Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij
Station Simpelveld
Station Simpelveld
Algemene informatie
Land Vlag van Nederland Nederland
Hoofdvestiging Simpelveld
Actief 1988-heden
Website www.zlsm.nl
Beheer
Trajecten Kerkrade – Simpelveld
Vetschau – Schin op Geul
Trajectlengte 29 km
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Miljoenenlijntje
Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij op de kaart
Totale lengte 29 km
Aangelegd door AM
Heropend 1995: Kerkrade – Simpelveld
Vetschau – Schin op Geul
Huidige status in gebruik
Aantal sporen 1 (2 na Wijlre)
Beveiliging of treinbeïnvloeding Klassiek
Treindienst door ZLSM
Traject
STRBSicon .svg van Landgraaf
BHFBSicon .svg 5,7 Kerkrade Centrum
eGRENZEBSicon .svg ProRail - ZLSM
STRKHSTa Kerkrade ZLSM
ABZrgSTRrf
HSTBSicon .svg 8,2 Spekholzerheide
STRexSTRrg van Aken, opgebroken
STRKHSTxa 7,5 Vetschau
STRGRENZE Grens NL-D
STRSTRSUMMITl hoogste punt spoorlijn in Nederland
STReHST Bocholtz (voormalige halte)
STRHST 9,2 Bocholtz (huidige halte)
eHSTSTR halte Damiaan
STRHST ZLSM Depot / werkplaats
STRlfABZlg
BSicon .svgBHF
12,5
12,5
Simpelveld
BSicon .svgHST 16,7 Eys-Wittem
BSicon .svgBHF 18,7 Wijlre-Gulpen
STRlgSTR van Heerlen
BHFBHF 22,1 Schin op Geul
STReGRENZE ZLSM - ProRail
STRlfABZlg
BSicon .svgeHST 23,7 Oud Valkenburg
BSicon .svgBHF 25,3 Valkenburg
BSicon .svgSTR naar Maastricht

De Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij (ZLSM) is een stichting die de stoomtreindienst over de spoorlijn tussen Kerkrade en Valkenburg exploiteert. Het gedeelte tussen Kerkrade en Simpelveld is onderdeel van de Miljoenenlijn, een toeristische spoorweg.

De ZLSM rijdt voorts tussen Simpelveld en Vetschau (Duitsland). Op dit tweede traject wordt er met een railbus (Schienenbus) gereden. Het baanvak Schin op Geul – Simpelveld – Vetschau is onderdeel van de vroegere verbinding Aachen HbfMaastricht.

Geschiedenis van de spoorlijn(en)[bewerken]

De lijn waarover de ZLSM rijdt bestaat uit verschillende delen: ValkenburgSchin op GeulSimpelveld – Vetschau is onderdeel van de lijn Aken – Simpelveld - Maastricht (geopend in 1853, een niet meer bestaande treindienst), Simpelveld – Domaniale Mijn (geopend in 1872) en Spekholzerheide (voorheen Kerkrade West) – Kerkrade Centrum (geopend in 1934 als onderdeel van de Miljoenenlijn).

Tussen Kerkrade en Schaesberg/Landgraaf maakte de ZLSM in 2004 t/m 2006 ook drie jaar gebruik van het in 1934 geopende deel van de Miljoenenlijn dat toen nog door de Nederlandse Spoorwegen geëxploiteerd werd en tussen Schaesberg/Landgraaf en Heerlen van de spoorlijn (Maastricht/Sittard –) Heerlen – Herzogenrath – Aken (Duitsland). Nadat Veolia de exploitatie van de Heuvellandlijn in december 2006 overnam, was er geen plaats meer voor de treinen van de ZLSM op het baanvak naar Heerlen, de treinen van de ZLSM hebben daarom weer hun eindpunt in Kerkrade Centrum.

Miljoenenlijn[bewerken]

De oorsprong van de "Miljoenenlijn" wordt gevormd door de eigenlijke Spoorlijn Schaesberg - Kerkrade-centrum, een aftakking van de spoorlijn Heerlen-Herzogenrath (Dld), waarvan de aanleg begon in 1925 ten behoeve van het kolenvervoer van de steenkoolmijnen. De verantwoordelijke uitvoerder van het werk was Corstiaan van Herpen, medewerker van het Spoorwegbouwbedrijf te Utrecht, een dochtermaatschappij van de Nederlandsche Spoorwegen. Bij de aanleg van de lijn werd 3,5 miljoen kubieke meter grond verzet. De spoorlijn kwam gereed in 1934.

De naam is ontleend aan de geschatte kosten per kilometer; het 12,5 km lange traject heeft destijds ongeveer 12,5 miljoen gulden gekost. De Miljoenenlijn werd in eerste instantie gebruikt voor vervoer van materialen en mijnwerkers t.b.v. de exploitatie van de steenkoolmijnen. In 1949, 24 jaar na de officiële opening van de lijn, vond het eerste openbare reizigersvervoer plaats. De lijn werd in 1986 geëlektrificeerd tot aan Kerkrade-centrum en was tot 2006 in gebruik bij de NS waarna de exploitatie van het reizigersvervoer is overgegaan naar Veolia. Saillant detail: Op 1 augustus 1954 reed het eerste dieseltreinstel, een DE1, met de bijnaam Blauwe Engel over deze lijn.

Sluiting[bewerken]

Op 28 mei 1988 werd het baanvak Kerkrade-Centrum – Simpelveld gesloten. Later, na de opheffing van de spoorwegverbinding Maastricht – Simpelveld – Aken in 1992, werd het baanvak Schin op GeulSimpelveldBocholtz-Grens, alsmede Simpelveld – Kerkrade-Centrum door de Nederlandse Spoorwegen verkocht aan de ZLSM nadat eerst nog de verbinding met het geëlektrificeerde hoofdspoor in Schin op Geul (Sog-aansluiting, zie afbeelding) is opgebroken. In januari 2007 is de aansluiting te Schin op Geul weer hersteld met een enkelsporige verbinding. De ZLSM kan nu dus doorrijden richting Valkenburg.

Vanaf Station Schin op Geul wordt het traject sinds 1995 gebruikt als museumlijn door de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij voor de exploitatie van de stoomtreindienst. Het feit dat een klein gedeelte (900 meter) van dit traject over Heerlens grondgebied loopt heeft voor een aanzienlijke vertraging in de ontwikkeling gezorgd.

Geschiedenis van de ZLSM[bewerken]

Een korte historie van deze museumorganisatie: in de jaren zestig van de 20e eeuw begon de regering in Den Haag met pogingen tot opheffing van de onrendabele spoorlijn tussen Kerkrade en Schin op Geul wegens bezuinigingen. Deze treinverbinding werd door te weinig reizigers gebruikt. Na vele jaren van discussies en financiële injecties werd de knoop doorgehakt en op 29 mei 1988 werd de onrendabele treindienst van Kerkrade over Simpelveld naar Schin op Geul definitief opgeheven.

Met het oog op deze sluiting werd op 24 maart 1988 de ZLSM opgericht. Het doel van deze organisatie is het behoud van dit traject en de exploitatie van de toeristische stoomtreindienst, uitgevoerd met historisch materieel.

Vier jaar later, op zaterdag 30 mei 1992, kwam er ook een einde aan de reguliere treindienst tussen Maastricht en Aken en stopte de NS-dieseltrein voor het laatst in Simpelveld.

In 1995 startte de treindienst van de ZLSM tussen Schin op Geul en Kerkrade Centrum. Later is men ook gaan rijden naar Vetschau (vanaf 2000) en Heerlen (2004 t/m 2006). Vanaf april 2007 is de treindienst verlengd van Schin op Geul naar Valkenburg. Op het baanvak naar Vetschau rijden uitsluitend railbussen, op de overige baanvakken stoomtreinen en railbussen.

Het depot is gevestigd bij het station van Simpelveld.

Toekomst[bewerken]

In december 2012 kwam de ZLSM in acute liquiditeitsproblemen, die voorlopig konden worden afgewend door leningen van de provincie Limburg en lokale overheden.[1]

In november 2013 besloot de provincie Limburg, in ruil voor overname van de infrastructuur (het spoor, de overwegen en de gebouwen), een bedrag van 3,5 miljoen euro uit te trekken. Samen met de 1,5 miljoen euro die de aanliggende gemeenten, Valkenburg, Simpelveld, Kerkrade en Gulpen-Wittem bijdragen, is er nu 5 miljoen euro beschikbaar voor het doen van de noodzakelijke investeringen in het dure onderhoud aan de infrastructuur. De ZLSM heeft voorts een plan opgesteld om meer bezoekers en inkomsten te verwerven, om daarmee de sinds 2008 dalende trend, weer in opgaande lijn om te buigen.[2]

Op 12 december 2013 vond de officiële overdracht plaats van de infrastructuur aan de vijf betrokken overheden.[3]

Materieel[bewerken]

Voor de stoomtreindienst werden vier stoomlocomotieven gekocht van de Zweedse staatsspoorwegen (Statens Järnvägar), waarvan er momenteel (augustus 2012) één rijvaardig is. Later kwam ook de NS 8826 er bij. Veertien rijtuigen komen van de Belgische Spoorwegen (NMBS) en twee van de Compagnie Internationale des Wagons-Lits (CIWL). Voor de dienst naar Vetschau is een Schienenbus (2 motorwagens en 3 bijwagens) van de Duitse Spoorwegen (DB) verworven. Van de Nederlandse Spoorwegen (NS) is treinstel 179 (Plan X, voorheen Blauwe Engel) overgenomen (nog niet rijvaardig). De stoomloc B1289 is eigendom van het Spoorwegmuseum en in bruikleen gegeven aan de ZLSM.

Tractievoertuigen[bewerken]

Nummer Tractie Maatschappijnummer en naam Bouwjaar (fabriek) Bedrijfsvaardig Afbeelding
Locomotieven
Loc E 1090 Stoom SJ E 1090 1911 (Nydqvist & Holm) nee Stoomlocomotief SJ E 1090 (1911) ZLSM.jpg
Loc E2 1040 Stoom SJ E2 1040 1910 (Nydqvist & Holm) ja Stoomlocomotief E2 1040 (1910).JPG
Loc B 1220 Stoom SJ B 1220 1914 (Nydqvist & Holm) nee Stoomlocomotief B 1220 (1914).JPG
Loc B 1289 Stoom SJ B 1289 1916 (Nydqvist & Holm) in revisie Stoomlocomotief B 1289 (1916).JPG
Loc 8826 Stoom NS 8826 1944 (Hunslet) nee
Loc 321-01 Diesel-hydraulisch 321-01 "Lommaert" 1954 (Klockner-Humboldt Deutz, Köln) ja Diesellocomotief 321-01 "Lommaert".JPG
Loc 244-02 Diesel-hydraulisch 244-02 "Esslingen" 1961 (Machinefabrik Essingen) nee Diesellocomotief 244-02 "Esslingen".JPG
Loc 332-03 Diesel-hydraulisch 244-02 "Spaniol" 1964 (Arnold Jung Lokomotivfabrik GmbH, Jungenthal, Kirchen a.d. Sieg) nee, technisch onderhoud Diesellocomotief 244-02 "Spaniol".JPG
Loc 332-06 Diesel-hydraulisch 332-06 "Conrad" 1964 (Orenstein-Koppel & Lübecker Maschinenbau A.G.) ja Diesellocomotief 332-06 "Conrad".JPG
Loc Laura-07 Diesel-mechanisch Laura-07 1954 (Klockner-Humboldt Deutz, Köln) nee Diesellocomotief Laura-07.JPG
Loc 248-08 Diesel-elektrisch 248-08 "Sik" 1935 (Werkspoor) ja Diesellocomotief 248-09 "Sik".jpg
Loc 639-10 Diesel-elektrisch 639-10 "Hippel" 1957 (Dick Kerr Works, Scotland) ja Diesellocomotief 639-10 "Hippel".JPG
Loc 677-11 Diesel-elektrisch 677-11 "Hippel" 1955 (Dick Kerr Works, Scotland) nee ZLSM 677 (ex NS 677) - Simpelveld (NL 20090701.JPG
Loc Spoorijzer Diesel "Spoorijzer" Spoorijzer ja
Loc 4363 Diesel Loc 4363 "O&K" 1931 (O&K) ja
Treinstellen/motorwagens
Treinstel 179-05 Diesel-elektrisch NS 179 1952 (Allan Rotterdam) nee Wo man auch den blauen Engel in der Wrkstatt sehen konnte.jpg
Motorwagen 798-04 Diesel VT 798-647 1956 (Uerdingen) nee Motorwagen 798-04 "Railbus" van de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij.JPG
Motorwagen 798-09 Diesel VT 798-668 1959 (Uerdingen) nee, in revisie Motorwagen 798-09 "Railbus" ZLSM.jpg
Motorwagen "slooprailbus / bovenleidingsmotorwagen" Diesel Siemens Uerdingen nee, Gesloopt
Overige railvoertuigen
Draisine Railbrommer Benzine 1995 (R. Bance & Co. Ltd.) nee
Rijdende spoorkraan A310/6 Stoom NMBS A310/6 1905 (Cowans Sheldon & Co. Ltd. England) nee, in revisie Rijdende spoorkraan ZLSM (2013).jpg
Rail/weg voertuig Railkraan Diesel 1983 (Johs. Fuchs KG Maschinenfabrik Ditzingen) ja Rail-weg voertuig Railkraan (rechts) van de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij.JPG
Rail/weg voertuig Kanarie Diesel-mechanisch Unimog 1975 (Mercedes-Benz (Unimog) , en Zweiweg-Hartmann (opbouw)) nee ZLSM Unimog Kanarie.jpg

Rijtuigen en (goederen)wagens[bewerken]

Nummer Maatschappijnummer en naam Bouwjaar (fabriek) Bedrijfsvaardig Afbeelding
Rijtuigen
Rijtuig 21040-01 K1A - 01 1934 (Baume & Marpent) ja ZLSM rijtuig 21040-01.JPG
Rijtuig 21016-02 K1A - 02 1934 (Baume & Marpent) ja
Rijtuig 21020-03 K1A - 03 1934 (Baume & Marpent) ja ZLSM rijtuig 21020-03.jpg
Rijtuig 21031-04 K1A - 04 1934 (Baume & Marpent) nee
Rijtuig 21035-05 K1A - 05 1934 (Baume & Marpent) ja
Rijtuig 21010-06 (invalidenrijtuig) K1A - 06 1934 (Baume & Marpent) nee, in revisie
Rijtuig 21028-07 K1A - 07 1934 (Baume & Marpent) ja
Rijtuig 21024-99 K1A 1934 (Baume & Marpent) nee, inmiddels gesloopt
Rijtuig 28106-11 K1AD 1934 (Ateliers Metalliques Nivelles) ja ZLSM rijtuig 28106-11.jpg
Rijtuig 29127-21 K1BD 1934 (Ste Ame des Usines de Braine le Comte) nee, in revisie Station Simpelveld spoor 1 en 2.jpg
Rijtuig 22418-31 (invalidenrijtuig) K3B - 31 1955 (Centrale Werkplaats (CW) Mechelen) ja
Rijtuig 22476-32 K3B - 32 1955 (Centrale Werkplaats (CW) Mechelen) ja
Rijtuig 22438-33 K3B - 33 1955 (Centrale Werkplaats (CW) Mechelen) nee, revisie gepland
Rijtuig 4129-41 Pullman 1927 (Metropolitan Cammell Carriage & Wagon Co Ltd Birmingham) ja Pullman-rijtuig ZLSM.jpg
Rijtuig 4268-42 Breda 1927 (chassis) 1955 (opbouw) (Metropolitan Cammell Carriage & Wagon Co Ltd / Breda Milaan) ja
Rijtuig 6904-61 Plan E 1955 (Beijnes, Haarlem) ja
Rijtuig mC9029 Blokkendoos 1927 (Werkspoor, Zuilen) nee, gesloopt
Stuurstandwagen 998-51 VS 998-872 1959 (MAN) ja Ankunft in Simpelfeld.jpg
Bijwagen 998-52 VB 998-133 1955 (Orion) ja
Bijwagen 998-53 VB 998-306 1962 (Rathgeber) nee, in revisie
Bagagewagen 77015-22 PW-D 1934 (S.A. Usines et Fonderies de Roeulx) ja

Elektrische tram[bewerken]

Seinstelsel[bewerken]

Post T op station Wijlre-Gulpen te Wijlre voor restauratie

Bij de ZLSM wordt er gewerkt met de klassieke beveiliging conform oude NS-richtlijnen. Toen de Nederlandse Spoorwegen in 1992 de exploitatie op de lijn beëindigden, waren enkel post T (de voormalige post II) in Simpelveld en post T in Wijlre nog operationeel als blokpost. Het waren de laatste twee klassieke posten die op een spoorlijn met reizigersvervoer buiten dienst werden gesteld.

Post I te Simpelveld

Enkele vrijwilligers hebben zich vervolgens sterk gemaakt voor het behoud van de klassieke beveiliging en na het aantrekken van enkele oud-medewerkers van het seinwezen van de Nederlandse Spoorwegen werd begonnen met de wederopbouw. Stukje bij beetje werd de beveiliging opnieuw opgebouwd en hierbij aangepast aan het gewijzigde emplacement van station Simpelveld. Post II staat aan de kant van Wijlre en maakt het beveiligd vertrekken van en binnenkomen op spoor 1, 2, 3 en 4 mogelijk. Post I bevindt zich bij de splitsing van de lijn naar Kerkrade (Miljoenenlijn) en de voormalige lijn Maastricht - Aachen Hbf. Vanuit Kerkrade is het mogelijk om beveiligd te vertrekken van en binnen te komen op spoor 1, 2 en 3. Spoor 3 is voor treinen naar en van Vetschau. Post T bevindt zich in het stationsgebouw en coördineert de algehele treindienst tijdens een rijdag. De treindienstleider bedient geen wissels en seinen, maar beschikt alleen over een blokkast voor het geven van toestemmingen aan de beide seinhuizen en het controleren van de ingestelde rijwegen aldaar.

De twee seinhuisjes in Simpelveld zijn rijksmonument op basis van gebruikte bouwmaterialen (Kundersteen) en functionele zeldzaamheid.

Hoofdseinen te Simpelveld

In 2008 kwam ook de klassieke beveiliging in Wijlre gereed. De post bevindt zich in het stationsgebouw en is ingericht als kruisingsstation, waar beveiligd gekruist kan worden. Vanuit Wijlre is de lijn tot Schin op Geul dubbelsporig, alleen het linkerspoor wordt bereden voor beide richtingen. Met het in dienst komen van de post in Wijlre is er voor het eerst sinds 1992 weer een handbediend blokstelsel, blokstelsel A, gebouwd 1913, in bedrijf in Nederland en wel tussen Wijlre en Simpelveld. Post T Wijlre is uitschakelbaar op post T Simpelveld. De dienstdoende treindienstleider aldaar kan het blokstelsel dan in Simpelveld simuleren.

Station Simpelveld, gevel aan de straatzijde.

Op niet-rijdagen is er geen treindienstleider en wordt er met behulp van baanvakpenningen gereden. Voor elk van de drie baanvakken is er slechts één penning beschikbaar, die centraal uitgegeven en ingenomen wordt. Enkel de trein of het rangeerdeel dat in bezit is van de betreffende penning, heeft toestemming om het baanvak te berijden. Door het ontbreken van een penning is tevens duidelijk dat een bepaald baanvak bezet is. De klassieke seinen in Simpelveld en Wijlre hebben bij het rijden op penningen geen functie en mogen dan genegeerd worden.

Galerij[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. De Limburger, 8 december 2012.
  2. Toekomst ZLSM veiliggesteld, www.l1.nl; 15 november 2013.
  3. ZLSM officieel in handen van overheid, www.limburger.nl; 12 december 2013.