Koolhydraat

Glucose, een monosacharide

Cellulose, een polysacharide

In de scheikunde is een koolhydraat (ook wel suiker of sacharide genoemd) een bepaald type verbinding van koolstof-, waterstof- en zuurstofatomen waarbij de waterstof- en zuurstofatomen in een verhouding 2:1 voorkomen. Ook derivaten met andere atoomtypen en andere verhoudingen worden wel tot de suikers gerekend zolang ze dezelfde basisstructuur hebben. Koolhydraten zijn een van de 5 voedingsstoffen die een mens moet binnenkrijgen om gezond te blijven.

Suiker is in het dagelijks gebruik de naam van een zoetsmakende chemische verbinding die veel in de keuken wordt gebruikt. Deze verbinding wordt beschreven onder sacharose.

Indeling van koolhydraten

Er zijn, afhankelijk van de belangstelling van de indeler, verschillende manieren om de veelheid van suikers in groepen onder te verdelen:

• op grootte van de moleculen
• op aantal koolstofatomen in het molecuul
• op chemische reactiviteit.

Indeling op grootte van het molecuul

Koolhydraten kunnen bestaan uit 1, 2, enkele of vele monosacharide-eenheden.

• monosachariden, monomeren
• disachariden, dimeren
• oligosachariden, oligomeren
• polysachariden, biopolymeren

Indeling op aantal koolstofatomen

Om de koolhydraten in groepen te verdelen op basis van het aantal koolstofatomen wordt gebruikgemaakt van de in de chemie gebruikelijke telwoorden tri-; tetr-; pent-; hex- en hept-. Deze telwoorden worden dan gevolgd door de uitgang -ose. Met de term hexose worden dus alle koolhydraten aangeduid met zes koolstofatomen.

Indeling op basis van reactiviteit

Koolhydraten bevatten in de open ketenstructuur altijd een dubbelgebonden zuurstofatoom. Als dit zuurstofatoom aan het eind van de keten zit, dan is de verbinding dus een aldehyde en spreken we van een aldose, zit het dubbelgebonden zuurstofatoom in het midden van de keten, een keton dus, dan wordt van een ketose gesproken. Aldosen reageren makkelijk met oxiderende reagentia, ketosen niet. Aldosen worden ook reducerende suikers genoemd. Glucose (Het maken van 'Glucose' heet fotosynthese) is de bekendste aldose. Als oxiderende reagentia worden gebruikt:

• Tollens, op basis van Ag⁺
• Benedict, op basis van Cu²⁺
• Fehlings, ook op basis van Cu²⁺, andere manier van oplossen van het koperzout

Koolhydraten op basis van aantal koolstofatomen en reactiviteit
n-ose	aldose	ketose
triose	glyceraldehyde	1,3-dihydroxyaceton
tetrose	erythrose threose
pentose	arabinose lyxose ribose xylose
hexose	allose altrose galactose glucose gulose idose mannose talose	fructose sorbose tagatose
heptose

Mediabestanden

Zie de categorie Carbohydrates van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.