Grote-Brogel
.svg){kind=small} |
|||
  |
|||
|
|
|||
| Gewest |  Vlaanderen |
||
| Provincie |  Limburg |
||
| Gemeente |  Peer |
||
| Coördinaten | 51°09'N 5°30'E | ||
|
|
|||
| Oppervlakte | 19,97 km² | ||
| Inwoners (01/01/2006) | 2722 (136 inw/km²) | ||
|
|
|||
| Postcode | 3990 | ||
|
|
|||
 |
|||
|
|||
Grote-Brogel (Limburgs: Groeëte-Briegel) is een dorp en deelgemeente van de stad Peer in de Belgische provincie Limburg (arrondissement Maaseik). Grote-Brogel heeft een oppervlakte van 19,97 km² en telt 2722 inwoners (01/01/2006).
Grote Brogel omvat naast de dorpskern ook het kerkdorp Erpekom.
Inhoud |
Etymologie[bewerken]
Grote-Brogel werd voor het eerst vermeld in 1222 als Brogilo, dat moeras betekent.
Geschiedenis[bewerken]
Grafheuvels en dergelijke uit de ijzertijd zijn in Grote-Brogel aanwezig geweest, en er zijn opgravingen verricht.
De eerste schriftelijke vermelding stamt uit 1222. Er was tijdens het ancien régime sprake van een heerlijkheid Erpekom, die ook Grote-Brogel omvatte. De heren waren afkomstig uit de adellijke families: Van Elsloo (1329), Van Horne (1402, 1458, 1531), Van Bunde (1415), Von Neuenahr (1572), Van Hoensbroek (1641), Van Geulle (medio 17e eeuw), Von Hompesch zu Rurich (1707) en Von Nesselrode (1759-1792). In 1609 werd het leen afhankelijk van de Keurvorst van Palts te Düsseldorf, dat in 1614 overging in het Vorstendom Palts-Neuburg. In de loop van de 17e eeuw werd de heerlijkheid verheven tot baronie. De heren en baronnen hebben echter nimmer een kasteel in Grote-Brogel gehad.
De parochie splitste zich kort na 1249 af van die van Peer, en het patronaatsrecht was in handen van de Abdij van Sint-Truiden.
Economie[bewerken]
Grote-Brogel leefde aanvankelijk van de landbouw, waarbij vooral ook de aanwezigheid van grote oppervlakten aan heide een rol speelde. Naast de landbouw kende men huisnijverheid, zoals bewerking van wol en vlas en enige lakennijverheid. Omstreeks 1833 waren er enkele houtteerfabriekjes en twee jeneverstokerijen. Het wolspinnen resulteerde in 1948 in de vestiging van de Kempische Wolspinnerij, een bedrijf dat ook tegenwoordig nog bestaat.
Begin 19e eeuw was er nog ongeveer 1.000 ha heidegrond, die echter in snel tempo ontgonnen en deels bebost werd. In 1844 was er reeds 387 ha bos. Van 1888-1948 was er een tramlijn die Bree met Leopoldsburg verbond en ook Grote-Brogel aandeed.
Na de sluiting van de Kempense steenkoolmijnen werden ook in Grote-Brogel enkele bedrijventerreinen aangelegd, en in 1981 werd te Erpekom een bungalowpark geopend. Los daarvan is er een zand- en grindgroeve in bedrijf en werd in 2000 een Zuivelcentrum geopend in de Breugelhoeve.
Bezienswaardigheden[bewerken]
- De Sint-Trudokerk is een neogotische kerk uit 1898 met een gotische toren van omstreeks 1500, die onder meer een aantal eeuwenoude heiligenbeelden bezit. Kerk en omgeving vormen een beschermd dorpsgezicht.
- Het Ooievaarsnest, aan Hoogstraat 4, is een boerderij waarvan de geschiedenis mogelijk tot de 13e eeuw teruggaat en die voor het eerst in 1619 schriftelijk wordt vermeld. Volgens de overlevering zou deze hoeve het geboortehuis zijn van Pieter Bruegel de Oude. Ook is het het geboortehuis van sociaal voorman Pieter-Jan Broekx.
Natuur en landschap[bewerken]
Grote-Brogel ligt aan de noordoostrand van het Kempens Plateau, met een hoogte tussen de 49 en de 68 meter. Het dorp ligt op de waterscheiding tussen de Dommel in het westen, met de naar het noorden stromende Vrenenbeek, die overgaat in de Broekbeek welke de bovenloop van de Warmbeek vormt; en in het zuidoosten de naar het noordoosten stromende Abeek en parallel hieraan verlopende kleinere beken als Balkerbeek en Goolderbeek. Een tiende deel van de oppervlakte is bebost, vooral in het noorden, waar zich een wandelgebied bevindt. De helft van de oppervlakte is landbouwgebied, terwijl de Abeekvallei deels een natuurgebied is.
Evolutie van het inwoneraantal[bewerken]
19e eeuw[bewerken]
| Jaar | 1806 | 1816 | 1830 | 1846 | 1856 | 1866 | 1876 | 1880 | 1890 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Inwoners | 484 | 482 | 567 | 681 | 730 | 723 | 731 | 712 | 724 |
| Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12 | |||||||||
20e eeuw tot aan de fusie met Peer[bewerken]
| Jaar | 1900 | 1910 | 1920 | 1930 | 1948 | 1961 | 1970 | 1976 | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Inwoners | 719 | 840 | 910 | 1084 | 1284 | 1487 | 1611 | 1842 | |
| Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12 tot en met 1970 + 31/12/1976 | |||||||||
Als deelgemeente[bewerken]
| Jaar | 1996 | 2006 | |
|---|---|---|---|
| Inwoners | 2526 | 2722 | |
| Opmerking: bron:stadsbestuur van Peer | |||
Nabijgelegen kernen[bewerken]
Erpekom, Ellikom, Reppel, Bocholt, Kaulille, Peer
Bekende inwoners[bewerken]
- Pieter Bruegel de Oude (1525-1569), schilder (geboorteplaats onzeker)
- Pieter-Jan Broekx (1881-1968), katholiek vakbondsman
Externe link[bewerken]
| Plaatsen in de gemeente Peer |  |
|---|---|
|
Deelgemeenten: Grote-Brogel · Kleine-Brogel · Peer · Wijchmaal |
