Wijlre (spreek uit: "Wiel-ree") (Limburgs: Wielder) is een kerkdorp in de gemeente Gulpen-Wittem, en ligt in het Limburgse heuvelland. Wijlre telt in 2005 circa 2070 inwoners, in het buitengebied en in de bijbehorende buurtschappen en gehuchten nog eens 650. Tot 1981 was Wijlre een zelfstandige gemeente. In 1982 werd de voormalige gemeente verdeeld over de nieuwe gemeenten Margraten en Gulpen, waar het dorp zelf bij laatstgenoemde werd gevoegd. Door het dorp stroomt het riviertje de Geul. Wijlre is in de rest van Nederland vooral bekend door de bierbrouwerij Brand.
In het dorp ligt ook station Wijlre dat tegenwoordig gelegen is aan de spoorlijn Aken - Maastricht, waarvan thans het deel vanaf Schin op Geul naar Simpelveld in gebruik is door de toeristische spoorlijn van de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij (ZLSM). In de periode 28 juni 1922 tot de opheffing op 5 april 1938 heeft Wijlre bij het station een halte gehad op de tramlijn Gulpen-Wijlre-Vaals. Voor deze tramlijn werd er bij het buurtschap Cartils een talud aangebracht om de Geul en de Eyserbeek te overbruggen. Dit talud is nog steeds zichtbaar in het landschap aanwezig.
Bij Wijlre behoren ook de buurtschappen en gehuchten Etenaken, Berghof, Cartils, Kapolder, Elkenrade, Stokhem en Beertsenhoven.
[bewerken] Bezienswaardigheden
Kasteel Wijlre dateert uit de 17e eeuw. Het werd gebouwd door de heren van Wachtendonck. Tegenwoordig is het kasteel in privébezit, en wordt het ook gebruikt als expositieruimte.
De kerk van Wijlre is gewijd aan de heilige Gertrudis van Nijvel en dateert uit de 13e eeuw. De kerk werd in 1835 herbouwd in Dorische stijl door Alois Klausener uit Aken. Aan het eind van de 19e eeuw vergrootte Pierre Cuypers de kerk. In 1925 werd het kerkgebouw vergroot door architect J.H.H. van Groenendael. De inventaris is gedeeltelijk in Lodewijk XVI-stijl.
De watermolen "Molen Otten" op de Geul bestond al in de 13e eeuw.
Wijlre is een halteplaats voor treinen van de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij.
[bewerken] Schrijfwijze plaatsnaam
Over de juiste schrijfwijze van de plaatsnaam kan gediscussieerd worden: de uitspraak is "Wiel-ree", maar de officiële spelling is thans "Wijlre", met een ij dus. Spelling van de plaatsnaam met een y (Wylre) lijkt logischer, zoals in Nederlandse woorden als "type" en "dynamiek". Deze 'spelfout' komt vaker voor, bijvoorbeeld in Nijswiller, maar ook in het Gelderse Wijchen en in Bijlandsch Kanaal. De Maastrichtse wijken Amby en Wyck werden ook ooit officieel als Wijck en Ambij gespeld, maar de schrijfwijze daarvan is ooit gecorrigeerd naar de uitspraak.
Vooral toeristen die Wijlre bezoeken spreken de plaatsnaam vaak uit zoals deze thans wordt geschreven: met een ij-klank zoals in "wijs" wat dus onjuist is.
[bewerken] Geboren in Wijlre
|
|
|
Industrieel monument Kalkoven Dikkebuiksweg
|
|
Limburg
Gulpen-Wittem
.JPG)
