Classicisme

Classicisme noemt men, in de beeldende kunsten, de beweging tussen 1640 en 1750, die terugkeert naar de klassieke Griekse en Romeinse voorbeelden.

Tegen het einde van de 18e eeuw zal opnieuw een soortgelijke beweging opkomen. Deze wordt dan het neoclassicisme genoemd.

zie ook de artikelen over het classicisme in de muziek en de literatuur

Oorsprong

Klassiek als esthetische norm aanvaard, refereert het classicisme aan de Griekse en Romeinse kunst, waarbij rust en stilte beschouwd worden als essentie van het schone.

De thema's zijn meestal moralistisch en heroïsch van aard en ze dragen veelal het gewaad van de antieke geschiedenis en de mythologie. Weinig personen, in grote duidelijke gestes of theatrale poses, dragen het esthetische gehalte. De hele compositie steunt op eenvoudige vormen, waarbij bijkomstigheden genegeerd worden. Dominant zijn het natuurlijke coloriet en de duidelijke contourlijnen.

Bouwkunst

Teatr Wielki in Warschau

Het classicisme uit zich in de bouwkunst door de toepassing van bepaalde verhoudingen (de compositie), waarbij de zuil het belangrijkste element is.

Tijdens de architectuur van het classicisme wordt gebruikgemaakt van het herleven van de stijl van literatuur, beeldende kunst en architectuur van de klassieke oudheid. De klassieke oudheid was al tijdens de renaissance en ver daarvoor een inspiratiebron voor verschillende architecten, zoals de Italiaanse architect Filippo Brunelleschi, die de eerste fase van de renaissance inluidden. Een andere vroege classicistische bouwstijl die lang bleef bestaan was het Palladianisme. De vormentaal van de renaissance, gebaseerd op de klassieke oudheid, ontwikkelde in de zestiende eeuw een eigen stijl, waarmee de renaissance het karakter van 'klassiek' kreeg en tot voorbeeld werd.

Degene die alle architecten meetrok was Giovanni Battista Piranesi. Italië bestond tijdens de achttiende eeuw uit een bonte verzameling van staatjes. Er was geen echt duidelijk centraal cultureel centrum of een overheersende architectuur. Piranesi probeerde met zijn suggestieve tekeningen van de monumenten van het oude en het nieuwe Rome een nieuwe architectuur het leven in te blazen. Hij kwam in 1740 naar Rome. In Rome ontwikkelde Piranesi zijn stijl en één van zijn bijzonderste ontwerpen was die voor een college. Dit enorme complex voor een openbaar gebouw was gebaseerd op de thermen van het oude Rome.

De wens om door te dringen tot de geheimen van de klassieke ontwerp- en bouwkunst had een belangrijke plaats bij Italiaanse architecten. In Engeland had dit streven een veel minder belangrijke rol. Aan het begin van de zestiende eeuw brak men met de renaissancecultuur. Men brak volledig met Europa en vooral met Rome. Daarom lag Engeland achter op de renaissance en ook op de architectuur kon Engeland niet meekomen.

Neoclassicisme

In de achttiende eeuw ontstond in Frankrijk een reactie op de ingewikkelde ornamentiek van de barok en de rituelen die bij het leven in de gigantische paleizen van de zeventiende en de vroege achttiende eeuw hoorden. Tijdens het neoclassicisme wordt opnieuw de puurheid van de klassieken nagestreefd. Wanneer neoclassicisme is ontstaan is niet geheel duidelijk aangezien het in elk land anders was.

Personen

In Frankrijk was Nicolas Poussin de bekendste en zuiverste classicist.

In Duitsland waren Friedrich Gilly, Karl Friedrich Schinkel en Leo von Klenze exponenten van het classicisme.

In Engeland was John Flaxman de voorvechter.

In Italië was het classicisme ook zeer populair. Onder andere de graficus Giovanni Battista Piranesi maakte daar beroemde werken.

Zie ook

• Hollands classicisme
• Classicistische kerken te Hamme en Moerzeke
• Classicisme (muziek)

Mediabestanden

Zie de categorie Classicism van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.