Nationaal park
De term nationaal park wordt op verschillende manieren gebruikt. Een veel gehanteerde betekenis is een groot tamelijk ongestoord natuurgebied conform de definities van de IUCN voor beschermde natuurgebieden. De term is echter veel ouder dan de IUCN en heeft in verschillende landen een andere betekenis (gehad). Het Engelse nationale park is bijvoorbeeld onvergelijkbaar met het Amerikaanse nationale park en beide wijken weer af van de Nederlandse en Belgische situatie.
Inhoud |
[bewerken] De eerste "Nationaal Parken"
De gedachte van een nationaal park is in de Verenigde Staten van Amerika geboren. In 1865 maakte Frederick Law Olmsted een plan om van Yosemite een nationaal park te maken. Olmsted zelf was parkontwerper en liet zich bij het nationaal park inspireren door de openbare stadsparken die toen volgens de Engels landschapsstijl werden ingericht. Deze parken zijn op hun beurt weer geïnspireerd door de 'vrije natuur'. Een verschil tussen nationale parken en de oudere stadsparken was dat in een nationaal park het menselijk ingrijpen zeer beperkt moest blijven. De nationale parken dienden wel, geheel volgens de Amerikaanse democratische traditie, voor iedereen toegankelijk te zijn. Olmsteds plannen waren een reactie op de maatschappelijke kritiek op economische en geografische ontwikkelingen waardoor het landschap ingrijpend veranderde.
Nationaal park kreeg in Amerika de betekenis van een vrij groot, door de nationale staat beschermd en afgebakend gebied. In de eerste halve eeuw na de stichting van het Yellowstone National Park in de VS in 1872 vormde Yellowstone een soort model voor andere parken. Kenmerkend voor dit type park is dat mensen die tot dan toe in het gebied woonden, het moesten verlaten. Daarnaast waren het bevorderen van recreatie, het beschermen van flora, fauna, landschapsschoon en geomorfologische verschijnselen en het uitdrukken van nationale identiteit belangrijke motieven geweest om over te gaan tot stichting van nationale parken. Deze motieven gelden nog steeds. Soms speelden natuureducatie en wetenschappelijk onderzoek een rol. Inmiddels kent de Verenigde Staten 57 nationale parken, die worden beheerd door de National Park Service. Wereldwijd volgden na de eerste Amerikaanse parken honderden parken, maar de mate waarin bescherming van natuur van toepassing is verschilt per land. Het tweede nationale park ter wereld, Nationaal park Royal werd in 1879 in Australië gesticht. Europa volgde in 1909 met enkele Zweedse nationale parken, waaronder Sarek en Abisko.
[bewerken] De eerste nationale parken in België
In 1925 werd door de Belgische koning Albert in Belgisch Congo een zeer groot nationaal park gesticht, dat vooral voor wetenschappelijk onderzoek bedoeld was. Dit Nationaal Albert Park was het eerste Afrikaanse nationale park en draagt tegenwoordig de naam Virunga Nationaal Park. In het moederland België zelf hebben na de Tweede Wereldoorlog enige tijd vier gebieden de status van nationaal park gehad. Twee daarvan waren niet groter dan 20 hectare. Het grootste nationale park Parc National Lesse et Lomme, gesticht in 1953, besloeg 1000 ha, en is ook later wel met de naam nationaal park aangeduid.
[bewerken] De eerste nationale parken in Nederland
In 1930 stelde Natuurmonumenten het eerste nationaal park in Nederland in: Het Nationaal Park Veluwezoom. In 1934 werd door andere particulieren het tweede nationaal park in Nederland ingesteld: Het Nationale Park De Hoge Veluwe.
In 1950 gingen de rijksoverheid, de provincie Noord-Holland en de gemeenten Amsterdam en Haarlem over tot het oprichten van de stichting van het Nationale Park De Kennemerduinen. Deze verwierf een groot duingebied ten westen van Bloemendaal.
Deze parken waren in veel opzichten zeer afwijkend van de Amerikaanse parken. Het ging niet om grote stukken ongerepte natuur en productie was bepaald geen taboe. In de Veluwse parken werd veel hout gekapt.
In Nederlands Indie is wel geprobeerd nationale parken op te zetten naar Amerikaans model, maar onder Nederlands bewind is het daar niet van gekomen.
[bewerken] Het nieuwe "Nationaal Park"
In 1969 werden er binnen de internationale natuurbeschermingsorganisatie IUCN afspraken gemaakt over aard en status van een nationaal park. Het werd als verwarrend ervaren dat overal op de wereld nationale parken waren ontstaan die zeer uiteenliepen als het ging om bescherming, gebruik en omvang. Volgens de IUCN-definitie is een nationaal park een natuurgebied met een aaneengesloten oppervlakte van aanzienlijke omvang, dat beschermd wordt en waarvoor de hoogste autoriteit in een land zich verantwoordelijk voelt. Hoofdfunctie van een nationaal park is natuurbehoud, maar in een nationaal park is recreatief medegebruik mogelijk, zolang dit geen schade berokkent aan natuur en landschap. Deze definitie is verschillende malen aangepast of om belangrijk geachte nationale parken onder de definitie te laten vallen of om juist duidelijkheid te scheppen door beperkingen. De praktijk nadien leert dat de verscheidenheid aan parken nog steeds groot is. Wel kan worden gezegd dat de activiteiten van IUCN veel overheden stimuleerden tot een aangepast nationale park beleid en de stichting van nieuwe parken.
[bewerken] Nieuwe nationale parken in Nederland
In 1980 besloot de Nederlandse rijksoverheid over te gaan tot het stichten van een stelsel van nationale parken waarbij de regels van het IUCN zo goed en zo kwaad mogelijk werden gevolgd. Dit leidde tot de oprichting van de onafhankelijke Voorlopige Commissie Nationale Parken (VCNP).
Om op de lijst voor op te richten nationale parken te kunnen komen moest een gebied aan de volgende definitie voldoen:
- Een nationaal park is een aaneengesloten natuurgebied van tenminste 1000 hectare, bestaande uit natuurterreinen, wateren en/of bossen, met een bijzonder landschappelijke gesteldheid en planten- en dierleven, waar tevens goede mogelijkheden zijn voor recreatief medegebruik.
De nationale parken moeten samen een representatief beeld vormen van de Nederlandse natuur; alle grote ecosystemen moeten zijn vertegenwoordigd. Inmiddels zijn er twintig nationale parken in Nederland, zie voor een overzicht Lijst van nationale parken in Nederland. De Nationale Parken richten zich op:
- natuurbescherming en ontwikkeling van natuur en landschap;
- natuurgerichte recreatie;
- natuureducatie en voorlichting;
- onderzoek
Bovendien moesten de bestaande nationale parken passen binnen de definitie.
De Stichting Samenwerkingsverband Nationale Parken (SNP) is een samenwerkingsverband tussen de twintig Nationale Parken en dus tussen bij die parken betrokken overheden, grondeigenaren, terreinbeheerders, natuurorganisaties en anderen. De belangrijkste partners zijn de afzonderlijke Nederlandse Nationale Parken, het Ministerie van LNV, Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten, de Provinciale landschappen, de Federatie Particulier Grondbezit en het IVN. De Stichting SNP wil van de Nationale Parken exclusieve en aantrekkelijke natuurgebieden maken. Het grondgebied van de parken is anders dan in veel andere landen behalve in handen van Staatsbosbeheer ook eigendom van particuliere natuurterrein-beherende organisaties als Natuurmonumenten, Provinciale landschappen en kleinere particuliere grondbezitters. Het IVN coördineert de voorlichting, educatie en vele recreatieve activiteiten.
[bewerken] Einde nationale parken in Nederland?
Met de herijking van het natuurbeleid in Nederland anno 2010 en 2011 is de toekomst van het stelsel van Nationale Parken onzeker geworden. Het is zeer de vraag of er op de korte termijn nog Haagse gelden beschikbaar zullen zijn voor de parken, nadat het Kabinet Rutte te kennen heeft gegeven het niet meer als haar taak te zien deze te ondersteunen en de verantwoordelijkheid voor Nationale Parken bij de provincies heeft gelegd. Waarschijnlijk is Nederland het enige land ter wereld waarbij de nationale overheid zich niet verantwoordelijk acht voor nationale parken. [1]
[bewerken] Nieuwe nationale parken in Vlaanderen (België)
In Vlaanderen is de Nederlandse definitie en werkwijze voor nationale parken overgenomen. In 2003 gaf de Vlaamse regering opdracht aan het Regionaal Landschap Kempen en Maasland voor het opzetten van het Nationaal Park Hoge Kempen in de provincie Limburg. Het eerste -en voorlopig enige- Nationaal Park in het Vlaams Gewest - en in België als geheel - omvat op dit ogenblik een gebied van 5750 hectare van voornamelijk bos- en heidegebieden in de gemeenten As, Dilsen-Stokkem, Genk, Lanaken, Maasmechelen en Zutendaal. Het Nationaal Park Hoge Kempen is op 26 maart 2006 feestelijk geopend voor het publiek.
Het Grenspark De Zoom-Kalmthoutse Heide is een grensoverschrijdend natuurgebied in de Nederlandse provincie Noord-Brabant en de Belgische provincie Antwerpen, op het grondgebied van de gemeenten Woensdrecht, Kalmthout en Essen.
[bewerken] Lijsten van nationale parken
- Wereldwijd: lijst van parken en reservaten
- Lijst van nationale parken in Nederland
- Lijst van Belgische natuurgebieden (volgens de oude, ruimere criteria).
[bewerken] Externe link
Bronnen, noten en/of referenties
Verwijzingen
|
