Platina

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Icoontje doorverwijspagina Zie Platina (doorverwijspagina) voor andere betekenissen van Platina.
Platina / Platinum
Periodiek systeem
H He
Li Be B C N O F Ne
Na Mg Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn Uut Fl Uup Lv Uus Uuo
* La Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
** Ac Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Platina
Platina
Algemeen
Naam Platina / Platinum
Symbool Pt
Atoomnummer 78
Groep Platinagroep
Periode Periode 6
Blok D-blok
Reeks Overgangsmetalen
Kleur Grijswit
Chemische eigenschappen
Atoommassa (u) 195,08
Elektronenconfiguratie [Xe]4f14 5d9 6s1
Oxidatietoestanden -2, -1, +2, +3, +4, +5, +6
Elektronegativiteit (Pauling) 2,28
Atoomstraal (pm) 139
1e ionisatiepotentiaal (kJ·mol−1) 870
2e ionisatiepotentiaal (kJ·mol−1) 1791
Fysische eigenschappen
Dichtheid (kg·m−3) 21450
Hardheid (Mohs) 4 - 4,5
Smeltpunt (K) 2045
Kookpunt (K) 4443
Aggregatietoestand Vast
Smeltwarmte (kJ·mol−1) 19,6
Verdampingswarmte (kJ·mol−1) 510,0
Van der Waalse straal (pm) 175
Kristalstructuur k.v.g. (bij kamertemperatuur)
Molair volume (m3·mol−1) 9,09 · 10-6
Geluidssnelheid (m·s−1) 2680
Specifieke warmte (J·kg−1·K−1) 130
Elektrische weerstandΩ·cm) 10,6
Warmtegeleiding (W·m−1·K−1) 71,6
SI-eenheden en standaardtemperatuur en -druk worden gebruikt,
tenzij anders aangegeven
Portaal  Portaalicoon   Scheikunde

Platina is een scheikundig element met symbool Pt en atoomnummer 78. Het is een grijswit overgangsmetaal.

Ontdekking[bewerken]

Door de oorspronkelijke bewoners van Amerika werd platina al lange tijd gebruikt, voordat er omstreeks 1500 voor het eerst melding van wordt gemaakt in geschriften van de Italiaan Julius Caesar Scaliger. Deze humanist beschreef platina als een wonderlijk metaal dat werd aangetroffen in (het huidige) Panama en Mexico en "onmogelijk kon worden gesmolten".

De Spanjaarden gaven het metaal de naam "platino". Dat betekent "klein zilver". Ze troffen het in Colombia aan tussen het gedolven zilver en beschouwden het als een ongewenste verontreiniging.

Rondom 1740 werd platina als chemisch element ontdekt door de Spaanse astronoom Antonio de Ulloa tijdens een geografische missie naar Peru. Toen zij het platinahoudende erts mee terugnamen naar Spanje werd hun schip onderweg door de Britten onderschept. Hierdoor duurde het tot 1748 totdat er een publicatie over dit onbekende element verscheen. Los daarvan lukte het de Britse wetenschapper Charles Wood in 1741 om platina te isoleren.


De platinaprijs ligt over het algemeen boven die van goud, maar zo nu en dan is platina minder kostbaar.

Toepassingen[bewerken]

Platina vindt veel toepassing in juwelen en apparatuur die hoge temperaturen en corrosieve omstandigheden moet kunnen doorstaan, zoals chemische smeltkroezen en glasovenbekledingen. Fijn verpoederd platina kan dienst doen als katalysator. Andere toepassingen van platina zijn:

  • Van 1889 tot 1960 bestond de standaardmeter in Parijs uit een legering van platina en iridium.
  • Als definitie van de standaard-waterstofelektrode.
  • Bij de productie van kunstmest, explosieven en salpeterzuur wordt platinagaas (geweven of gebreid) als katalysator gebruikt voor de oxidatie van ammoniak.
  • In de petrochemische industrie wordt platina gebruikt bij o.a. de raffinage van ruwe olie en de productie van brandstoffen met hoge octaangetallen.
  • De uitzettingscoëfficiënt van platina is vrijwel gelijk aan die van sommige glassoorten, waardoor het wordt toegepast bij het sealen van glaselektroden.
  • Platinadraad wordt in de industrie veelvuldig gebruikt als temperatuursensor in Pt100- en Pt1000-elementen vanwege de nauwkeurigheid en het grote temperatuurbereik.
  • Platinadraad wordt ook gebruikt als thermokoppel met draad van een legering van platina en rhodium, geschikt tot temperaturen van 1800 graden Celsius
  • In legeringen met kobalt krijgt platina goede magnetische eigenschappen.
  • Met iridium kunnen legeringen worden vervaardigd die bruikbaar zijn in pacemaker-elektroden en andere chirurgische implantaten.
  • In auto's met Palladium ten behoeve van het verlagen van de CO2-uitstoot in uitlaatgassen.

De verbinding cisplatine - PtCl2(NH3)2 - kan een effectief geneesmiddel zijn tegen sommige vormen van kanker, zoals leukemie en prostaatkanker.

Opmerkelijke eigenschappen[bewerken]

Alchemistisch symbool voor Platina

Platina is een buigzaam en kneedbaar metaal dat over een mooie grijs-witte glans beschikt en is goed bestand tegen corrosie door cyaniden, halogenen, zoutzuur en oxideert niet aan de lucht. Omdat het metaal onschadelijk is voor mensen en niet snel dof wordt, is het zeer geschikt om juwelen van te vervaardigen. Verder zijn de goede bestendigheid tegen hoge temperaturen en de stabiele chemische eigenschappen opmerkelijk, waardoor platina op industriële basis veelvuldig wordt toegepast.

Het enige zuur waarin platina oplost is koningswater. De meest voorkomende oxidatietoestanden van platina zijn +2, +3 en +4.

Verschijning[bewerken]

Gedegen platina, Rusland

Platina wordt zowel ongebonden, als in het mineraal sperryliet in de aardkorst aangetroffen. Vaak wordt het gevonden in combinatie met andere metalen uit de platinagroep. De voornaamste vindplaatsen naast Zuid-Afrika zijn de Oeral en het Poetoranagebergte, Colombia, Ontario en het westen van de Verenigde Staten. Commercieel verkregen platina is vaak een bijproduct van de nikkelwinning, zoals bij Norilsk in het noorden van kraj Krasnojarsk in Rusland.

Vindplaatsen en hoeveelheden [1]
Land Hoeveelheid (per jaar)
(ton)
 % van totaal
Zuid-Afrika 148,3 75,8
Rusland 29,6 15,1
Canada 7,4 3,8
Zimbabwe 4,4 2,2
Verenigde Staten 4,1 2,1
Totaal 5 landen 193,8 99,0
Totaal wereld 195,7 100,0

Isotopen[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Isotopen van platina voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Stabielste isotopen
Iso RA (%) Halveringstijd VV VE (MeV) VP
190Pt 0,01 6,5·1011 j α 3,249 186Os
191Pt syn 2,96 d EV 1,019 191Ir
192Pt 0,79 stabiel met 114 neutronen
193Pt syn 50 j EV 0,057 193Ir
194Pt 32,9 stabiel met 116 neutronen
195Pt 33,8 stabiel met 117 neutronen
196Pt 25,3 stabiel met 118 neutronen
197Pt syn 19,8915 h β- 0,719 197Au
198Pt 7,2 stabiel met 120 neutronen

In de natuur komen vijf stabiele isotopen en één radioactieve met een zeer lange halveringstijd voor. Daarnaast zijn er nog een aantal andere instabiele isotopen bekend, waarvan 193Pt een halveringstijd van 50 jaar heeft.

Toxicologie en veiligheid[bewerken]

Metallisch platina is onschadelijk. Platinaverbindingen zijn veelal zeer giftig, maar worden zelden aangetroffen. Complexe platinaverbindingen, zoals cisplatine, worden echter gebruikt bij de bestrijding van kanker door chemotherapie. Deze middelen hebben aanzienlijke bijwerkingen. Voor de volksgezondheid is platina geen probleem, omdat het in het milieu nagenoeg niet voorkomt. Het is ook zo kostbaar dat het vrijwel altijd loont platina-afval weer op te werken.

Handel en belegging[bewerken]

Platina is een kostbaar edelmetaal, af en toe zelfs duurder dan goud. Op de internationale goederenmarkten wordt de prijs uitgedrukt in Amerikaanse dollars per troy ounce, dat is iets meer dan 31,1 gram. Op 4 maart 2008 bereikte platina het record van 2273 dollar per ounce.[2]

Zie ook[bewerken]

  • Platina (muziek) – veelverkochte muziekalbums en -singles krijgen een prijs, de "platina plaat"

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. L'état du monde 2005. Gegevens van 2003.
  2. Platinum 2008. Kitco Geraadpleegd op 29 maart 2011
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek