Zilver

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zilver / Argentum
Periodiek systeem
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Uut Fl Uup Lv Uus Uuo
* La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Zilver
Zilver
Algemeen
Naam Zilver / Argentum
Symbool Ag
Atoomnummer 47
Groep Kopergroep
Periode Periode 5
Blok D-blok
Reeks Overgangsmetalen
Kleur Wit
Chemische eigenschappen
Atoommassa (u) 107,87
Elektronenconfiguratie [Kr]4d10 5s1
Oxidatietoestanden +1, +2
Elektronegativiteit (Pauling) 1,93
Atoomstraal (pm) 144
1e ionisatiepotentiaal (kJ·mol−1) 731,01
2e ionisatiepotentiaal (kJ·mol−1) 2073,48
3e ionisatiepotentiaal (kJ·mol−1) 3360,61
Fysische eigenschappen
Dichtheid (kg·m−3) 10500
Hardheid (Mohs) 2,5
Smeltpunt (K) 1235
Kookpunt (K) 2428
Aggregatietoestand Vast
Smeltwarmte (kJ·mol−1) 11,30
Verdampingswarmte (kJ·mol−1) 250,58
Van der Waalse straal (pm) 172
Kristalstructuur k.v.g. (bij kamertemp.)
Molair volume (m3·mol−1) 10,3·10-6
Geluidssnelheid (m·s−1) 2600
Specifieke warmte (J·kg−1·K−1) 235
Elektrische weerstandΩ·cm) 1,59
Warmtegeleiding (W·m−1·K−1) 429
SI-eenheden en standaardtemperatuur en -druk worden gebruikt,
tenzij anders aangegeven
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde
Een zilverkristal (dendriet).
Reliekschrijn in zilver

Zilver is een scheikundig element met symbool Ag en atoomnummer 47. Het is een wit overgangsmetaal.

Ontdekking[bewerken]

Zilver werd al voor het begin van onze jaartelling gebruikt voor versiersels en als betaalmiddel. Uit opgravingen blijkt dat al 4000-3500 v.Chr. zilver werd gescheiden van lood op eilanden in de Egeïsche Zee en Anatolië. Vaak werd zilver geassocieerd met de maan, de zee en verschillende goden. In de alchemie werd voor zilver het symbool van een halve maan gebruikt en alchemisten noemden het Luna. Van het metaal kwik werd gedacht dat het een soort zilver was. In sommige talen blijkt dat nog uit de naam die kwik heeft zoals quicksilver in het Engels of kwikzilver (met de betekenis levend zilver) in wat ouder Nederlands. Veel later bleek het om twee volstrekt verschillende elementen te gaan.

De naam zilver leidt via het Oudhoogduits silbar van de Germaanse wortel *seluƀra-. Men vermoedt dat het hier een leenwoord betreft dat uit Klein-Azië of nog verder weg afkomstig is.[1] In het Latijn heet zilver argentum, waar zilver het symbool Ag aan dankt.

Toepassingen[bewerken]

Opmerkelijke eigenschappen[bewerken]

Zilver is een eenvoudig te bewerken metaal dat iets harder is dan goud en beschikt over een witte glans. Zilver heeft van alle metalen de beste elektrische geleidbaarheid en de laagste overgangsweerstand,[2] beter dan koper en goud. Goud wordt daarentegen vaker gebruikt omdat het niet corrodeert. Daarnaast geleidt zilver van alle metalen warmte het best en heeft het de hoogste optische reflectie (tenminste als het zichtbaar licht betreft; ultraviolet licht reflecteert het slecht). Zilverhalogeniden zijn gevoelig voor licht. Het metaal is stabiel in zuivere lucht en zuiver water, maar indien blootgesteld aan ozon of waterstofsulfide verkleurt het.[2] In het geval dat zilver met zwavel of verbindingen daarvan in aanraking komt vormt zich een zwarte laag van zilversulfide.

Gehalte[bewerken]

De glans van zilver maakt het een gewild metaal voor sieraden en zilveren voorwerpen als bestek, schalen, kandelaars en dienbladen. Vaak zijn deze voorwerpen voorzien van gestempelde keurtekens als: een jaarlettermerk, een meesterteken en een gehalteteken. Het gehalteteken is na een proef door een, door de overheid aangewezen waarborginstelling verleend.[3]

Meestal gebruikt men eerste gehalte en tweede gehalte zilver. Eerste gehalte (925/1000) is een legering van 92,5% zilver en 7,5% koper of een ander metaal. In sommige Engelstalige landen wordt hiervoor de term sterling gebruikt.[2] De gehalten van zilveren voorwerpen die in Nederland met keurtekens worden gewaarborgd zijn: 925/1000, 835/1000 (tweede gehalte) en 800/1000.[3] De woorden nieuw zilver, oud zilver, Duits zilver, hotelzilver, muntzilver, djokjazilver of andere combinaties met het woord zilver zijn niet toegestaan voor voorwerpen van onedele metalen zoals alpaca of legeringen beneden het wettelijk zilvergehalte.[3] De afkorting BWG (beneden het wettelijk gehalte) duidt op een lager zilvergehalte dan 800.

Ook in België onderscheidt men: eerste gehalte: 925 duizendsten en tweede gehalte: 835 duizendsten. Er geldt dat het zilvergehalte uitgedrukt in duizendsten, wordt voorafgegaan door de symbolische letters AG (in hoofdletters).[4]

Buiten Nederland en België gebruikt men voor zilverhoudende legeringen met een lager zilvergehalte dan sterling (925) de term white metal. Ook zilver van het tweede gehalte, (835) valt in de categorie white metal.

Voor men in staat was metaal met behulp van elektrische stroom te verzilveren (elektroplating), produceerde men in de late 18e en vroege 19e eeuw gebruiksvoorwerpen van Sheffield plate. Dit bestond uit een laag koper, die aan de boven- en onderkant was versmolten met een laag zilver. Aan de zijkanten en hoeken werd de gelaagdheid van het materiaal vaak verborgen. (bijvoorbeeld met versmolten zilverdraad). De laagjes zilver op oud Sheffield plate zijn vaak aanzienlijk dikker dan men aantreft op voorwerpen die op moderne wijze (elektrolytisch of galvanisch) zijn verzilverd.

Isotopen[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Isotopen van zilver voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Meest stabiele isotopen
Iso RA (%) Halveringstijd VV VE (MeV) VP
107Ag 51,839 stabiel met 60 neutronen
108Ag syn 418 j EV 2,027 108Pd
109Ag 48,161 stabiel met 62 neutronen

Van zilver komen er in de natuur twee stabiele isotopen (107Ag en 109Ag) voor in ongeveer gelijke verhouding. Daarnaast zijn er ongeveer 28 radioactieve isotopen, waaronder zilver-103, bekend met halveringstijden variërend van enkele honderden jaren tot enkele minuten.

Chemie[bewerken]

Zilver staat in het periodiek systeem in de zelfde groep als koper. Net als koper heeft ook zilver de valenties 1+ en 2+, naast metallisch zilver. In tegenstelling tot koper, dat standaard als tweewaardig ion voorkomt, is het meest voorkomende zilverion de eenwaardige vorm. De tweewaardige vorm is alleen stabiel naast zeer sterke oxidatoren, bijvoorbeeld in zilver(II)fluoride. In de complexometrie is zilver een metaal dat twee liganden kan binden, bijvoorbeeld in AgCl2.

In de analytische chemie wordt zilver in de vorm van zilvernitraat toegepast in de kwalitatieve- en kwantitatieve analyse van halogeniden, met name chloride.

Toxicologie en veiligheid[bewerken]

Metallisch zilver is niet schadelijk maar veel zilver bevattende verbindingen zijn wel giftig en kunnen kankerverwekkend zijn. Sommige zilververbindingen kunnen de ziekte argyrie veroorzaken die onschadelijke maar permanente grijze of zwarte vlekken veroorzaakt op de huid.

Voorkomen[bewerken]

In de natuur komt zilver zowel ongebonden als in ertsen voor, zoals argentiet, acanthiet en chlorargyriet. Ook wordt het aangetroffen in lood-, loodzink-, koper-, goud- en kopernikkelertsen.[2] De belangrijkste bronnen op het westelijk halfrond zijn te vinden in Mexico, Canada, Peru en de Verenigde Staten.[2]

In 2012 leverde de mijnen in totaal 787 miljoen troy ounce zilver. Mexico was de grootste producent van zilver met een totale productie van 162,2 miljoen ounce.[5] Het land werd gevolgd door Volksrepubliek China, Peru, Australië en Rusland. In Europa is Polen de grootste producent.

Land Productie
in miljoenen ounce
Aandeel in
wereldproductie
Mexico 162,2 20,7%
China 117,0 14,9%
Peru 111,3 14,1%
Australië 56,9 7,2%
Rusland 45,0 5,7%
Polen 41,2 5,2%

In het verleden kon de ontdekking van zilver de start zijn van een opstoot van zilverkoorts.

Handel en speculatie[bewerken]

Naast mijnbouw is recycling van oud zilver een belangrijke bron van zilver.[6] Dit laatste dekt ongeveer 25% van de jaarlijkse behoefte aan dit edelmetaal. Zilver wordt veelvuldig toegepast in industriële processen en ongeveer de helft van de vraag naar zilver komt uit deze hoek. In de fotografie werd zilver ook veel toegepast, maar dit neemt sterk af; in 2003 lag het verbruik op zo’n 200 miljoen troy ounce, maar dit was gedaald tot zo’n 65 miljoen ounce in 2012.[6] Verder wordt zilver gebruikt voor juwelen en munten. De vraag naar zilver vanuit speculatieve of beleggingsdoeleinden fluctueert heftig van jaar tot jaar. In 2007 was de schatting dat geen zilver voor dit doel werd gekocht, maar in 2011 kochten beleggers ongeveer 150 miljoen ounce zilver.[6]

Op de internationale goederenmarkten wordt de zilverprijs uitgedrukt in Amerikaanse dollars per troy ounce, dat is iets meer dan 31,1 gram. In 1980 bereikte de zilverprijs een record door speculaties van de gebroeders Hunt (twee zonen van de Texaanse oliemiljardair H.L. Hunt), die vanaf 1970 stelselmatig zilver hadden opgekocht en uiteindelijk met een voorraad van een miljoen troy ounce de zilvermarkt had gecornerd. Na een record van $49 is de zilverprijs in 1980 ingestort, wat hen een paar miljard dollar verlies heeft opgeleverd. In april 2011 heeft zilver opnieuw een record van ruim $49 genoteerd.

In de onderstaande tabel de prijsontwikkeling van zilver op de Londense beurs vanaf 2003. De prijzen zijn jaargemiddelden en luiden in Amerikaanse dollar per troy ounce:[7]

Jaar Prijs
2003 $ 4,88
2004 $ 6,66
2005 $ 7,31
2006 $ 11,55
2007 $ 13,38
2008 $ 14,99
2009 $ 14,67
2010 $ 20,19
2011 $ 35,12
2012 $ 31,15

Taal[bewerken]

Zilver staat symbool voor de tweede plaats in wedstrijden. In de taal wordt zilver ook gebruikt als aanduiding voor "waardevol" of "duurzaam", zoals:

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. J. de Vries, F. de Tollenaere, Etymologisch woordenboek. Waar komen onze woorden vandaan?, Het Spectrum, 13e druk, 1983
  2. a b c d e C. R. Hammond, CRC Handbook of Chemistry and Physics, 56, CRC Press, p. B-33, B-34
  3. a b c Nederlandse Waarborgwet 1986, artikel 1, 5 en 36
  4. Wet houdende waarborg van werken uit edele metalen. 1987, art. 6.
  5. Silverinstitute Zilverproductie 2012, geraadpleegd op 18 augustus 2013
  6. a b c (en) Silver institute Aanbod en vraag, geraadpleegd op 18 augutsus 2013
  7. Silver institute Pijsontwikkeling, geraadpleegd op 18 augustus 32013
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek