Wijlre

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Zie voor de gemeente, het artikel Wijlre (gemeente)
Wijlre
Wielder
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Wapen van Wijlre
(Details)
Wijlre
Wijlre
Situering
Provincie Vlag Limburg Limburg
Gemeente Vlag Gulpen-Wittem Gulpen-Wittem
Coördinaten 50° 50′ NB, 5° 54′ OL
Algemeen
Inwoners (1 jan 2013) 2560[1]
Overig
Postcode 6320-6321
Netnummer 043
Belangrijke verkeersaders N595
Foto's
Wijlre gezien vanaf de Doodeman bij Stokhem
Wijlre gezien vanaf de Doodeman bij Stokhem
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Wijlre (spreek uit: wiel-ree) (Limburgs: Wielder) is een kerkdorp in de gemeente Gulpen-Wittem, in het zuiden van de Nederlandse provincie Limburg. Het dorp ligt in het Zuid-Limburgse Heuvelland. Door het dorp stroomt het riviertje de Geul. De naam 'Wijlre' komt van het Oud-Germaanse woord 'wiler', dat net als het Duitse woord 'Weiler' gehucht of hofstede betekent.[2] Bij Wijlre behoren ook de buurtschappen en gehuchten Etenaken, Berghof, Cartils, Kapolder, Elkenrade, Stokhem en Beertsenhoven. De kern Wijlre telde in 2013 circa 1945 inwoners; in de bijbehorende buurtschappen, gehuchten en het buitengebied woonden nog eens circa 615 mensen. Wijlre is in Nederland vooral bekend als de vestigingsplaats van bierbrouwerij Brand.

Geschiedenis[bewerken]

Tijdens het ancien régime was Wijlre een zelfstandige heerlijkheid binnen het Heilige Roomse Rijk: de Heerlijkheid Wijlre. De Fransen maakten daar in 1795 een eind aan, waarna Wijlre eerst deel uitmaakte van de Franse Republiek en Keizerrijk; na 1814 van het Koninkrijk der Nederlanden.

Tot 1981 was Wijlre een zelfstandige gemeente. In 1982 werd de voormalige gemeente verdeeld over de nieuwe gemeenten Margraten en Gulpen, waar het dorp zelf bij laatstgenoemde werd gevoegd.

Erfgoed en bezienswaardigheden[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook Lijst van rijksmonumenten in Wijlre

Kasteel Wijlre dateert uit de 17e eeuw. Het werd gebouwd door de heren van Wachtendonck. In de tuin van het kasteel bevindt zich het zogenaamde Hedge House, een modern vormgegeven paviljoen ontworpen door de architect Wiel Arets dat onderdak biedt aan een orchideeënkas, een oranjerie, een kippenhok en een expositieruimte. Het kasteel wordt nog steeds particulier bewoond, hoewel het in 2011 werd overgedragen aan de provincie Limburg, die het kasteel, het Hedge House, de tuinen en de kunstcollectie van het echtpaar Eyck in beheer heeft gegeven aan het Maastrichtse Bonnefantenmuseum.

De kerk van Wijlre is gewijd aan de heilige Gertrudis van Nijvel en dateert uit de 13e eeuw. De kerk werd in 1835 herbouwd in Dorische stijl door Alois Klausener uit Aken. Aan het eind van de 19e eeuw vergrootte Pierre Cuypers de kerk. In 1925 werd het kerkgebouw vergroot door architect J.H.H. van Groenendael. De inventaris is gedeeltelijk in Lodewijk XVI-stijl.

De watermolen "Molen Otten" op de Geul bestond al in de 13e eeuw.

Station Wijlre is een halteplaats voor treinen van de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij. Het station ligt aan de spoorlijn Aken - Maastricht, waarvan thans een deel (tussen Schin op Geul en de Duitse grens) in gebruik is door de ZLSM.

Van 28 juni 1922 tot 5 april 1938 had Wijlre bij hetzelfde station tevens een halte van de tramlijn Gulpen-Wijlre-Vaals, onderdeel van de tramlijn Maastricht-Vaals. Voor deze tramlijn werd er bij de buurtschap Cartils een talud aangebracht om de Geul en de Eyserbeek te overbruggen. Dit talud is nog steeds zichtbaar in het landschap aanwezig.

Natuur[bewerken]

Wijlre ligt in het Geuldal waardoor de meanderende Geul stroomt. Aan de westzijde van het dal liggen enkele hellingbossen op de rand van het Plateau van Margraten. Aan de oostzijde ligt op de zuidwestelijke rand van het Plateau van Ubachsberg het Eyserbos.

Geboren in Wijlre[bewerken]

Afbeeldingen[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. CBS Statline: Kerncijfers wijken en buurten 2013
  2. Zie Johan Winkler, Studiën in Nederlandsche Namenkunde (z.j.), blz. 110-1.