Graan

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Graan is een verzamelnaam voor de vruchten van eenzaadlobbige cultuurgewassen uit de familie van de grassen die samen wereldwijd de belangrijkste voedingsbron voor de mens vormen. Graan wordt geteeld voor zijn eetbare bestanddelen, samengesteld uit meellichaam, zemel, kiem en aleuronlaag.[1]

De grotendeels nomadisch levende volken in de prehistorie verzamelden al graankorrels van wilde grassen. Lang voor het begin van de jaartelling werden de planten in cultuur gebracht. De oorspronkelijke groeigebieden van gerst bevonden zich waarschijnlijk in de hooglanden van Ethiopië en het zuidoostelijk deel van Azië (Tibet, Nepal en China). Aangenomen wordt dat er meer dan 7000 jaar geleden al gerst werd gekweekt in het gebied tussen Syrië en Afghanistan. In Europa was gerst de eerst gekweekte graansoort. Archeologische vondsten bij de resten van Zwitserse paalwoningen tonen aan dat de cultuur van gerst van 2000-3000 v Chr. stamt. Als voedsel was gerst tot in de Middeleeuwen van groot belang. De gerstekorrels werden tot brij gekookt, maar er werden ook koeken en platte broden van bereid. Later werd gerst als voedselgewas bijna overal overvleugeld door tarwe.

Inhoudsstoffen[bewerken]

max
min
Energie en inhoudsstoffen van verschillende graansoorten (per 100 g):[2]
Gewas Energie

(kJ)
Brand- en bouwstoffen Mineralen Vitaminen
Eiwit
(g)
Vet
(g)
Koolhydraat
(g)
Calcium
(mg)
IJzer
(mg)
Kalium
(mg)
Magnesium
(mg)
B1
(mg)
B2
(mg)
B6
(mg)
E
(mg)
Foliumzuur
(mg)
Nicotinezuur
(mg)
Spelt 1470 11,5 2,7 69,0 22 4,2 447 130 0,40 0,15 0,27 1,6 0,03 6,9
Gerst 1430 11,0 2,1 72,0 38 2,8 444 119 0,43 0,18 0,56 0,67 0,065 4,8
Haver 1530 12,5 7,1 63,0 79,6 5,8 355 129 0,52 0,17 0,75 0,84 0,033 1,8
Gierst 1510 10,5 3,9 71,0 25 9,0 215 170 0,46 0,14 0,75 0,1 0,01 4,8
Mais 1498 9,0 3,8 71,0 15 1,5 330 120 0,36 0,20 0,40 2,0 0,026 1,5
Rijst 1492 7,5 2,2 75,5 23 2,6 150 157 0,41 0,09 0,67 0,74 0,016 5,2
Rogge 1323 8,8 1,7 69,0 64 5,1 530 140 0,35 0,17 0,29 2,0 0,14 1,8
Tarwe 1342 11,5 2,0 70,0 43,7 3,3 502 173 0,48 0,24 0,44 1,35 0,09 5,1

Graan en gluten[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie gluten voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Boven (v.l.n.r.) 1: rogge, 2: haver, 3: troshaver. Onder (v.l.n.r.) 4: durumtarwe, 5: gebaarde tarwe, 6: ongebaarde tarwe, (7): gerst

Er kan onderscheid worden gemaakt tussen glutenbevattende granen en granen/grassen zonder gluten. Haver is een speciaal geval, dit is van nature glutenvrij maar door contaminatie (kruisbesmetting met gluten) kunnen patiënten met coeliakie dit vaak niet eten. Andere grassen worden soms ook tot graan gerekend en zijn van nature glutenvrij.

De groep glutenbevattende granen bevat onder andere:

De volgende granen bevatten weliswaar gluten, maar veroorzaken geen coeliakie:

Granen die glutenvrij (gliadinevrij en gluteninevrij) zijn:

Triticale of tarwerogge is ontstaan uit een kruising van tarwe met rogge.

Boekweit wordt als cultuurgewas wel eens tot de granen gerekend, maar dit is niet correct. Het is geen gras of zelfs geen eenzaadlobbige, maar behoort tot de duizendknoopfamilie. Boekweit is glutenvrij.

Vervoer van graan[bewerken]

[3]Graan wordt meestal vervoerd via de scheepvaart. In deze sector staat graan bekend als één van de gevaarlijkste producten om te vervoeren. Het gevaar ligt bij de stabiliteit.

Graan heeft een kleine stortingshoek (23°). Een stortingshoek is de hoek die men vormt als men graan stort in normale omstandigheden. Als deze klein is, is dat een gevaar voor de stabiliteit. Graan gaat dan gemakkelijk bewegen wat tot kapseizen van het schip kan leiden.

Voor het laden moet de kapitein de ‘Grain Loading Form’ invullen. Dit is een document waar de stabiliteit van het schip wordt gemeten in de slechtst mogelijke situatie. Er staan ook een aantal regels in hoe men graan moet laden en lossen.

maatregelen[bewerken]

Er zijn verschillende voorzorgsmaatregelen die worden aangeraden om het vervoer van graan veilig te laten verlopen.

- Het graan moet getrimd worden. Er moet overal een gelijk volume zijn. Meestal word graan vervoerd in zelf trimmende ruimen. Dit zijn ruimen die door hun vorm de lading in de juiste vorm houden.

- De omgeving moet graanbestendig zijn. De graankorrels mogen nergens tussen kunnen blijven zitten.

- Er moet aandacht worden besteed aan naburige olie tanks om beschadigingen door warmte te voorkomen.

- Graan is uiteindelijk bedoeld voor consumptie door mens en dier, dus de ruimen moeten proper zijn voor er geladen kan worden. De ruimen moeten daarom zorgvuldig gekuist worden vooraleer men graan mag laden.

- Het schip moet gelijkmatig worden gehouden bij het laden/lossen. Er mag geen slagzij zijn.

- Men moet proberen zo weinig mogelijk ruimen gedeeltelijk te vullen, volle ruimen worden aangeraden. Anders zou het graan in een massa kunnen verplaatsen als het schip helling maakt. Wanneer na berekening blijkt dat een gedeeltelijk gevuld ruim voor gevaar kan zorgen moet het oppervlak van de lading vastgezet worden door bijvoorbeeld overstowing. Overstowing is een techniek waarbij men tussen het graan dat men laadt, verschillende beschermingslagen van bijvoorbeeld plastiek maakt.

Er zijn nog tal van maatregelen die getroffen kunnen worden. Deze kan men terug vinden in de IMO Grain Rules.

Zie ook[bewerken]


Bronnen, noten en/of referenties
  1. http://watetenwemorgen.be/index.php?option=com_content&task=view&id=1143&Itemid=1487
  2. Lebensmitteltabelle für die Praxis, Der kleine Souci · Fachmann · Kraut, 4,Deutsche Forschungsanstalt für Lebensmittelchemie (DFA), Garching, Wissenschaftliche Verlagsgesellschaft mbH, Stuttgart, 2009, 239, ISBN= 978-3-8047-2541-6
  3. http://www.bulkcarrierguide.com/cargo.html