Art deco

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Art deco was een populaire stijlbeweging van 1920 tot 1939 die een weerslag had op de decoratieve en toegepaste kunst, bij zowel de architectuur, het grafische-, industriële-, en interieurontwerp, alswel de beeldende kunst en kledingmode. De beweging was in zekere zin een mengelmoes van vele verschillende stijl- en kunststromingen uit de eerste decennia van de 20ste eeuw.

Art deco broche uitgegeven door Vogue magazine als geschenk bij een jaarabonnement in de twintiger jaren van de vorige eeuw

[bewerken] Historie

Na de wereldtentoonstelling van 1900 in Parijs formeerde een aantal Franse kunstenaars een informeel collectief onder de naam “La Société des artistes décorateurs” (de sociëteit van de decoratieve vormgevers). Grondleggers waren o.a. Hector Guimard, Eugène Grasset, Raoul Lachenal, Paul Follot, Maurice Dufrene, en Emile Decour. Het waren deze kunstenaars die een grote invloed zouden uitoefenen op de vormentaal van de art deco als geheel. De doelstelling was de leidende positie en ontwikkeling van de Franse decoratieve kunst te tonen aan de internationale wereld. In 1925 organiseerden zij in Parijs de wereldtentoonstelling met het licht op de toegepaste kunst onder de naam: “Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes” waarvan de kunsthistoricus Bevis Hillier later met het boek "Art Deco of the 20s and 30s" de term: "art deco" afleidde.

Het was de eerste tentoonstelling die artistieke vernieuwing als voorwaarde in zijn reglementen had opgenomen, wat leidde tot een keur aan nieuwe stijlelementen. Er ontstond ook een nieuw soort eclecticisme, waarbij kenmerken van verschillende stijlen en stromingen gecombineerd werden, zoals het expressionisme, kubisme, modernisme en functionalisme. Hierdoor kan het voorkomen dat een glazen vaas, een bronswerkje en een eetkamerameublement alle drie geclassificeerd kunnen worden als art deco, en tegelijk geen enkel uiterlijk stijlkenmerk gemeen hebben. Ook de internationale uitingen van de art deco verschillen op een groot aantal essentiële punten. Het vraagt in bepaalde gevallen een geoefend oog om in de architectuur b.v. late geometrische art nouveau niet te classificeren als art deco, omdat beide een stijloverlapping kennen. Art deco is meer het tijdvenster tussen beide wereldoorlogen rond een verzameling van verschillende stijlen die in ieder geval met elkaar gemeen hebben dat zij alle een reactie waren op de organische ornamentiek van de Duits-Oostenrijkse Jugendstil en de Frans-Belgische curvilineaire art nouveau.

Het gebruik van de term art deco nam pas na 1971 een vlucht als gevolg van de door Hillier georganiseerde tentoonstelling aan het “Minneapolis Institute of Arts”, onder de naam: Art Deco, en het als boek uitgegeven verslag daarvan: The World of Art Deco.

In de architectuur vormde art deco vaak een element binnen een andere architectuurstroming. In Nederland werd deze vormgeving bijvoorbeeld vaak geïntegreerd in de Amsterdamse School en ook het werk van de leden van de Stijlgroep deels verwant aan de art deco. Bij de Amsterdamse School zijn dat de nadruk op de rechte en hoekige lijn en de toepassing van het verticaal cilindrisch gebogen vlak. Bij de Stijlgroep was dat de zo groot mogelijke eenvoud en abstractie, vaak vergezeld van het gebruik van de primaire kleuren. De Stijlgroep voerde een belangrijk aspect van de Nederlandse art nouveau tot in de uiterste consequentie door: dat van functionaliteit en zakelijkheid en kreeg hierom als reactie op de ‘Nieuwe Kunst’, bekendheid onder de term Nieuwe Zakelijkheid. De aanhangers van deze richting waren wars van elke vorm van versiering en hielden bij het ontwerpen reeds rekening met de beperkingen van machinale productie, De consequentie hiervan op het uiterlijk van voorwerpen mag zeker ook als een van de stijlkenmerken van de art deco worden beschouwd.

[bewerken] Art deco Voorbeelden

[bewerken] Bouwkunst

[bewerken] Nederland

Jan Wils: Citroëngebouw, Stadionplein, Amsterdam, 1929-1931

In de Nederlandse Architectuur is art deco voor velen synoniem aan het realisme van Berlage, de Amsterdamse School van Jan van der Mey, Piet Kramer en Michel de Klerk en het functionalisme van Rietveld. Van dit rijtje komt de Amsterdamse School nog het meest overeen met de internationale stijldefinities van de art deco, maar goed beschouwd kent Nederland op het gebied van de architectuur lang niet zoveel treffende voorbeelden van art deco als Amerika en Canada.

A. Kool: Herenhuis in Amsterdamse School stijl aan de Oudwijk 37 te Utrecht, 1928-1929

P. Kramer: de Bijenkorf te Den Haag, 1924-1926. Eén van de laatste topstukken uit de platische Amsterdamse School architectuur

C.J. Blaauw: Laboratorium Plantenfysiologie aan de Generaal Foulkesweg te Wageningen, 1921

Het voormalige zwembad De Regentes, 1920 (was ooit de grootste overdekte bad- en zweminrichting van Europa en is sinds 1997 een succesvol theater, genaamd "Theater Zwembad De Regentes".

Jachthuis Sint-Hubertus van Hendrik Petrus Berlage

J.M. Luthmann: Radio Kootwijk, 1923

[bewerken] Elders

Toonbeeld van art deco in Kaapstad, Zuid Afrika

"Falling Water", ook bekend als de Edgar J. Kaufmann Sr. Residentie. Een huis in Amerikaanse art deco stijl, ontworpen door Frank Lloyd Wright in 1935.

L. Guiannotte en A. Watteyne: De Sint-Augustinuskerk in Vorst (Brussel), 1932

De "Coliseu do Porto" concertzaal in Oporto, Portugal, 1937-1941.

De voormalige Savoy Cinema (nu: Jesus Centre) in Northampton, UK, 1936.

Empire State Building, met het Chrysler Building op de achtergrond, New York City, 1930.

[bewerken] Interieuren

Eaton's Ninth Floor Restaurant, Montreal, Canada. Beschermd en wel in de "motteballen".

De "Water Bar", waar 5 typen mineraalwater geschonken worden. Hall of Waters, Excelsior Springs, Missouri, USA (1936 - 1938)

The Willow Tearooms

Complete slaapkamerinrichting door Charles Rennie Mackintosh, ontworpen voor Derngate 78, Northampton

Het interieur van Falling Water

Het interieur van Falling Water

[bewerken] Lampen

Naast de vertrouwde gloeilamp deed in de jaren dertig van de vorige eeuw de TL-buis haar intrede, deze nieuwe vorm van verlichting paste goed bij de rechte lijn als een van de stijlkenmerken van de art deco. Om deze reden vond de TL-buis in die tijd ook haar weg naar hangende en staande armaturen.

Lamp in het interieur van "Palacio de Bellas Artes" in Mexico

Lamp in het interieur van de Frank L. Smith Bank

Art deco in Saint-Quentin, Frankrijk. Omdat de stad in 1914-1918 vrijwel geheel werd verwoest heeft de wederopbouw in de jaren 1920 voor een groot aantal gebouwen in art deco stijl gezorgd.

Art deco lamp in de St-Esprit church in Montreal, Canada. Vooral de wandlamp in de achtergrond is een toonbeeld van art deco.

T&P Station, 1931. Lamp en plafond in Fort Worth, Texas

Gispen lamp

[bewerken] Art deco Details

Detail van een art deco liftinterieur van een hotel in Chicago

Typisch art deco lettertype

Art deco detail op het Griffith Observatorium

Vloerdetail uit de lobby van de Hall of Waters, Excelsior Springs, Missouri, USA

Detailopname Chrysler Building, New York

Ingang van een appartement als fraai art deco detail

[bewerken] Varia, Industriële- en grafische ontwerpen

Walter Dorwin Teague's "Beau Brownie" camera in opdracht van Kodak.

Art deco letterlijk "in de wandelgang". Een ventilatierooster in de gang van het Gebouw voor Gas en Elektra in Kansas City, Missouri, VS

Bakelieten camera aan het eind van de art deco periode rond 1939

Philips Radio van rond 1931

Fauteuil met frame van vernikkeld stalen buis. Gispen, model nr.412 (1934)

Poster van de Olympische Winterspelen in Chamonix 1924, geproduceerd in een oplage van 5000 stuks

[bewerken] Beelden, Sculpturen, Bronzen en Glas-in-lood

Corrado Parducci: art deco sculptuur aan de voorgevel van het Penobscot gebouw in Detroit, Michigan.

Het Christusbeeld in Rio de Janeiro, Brazil, is het grootste art deco object in de wereld, 1922-1931.

Art deco sculptuur van Dehmêtre Chiparus, getoond op de 8ste "World Congress of Art Deco" in Kaapstad.

Theo van Doesburg. Glas-in-lood-compositie VIII voor Spangen blok I en IV, architect J.J.P. Oud, 1919. Glas in lood 34,5 × 81,5 cm. Leiden, Stedelijk Museum De Lakenhal (inv.nr. AB8119).

Art deco glas-in-lood raam in een huis in Melbourne

Kerkramen door G. E. Pellus in de Mont Sacré-Coeur

[bewerken] Automobielen

1934 Chrysler Airflow sedan

Nash Ambassador Slipstream sedan.

1934 Chrysler Imperial CL

1934 Peugeot 601D Eclipse

1936 Buick Coupe

1936 Ford Phaeton

[bewerken] Aardewerk, Porcelein, Glas en Kristal

Vaast van Frederick Hurton Rhead. Art deco zit in de lift: een soortgelijk object bracht op 10 maart 2007 bij het veilighuis: "Rago Arts and Auction Center" een record opbrengst op van 516000 dollar.

Kristallen vaas uit de Val-Saint-Lambert kristal- en glasfabriek te Seraing nabij Luik

[bewerken] Verwante design stromingen en stijlen

Designstromingen en -stijlen die verwant (of deelverzamelingen) zijn van de art deco, zijn onder andere (in alfabetische volgorde):

• Amsterdamse School
• Constructivisme
• Expressionisme
• neo-Wrightiaans
• Functionalisme
• Futurisme
• Kubisme
• Modernisme
• Nieuwe Beelding (De Stijl)
• Nieuwe Haagse School

[bewerken] Beurs

De publieksbeurs voor toegepaste kunst en design uit de periode 1880-1980, welke in 2009 voor de elfde maal werd gehouden in de Grote Kerk in Den Haag. Bijna de complete top aan galeries van Nederlandse Art Nouveau, Nieuwe Kunst, Art Deco, Amsterdamse School en Design, aangevuld met toonaangevende deelnemers uit België en Duitsland, namen aan dit evenement deel.

De elfde Nationale Art Deco Beurs

Compleet interieur uit de jaren 20 van de vorige eeuw met kast, klok, sculpturen, tegeltjes en lampen.

Gispen meubilair

Velsen

Betaalbaar

Exclusief

[bewerken] Literatuur

• Rob Aardse (2006): Art Deco. Zwier en melodie.
• Patricia Bayer (1999): Art Deco Architecture. Design, Decoration and Detail from the Twenties and Thirties. London.
• Eva Weber (1985): Art Deco in America. New York.
• Arie van de Lemme: Art Deco 1920 - 40 An Illustrated Guide to the Decorative Style. London
• Christie's (International): Art Nouveau and Art Deco, Illustrated Catalogue, Hotel Richemond, Geneva, June 20, 1979
• Stichting Architectuurmuseum: Amsterdamse School 1910 - 1930, Uitgave t.g.v. de tentoonstelling: het Archtectuurkwartet

Voor meer mediabestanden zie de categorie Art Deco van Wikimedia Commons.