor van As door de Loonse Graaf. Later, op 1 december 1303, wordt het patronaat van As toegekend aan het Stift over een altijddurende erfpacht van de parochie. De Nielenaren moesten echter nog steeds voor hun religieuze verplichtingen en erediensten naar Dilsen of het dichterbij gelegen As, totdat pastoor Bex van Dilsen op 3 januari 1721 Niel tot zelfstandige parochie maakt. Zijn neef Adam Dellecomminne wordt de eerste pastoor van Niel.

Vanaf de vroege middeleeuwen moet het oorspronkelijke berken-eikenbos steeds meer wijken voor landbouwgronden en heidevelden. De tegenwoordige gehuchten, waarvan Oeleinde waarschijnlijk het oudste is, ontstaan en het dorp ontwikkelt zich tot een landbouwersgemeenschap.

In 1901 werd in As de eerste Kempense steenkool ontdekt door de Leuvense professor André Dumont. Het lag voor de hand dat hier dan ook een steenkoolmijn zou worden gebouwd. De beheerders van de exploitatiemaatschappij probeerden het de Assenaren naar de zin te maken. Er werd een stadsplan voorgesteld met brede lanen en scholen, een nieuwe kerk en allerhande moderne voorzieningen. Het gemeentebestuur liet zich niet vermurwen en koos voor het behoud van hun plattelandsgemeente. De eerste woningen voor de mijnwerkers van Zwartberg waren hier toch al gebouwd, de cité Cockerill. Het was een complex van 36 huizen dat in september 1912 klaar was.

Hiermee begint de industrialisatie elders waarmee vooral de Limburgse mijngemeenten hun voordeel deden. Nu is As nog steeds een residentiële gemeente midden in heidevelden en bosgebieden op de grens van Kempen en Maasland, in het oude graafschap Loon.

Bezienswaardigheden

• Het Sint-Aldegondiskerkje, een gerestaureerd monument in Maasgotiek, nu tentoonstellingsruimte.
• De Sint-Theresiakerk uit 1930-1932
• Het Kolenspoor, een vereniging van vrijwilligers die zich inzet voor de toeristische uitbating van de oude spoorlijn Waterschei-As-Eisden met historische rijtuigen.
• Het Station van Asch, het oudste Limburgse stationsgebouw, nu een taverne langs het Kolenspoor en toegangspoort naar het Nationaal Park Hoge Kempen.
• Het André Dumont-monument, op de plaats waar de eerste Limburgse steenkool werd aangeboord.
• Twee historische watermolens.
• Bossen en heide die ruim één derde van de gemeente beslaan en deels liggen in het Nationaal Park Hoge Kempen.

• 

  De Sint-Theresiakerk uit 1930-1932

• 

  Het gerestaureerde station van As

• 

  Huis van de eerste tuinwijk (cité Cockerill) voor mijnarbeiders te As]]

Erfgoed

• Lijst van onroerend erfgoed in As

Kernen

#	Naam	Oppervlakte (km²)	Bevolking (01/01/2008)
I	As		5.189
II	Niel-bij-As		2.416

*Opmerking: de statistische sector As bevat 7 inwoners uit niet te lokaliseren statistische sectoren

Bron: FOD Economie - Algemene Directie Statistiek en Economische Informatie - Dienst Demografie (01.01.2008)

Verwerking: provincie Limburg - 2de Directie Welzijn - stafdienst Strategie en Planning - Studiecel (Editie 2011)

Demografische ontwikkeling

• Bron:NIS - Opm:1806 t/m 1970=volkstellingen op 31 december; vanaf 1980= inwoneraantal per 1 januari
• 1971: aanhechting van Niel-bij-As en gebiedsuitwisseling met Maasmechelen

Politiek

Lijst van burgemeesters

• 1873 - 1908: Jan Matthijs Theunissen
• 1909 - 1927: Jacobus Janssen
• 1927 - 1933: Joseph Weytjens
• 1933 - 1935: Desiré Colemont
• 1935 - 1941: Louis Huveners
• 1941 - 1944: Jan Lambert Dexters
• 1944 - 1947: Koen Lagaert
• 1947 - 1953: Hubert Hoogmartens
• 1953 - 1965: Gisbert Marting
• 1959 - 1971: Albert Jorissen
• 1971 - 1977: Pierre Tilmans
• 1977 - 1983: Albert Jorissen
• 1983 - 2006: Jos Truyen
• 2007 - 20xx: Miel Craeghs

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976

Partij	10-10-1976		10-10-1982		9-10-1988		9-10-1994		8-10-2000		8-10-2006		14-10-2012
Stemmen / Zetels	%	17	%	17	%	17	%	17	%	19	%	19	%	19
CVP/CD&V	46,18	9	39,81	8	35,34	6	-		24,25	5	24,61	5	19,38	3
KEERPT	-		-		-		26,91	5	-		-		-
N-VA	-		-		-		-		-		-		18,05	3
PVV/VLD	14,25	2	8,13	0	-		9,91	1	11,25	1	-		-
SP/sp.a	19	3	18,03	3	18,55	3	20	3	24,74	5	-		13,48	2
Vlaams Belang	-		-		-		-		-		12,18	2	-
Lijst Truyen	20,57	3	34,03	6	46,11	8	43,18	8	39,76	8	47,33	10	-
PRO AS-Niel	-		-		-		-		-		15,88	2	-
Voluit	-		-		-		-		-		-		49,10	11
Totaal stemmen	3647		4064		4532		4893		5151		5295		5475
Opkomst %					97,44		96,93		96,03
Blanco en ongeldig %	4,17		4,06		4,72		5,29		4,74		3,8		4,8

Bronnen: 1976-2000: Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken // 2006-2012: www.hbvl.be/limburg/As/verkiezingen2012

Externe links

• Het Kolenspoor
• Station As is één van de toegangspoorten naar het Nationaal Park Hoge Kempen
• Musea & Monumenten op de website van de gemeente As
• Officiële website

Voetnoten

51° 0' NB, 5° 35' OL

Mediabestanden

Zie de categorie As, Belgium van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.