Alcoholische drank

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Systemets beer brands.jpg
Wine retail area - Enoteca Vino Bar.jpg
Spirituosen-im-supermarkt.jpg
Bieren, wijnen, likeuren en destillaten zijn alcoholische dranken

Een alcoholische drank is een drank die alcohol, dat wil zeggen ethanol, bevat. Alcoholische dranken worden verkregen door gisting van suikerhoudende vloeistoffen uit:

Indien het resultaat uit de vloeistoffen wordt gedestilleerd, wordt er een sterk alcoholische drank verkregen.

Zwak en sterk alcoholisch[bewerken]

Dranken die minder dan vijftien volumeprocenten alcohol bevatten zijn licht- of laag-alcoholisch en worden 'zwak alcoholisch' genoemd. Dranken die meer dan vijftien volumeprocent alcohol bevatten zijn hoog-alcoholisch en worden 'sterk alcoholisch' genoemd. Door destillatie van een laag-alcoholische drank (of vloeistof) wordt een hoog-alcoholische drank ofwel een "gedistilleerd" verkregen, zoals whisky, cognac of rum. Ook likeur wordt tot de hoog-alcoholische dranken gerekend. Een hoog-alcoholisch drank wordt ook wel aangeduid als sterkedrank. Op de verpakking van alcoholische dranken staat het alcoholpercentage vermeld.

Alcoholvrij[bewerken]

Dranken waaraan alcohol onttrokken is, zijn daardoor veranderd van smaaksensatie. Wijn en bier smaken niet alleen anders, ook zijn zij dan strikt genomen geen wijn of bier meer vanwege het authentieke onderdeel alcohol. De minerale oliën, geur- en smaakstoffen in de dranken gedragen zich zonder alcohol anders. In 2013 geeft 46% van de bierdrinkers aan wel eens alcoholvrij bier te drinken.[1]

Wetgeving[bewerken]

België[bewerken]

Alcoholische dranken mogen in België niet aan jongeren onder de 16 jaar worden verkocht of geschonken worden. Voor sterkedrank geldt een minimumleeftijd van 18 jaar.

Nederland[bewerken]

In Nederland is het sinds 1 januari 2014 verboden om alcoholische dranken te verkopen of te schenken aan jongeren onder de 18 jaar. Er is de Drank- en Horecawet en een bepaling over openbare dronkenschap. Zie ook onder.

Accijns[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Alcoholaccijns voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Onder andere omdat alcoholische dranken bij veelvuldig gebruik verslavend en schadelijk voor de gezondheid zijn, wordt door de overheid op alcoholische dranken accijns geheven. Dit is een aanzienlijke inkomstenbron van de overheid.

Alcohol als genotmiddel[bewerken]

Een man drinkt een glas wijn

Alcoholhoudende dranken zoals bier, wijn, likeur en jenever zijn een sociaal geaccepteerd genotmiddel. Alcohol wordt vanwege de fysiek verslavende eigenschappen ook wel tot de harddrugs gerekend.[2]

Effecten en risico's[bewerken]

Alcohol werkt primair op twee niveaus; het beïnvloedt als GABA-agonist de werking van het zenuwstelsel en het veroorzaakt andere lichamelijke effecten. Deze kunnen zowel direct optreden na inname van de drank, of op langere termijn verschijnen.

Positieve effecten[bewerken]

Mits in beperkte mate ingenomen wordt aan alcohol positieve en zelfs heilzame effecten toegeschreven.

Alcohol veroorzaakt bij inwendig gebruik een lichte ontremming die de zelfkritiek doet afnemen, het sociaal contact bevordert en mensen gemakkelijker laat praten. Het geeft de gebruiker een opgewekt gevoel.

Vaak krijgt iemand die alcohol gebruikt meer zin in seks, of is hier sneller toe bereid door de ontremming. Door een verminderd beoordelingsvermogen kan men potentiële seksuele partners bovendien aantrekkelijker vinden dan onder nuchtere omstandigheden het geval zou zijn. Deze effecten kunnen de volgende dag dan ook als negatief ervaren worden.

Alcohol heeft een stimulerend effect op een enzym (paraoxanase) dat bepaalde vetten in het lichaam kan afbreken. Hieruit komt waarschijnlijk voort dat in de klassieke gastronomie - na zwaar tafelen - een glaasje cognac als afsluiting aan een betere spijsvertering bijdraagt. Ook de vetten en cholesterol in het bloed worden op deze wijze door alcohol beïnvloed. Door het bloedverdunnende effect van alcohol wordt aderverkalking tegengewerkt.

Een beperkte hoeveelheid alcohol maakt het hormoon calcitonine actief dat verantwoordelijk is voor de botdichtheid. Hiermee zou vooral botontkalking tegengegaan worden.

Negatieve effecten[bewerken]

Bij hogere doseringen verminderen de concentratie en de motoriek. Bij mannen kan het leiden tot vermindering van de potentie; bij zeer hoge doseringen treedt bewusteloosheid en ademdepressie op. Bij concentraties die maar even hoger zijn dan die waarbij bewusteloosheid intreedt kan ook de dood het gevolg zijn.

Daarnaast hebben alcoholisten en dronken mensen een veel grotere kans op (verkeers)ongevallen, en op overlijden door het stikken in braaksel of door verdrinking. Bij lage omgevingstemperaturen bestaat een verhoogd risico op onderkoeling omdat alcohol de bloedvaten verwijdt en men dus sneller zijn warmte verliest. Verder stolt het bloed minder snel. De combinatie van alcohol en sport zorgt voor een verhoogde kans op blessures door slechtere coördinatie.

Ook mensen die maar weinig hebben gedronken lopen meer kans om bij een verkeersongeval betrokken te raken. Dat is de reden waarom de wetgever in de meeste landen het besturen van een motorvoertuig onder invloed strafbaar heeft gesteld. In Nederland is een bestuurder met meer dan 0,5 promille alcohol in zijn bloed strafbaar. Wie minder dan 5 jaar een rijbewijs heeft, is bij een promillage van meer dan 0,2 al strafbaar. Ook in België is een promillage van meer dan 0,5 strafbaar.

Langdurige gezondheidseffecten[bewerken]

Verschillende onderzoeken tonen aan dat gematigde drinkers minder hart- en vaatziekten krijgen en langer leven. Echter, dit kan ook toegeschreven worden aan andere factoren dan de alcoholconsumptie. Gematigde alcoholdrinkers hebben namelijk gemiddeld minder overgewicht, roken minder en bewegen meer vergeleken met geheelonthouders en stevige drinkers.[3] Een regelmatig gebruik over een langere periode zonder piekbelasting zorgt voor een verhoging van het HDL-cholesterol en voorkomt ongewenste bloedstolling. Dit effect komt door de alcohol en is bij bier, wijn en sterkedrank hetzelfde. Het maakt dus niet uit uit welke drank de alcohol komt. Overmatige alcoholconsumptie verhoogt de kans op hart- en vaatziekten, een hoge bloeddruk, ritmestoornissen van het hart en hersenbloedingen.[4] Alleen mensen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten hebben baat bij matig alcoholgebruik tegen deze ziekten.[5] Dit is over het algemeen niet het geval bij mensen onder de 40 jaar oud, want dan is deze kans zeer klein.

Alcohol is kankerverwekkend voor mensen. Elk glas drank verhoogt de kans op kanker. Alcohol kan mond-, keel-, slokdarm-, lever-, dikke darm- en borstkanker veroorzaken.[6] Een matige consumptie zorgt al voor een sterke toename van het risico voor borstkanker bij vrouwen.

Alcoholgebruik bij jongeren zorgt ervoor dat de kans om met geweld in aanraking te komen toeneemt. Ook de kans op verkeersongevallen neemt toe.[7] Alcoholconsumptie zorgt bij jong en oud voor een grote kans op ongelukken: Hoe meer alcohol er in het bloed aanwezig is, hoe groter de kans op ongelukken, zoals bijvoorbeeld vallen. Ook de kans op letsel neemt evenredig toe met de geconsumeerde hoeveelheid alcohol.

Mensen die tijdens hun puberteit beginnen met drinken, hebben meer kans op een drankprobleem als volwassene dan zij die op een later moment beginnen.[8]

Alcoholconsumptie van de moeder is schadelijk voor de foetus, die het foetaal alcoholsyndroom (FAS) kan oplopen. Ook tijdens de borstvoeding kan het kind schade ondervinden door alcoholgebruik van de moeder. Alcoholconsumptie door kinderen en jong volwassenen onder de 25 jaar is schadelijk voor de ontwikkeling van hun hersenen. Het leidt tot een kleinere hippocampus en minder witte stof (zenuwcellen hebben minder uitlopers) in de hersenbalk en verminderde hersenactiviteit.[9][10]

Hoe meer alcohol geconsumeerd is, hoe grotere kans op levercirrose, leververvetting en beschadigingen van de alvleesklier, hartspier en centraal zenuwstelsel. Beschadiging van de alvleesklier: deze ontstekingsachtige aandoening kan, evenals de leverbeschadiging, jarenlang zonder symptomen blijven. Langzaam wordt de alvleesklier in zijn functie aangetast. Hierdoor ontstaan er storingen in de voedselvertering en door een tekort aan insuline ontstaat suikerziekte. Bij plotselinge onthouding kan delirium tremens optreden. Langdurig overmatig gebruik kan het syndroom van Korsakov tot gevolg hebben. Stoornissen aan het maag-darmkanaal komen voor, overprikkeling leidt tot aantasting en achteruitgang van het slijmvlies, waardoor er meer kans op ontstekingen ontstaat. In de dunne darm zorgt chronisch alcoholgebruik voor vermindering van de resorptiecapaciteit, doordat de darmvlokken beschadigd worden. Samen met een versnelde darmbeweging en een kortere passagetijd is er kans op diarree. Het gevolg is een slechtere voedingstoestand en vermagering.

Ook kunnen door langdurig alcoholgebruik hormoonstoornissen optreden. Het beeld hiervan is zeer wisselend. Bekend zijn onder andere verlaagde concentraties van geslachtshormonen. Bij vrouwen kunnen er menstruatie- en ovulatiestoornissen optreden. Bij mannen kan het leiden tot erectiestoornissen. Verder kunnen er bloedafwijkingen optreden en door verminderde hemoglobine-aanmaak kan bloedarmoede ontstaan.

Bij een te hoog alcoholgebruik neemt het lichaam minder vitamines (met name A, B1, D, E en K) en mineralen (met name magnesium, ijzer en foliumzuur) op en kan vitamine- en mineralengebrek optreden.

Alcoholverslaving[bewerken]

Alcohol werkt verslavend en veroorzaakt bij overmatig gebruik ernstige gezondheidsschade, vaak met grote gevolgen voor de patiënt en zijn of haar omgeving. Alcohol is, hoewel legaal verkrijgbaar, in medische zin een harddrug en maakt in Nederland aanzienlijk meer slachtoffers dan morfine, heroïne en cocaïne bij elkaar.[11]

Als een man stelselmatig meer dan 2 glazen alcohol per dag (maximaal 14 glazen per week) of meer dan 4 tot 5 glazen op één avond/nacht drinkt, kan dat als alcoholmisbruik gezien worden.[12][13] Voor vrouwen geldt de helft van deze hoeveelheid. Men loopt dan een verhoogd risico op een lichamelijke afhankelijkheid.

Volgens een studie van het Hoger Instituut voor de Arbeid (Hiva), afgerond in augustus 2004, zouden zo'n 800.000 Belgen te veel alcohol drinken. Ze zouden ook twee tot drie keer meer drinken dan ze toegeven. Volgens de rondvraag van het Hiva verbruikt de Belgische man jaarlijks gemiddeld 13 liter zuivere alcohol. Bij vrouwen ligt dat op 7 liter. Voorheen werd het aantal probleemdrinkers op zo'n 500.000 geschat, maar de onderzoekers gingen in dit nieuwe onderzoek na hoeveel alcohol de Belgen daadwerkelijk aankochten en kwamen zo tot deze veel hogere cijfers.

Alcohol in de openbare ruimte[bewerken]

Negentiende-eeuws schilderij van een Russische openbare drinkgelegenheid

Het komt voor dat men in groepen gezamenlijk alcoholische drank koopt in een slijterij of supermarkt, en deze vervolgens op straat of in een park opdrinkt. In Spanje gebeurt dat soms zelfs op grote schaal in de vorm van een soort geïmproviseerd straatfeest: men spreekt dan van een botellón. Anderzijds komt het ook voor dat bedelaars alcoholische drank kopen van hun bij elkaar gebedelde geld en dit op straat opdrinken. Ook komt het in met name Frankrijk voor dat men in groepen van 3 tot 10 man drinkt waarbij bij toerbeurt een van de groepsleden bij voorbijgangers om geld bedelt om de drank te kunnen kopen. Deze vormen van drinken op straat veroorzaken vaak overlast en maken het straatbeeld er voor toeristen en bezoekers niet fraaier op.

Alcoholconsumptie in de openbare ruimte buiten horeca-gelegenheden is daarom in veel (delen van) steden verboden. In de Model-APV[14] van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten staat:

Artikel 2:48 Verboden drankgebruik
1. Het is verboden op een openbare plaats, die deel uitmaakt van een door het college aangewezen gebied, alcoholhoudende drank te gebruiken of aangebroken flessen, blikjes en dergelijke met alcoholhoudende drank bij zich te hebben.
2. Het bepaalde in het eerste lid geldt niet voor:
a. een terras dat behoort bij een horecabedrijf, als bedoeld in artikel 1 van de Drank- en Horecawet;
b. de plaats, niet zijnde een horecabedrijf, als bedoeld onder a, waarvoor een ontheffing geldt krachtens artikel 35 van de Drank en Horecawet.

Het is voor een gemeente niet mogelijk het grondgebied van de hele gemeente aan te wijzen. Er moet namelijk wel een concrete aanleiding te zijn waarom een bepaald gebied aangewezen wordt. Een gebied kan worden aangewezen als gerechtvaardigde vrees bestaat voor aantasting van de openbare orde, of als de openbare orde al aangetast is.[15]

De gebieden worden vaak niet vermeld; deze staan dan in een apart aanwijzingsbesluit. Dit wordt bijvoorbeeld in het plaatselijke huis-aan-huis-blad gepubliceerd, en is soms ook op internet te vinden.[16] Soms wordt het verbod ter plaatse aangegeven, meestal echter niet. Voorbeelden van de betreffende gebieden:

  • Amsterdam-Centrum: op een kaart aangegeven[17]
  • Leiden: gebied binnen de singels, het stationsgebied, het Diamantplein en het parkje aan de Zoeterwoudesesingel inclusief de aangrenzende openbare wegen
  • Rotterdam: 18 gebieden[18]

Zie ook het verbod voor jongeren onder de 18 om alcohol bij zich te hebben, dat ook geldt voor gesloten verpakkingen.

In Spanje is alcoholgebruik op straat in het geheel verboden.

Om deze reden drinken mensen op straat hun drank soms uit een fles in een bruinpapieren zak, zodat de politie niet ziet dat ze een aangebroken fles bij zich hebben. Een andere methode is de drank in een andere fles (bijvoorbeeld een melkfles) mengen met vruchtensap. In Spanje heeft de hardere aanpak van botellones door de overheid soms geresulteerd in confrontaties tussen politie en deelnemers.

In Veolia-treinen in Nederland is alcoholconsumptie ook niet toegestaan; bij de NS wel, behalve van 19 uur op de dag vóór Koningsdag tot 7 uur op de dag erna; dan is zelfs het bij zich hebben van een onaangebroken verpakking verboden.

In België is openbare dronkenschap een strafbaar feit. - Openbare dronkenschap: "Wie zich in kennelijke staat van dronkenschap op de openbare weg bevindt"

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. J. de Jongh & L. Worrell, Nationaal Bieronderzoek Nederland. Een kwantitatief onderzoek naar de beleving en waardering van bier, Ruigrok | NetPanel mei 2013, p. 16 (pdf).
  2. 'Is alcohol een hard drug?' op Alcoholinfo.nl
  3. Holahan CJ, Schutte KK, Brennan PL, Holahan CK, et al: Late-life alcohol consumption and 20-year mortality. Alcohol Clin Exp Res. 2010
  4. Goldberg IJ, Mosa L, Piano MR, Fisher EA: Wine and you heart. A science advisory for healthcare professionals from the Nutrition Committee, Councils on Epidemiology and Prevention, and Council on Cardiovascular Nursing of the American Heart Association. Circulation 2001; 103(472):75
  5. Gronbaek M.: Alcohol, type of alcohol, and all-cause and coronary heart disease mortality. Ann N Y Acad Sci 2002; 957:16-20
  6. Food, nutricion, physical activity and the prevention of cancer: a global perspective. Report of the World Cancer Research Fund International and The American Institute for Cancer Research. November 2007
  7. Andreasson S, Allebech P, Romelsjö A.: Alcohol and mortality among young men: longitudinal study of Swedisch conscripts, BMJ 1988; 296:1021-5
  8. Blomeyer, Dorothea; Friemel, Chris M.; Buchmann, Arlette F.; Banaschewski, Tobias; Laucht, Manfred; Schneider, Miriam: Impact of Pubertal Stage at First Drink on Adult Drinking Behavior. Alcoholism: Clinical and Experimental Research, 2013
  9. Kinderarts Rolf Pelleboer van het Catharinaziekenhuis in Eindhoven te gast in Rondom Tien, 2 april 2011: Wat doet alcohol met de hersenen? op YouTube
  10. Wat is de invloed van alcohol op de hersenen van jongeren, Jellinek Kliniek, 2012
  11. 'Slachtoffers verkeer' op Alcoholinfo.nl
  12. Wanneer ben je verslaafd? Trimbos-instituut, 2007
  13. Is 7 X 2 glazen in de week hetzelfde als 14 op een dag Jellinek Kliniek, 2010
  14. Model-APV van de VNG (oude versie, een nieuwe versie (zie ledenbrief VNG over wijziging) is niet kosteloos beschikbaar; de VNG verwijst naar een site waar ervoor betaald moet worden. De tekst van een wijziging van 2013 (invoeging hoofdstuk 8A) is wel beschikbaar. Artikel 2:48 is voor zover bekend niet veranderd).
  15. Toelichting Model-APV
  16. Dit lukt soms met zoekvragen zoals Google: zoek alcoholverbodsgebieden of Google: zoek gebieden waarin alcohol verboden is
  17. Gebieden alcoholverbod aangewezen, gemeente Amsterdam
  18. Geen drank op straat Rotterdam