Marseille

Marseille

Gemeente in Frankrijk
Situering
Regio	Provence-Alpes-Côte d'Azur
Departement	Bouches-du-Rhône (13)
Arrondissement	Marseille
Kanton	hoofdplaats van 25 kantons: La Belle-de-Mai, Belsunce, La Blancarde, Le Camas, La Capelette, Les Cinq-Avenues, Les Grands-Carmes, Mazargues, Montolivet, Notre-Dame-du-Mont, Notre-Dame-Limite, Les Olives, La Pointe-Rouge, La Pomme, La Rose, Saint-Barthélemy, Sainte-Marguerite, Saint-Giniez, Saint-Just, Saint-Lambert, Saint-Marcel, Saint-Mauront, Les Trois Lucs, Vauban, Verduron
Coördinaten	43°18'N  05°23'
Algemeen
Oppervlakte	240,6 km²
Inwoners (2007)	852.395 (3318,5 inw/km²)
Politiek
Burgemeester	Jean-Claude Gaudin
Overig
INSEE-code	13055
Foto's
Het historische stadscentrum
Oude haven vanuit de lucht
Basiliek Notre Dame de la Garde
Palais Longchamp
Zicht op Marseille
Portaal    Frankrijk

Marseille (Occitaans: Marselha) is - na Parijs - de tweede stad naar inwoneraantal van Frankrijk. Marseille is tevens de hoofdstad van de regio Provence-Alpes-Côte d'Azur, als de hoofdstad van het Departement Bouches-du-Rhône, en heeft de grootste commerciële haven van Frankrijk. Marseille ligt aan de Middellandse Zee, tussen de Côte Bleu en de Calanques, in de regio die bekendstaat als de Provence.

Geschiedenis

Zie ook Massilia voor de klassieke periode.

Marseille is oorspronkelijk gesticht door Grieken uit Phocaea rond 600 v.Chr. onder de naam Μασσαλία: Massalia of Massilia. Dankzij deze stad kon onder meer de handel tussen de Grieken en de Kelten in de oudheid vereenvoudigd worden, vooral via de nabije Rhône. Gedurende haar gehele geschiedenis was het een belangrijke stad voor de handel tussen de Middellandse Zee regio en West-Europa. Haar staatsinrichting (politeia) was oligarchisch en werd in de oudheid beschouwd als een goed werkend systeem. De belangrijkste handelswaren waren tin, zout, amber, keramiek en wijn (de druif werd door de Grieken van Massalia in Zuid Frankrijk geïntroduceerd). Al snel na de stichting werden er vanuit Massalia nieuwe koloniën gesticht: Ampurias (nu in Spanje), Nice, Monaco en Monte Carlo. Vanuit deze plaatsen verspreidde de Griekse cultuur zich langs de rivieren en handelswegen over Zuid-Frankrijk en beïnvloedde sterk de Keltische stammen van het binnenland. Vanuit Massalia werden er ook expedities georganiseerd naar West-Europa om de 'barbaarse' landen te verkennen voor handelsdoeleinden. Een bekend ontdekkingsreiziger uit de 4e eeuw v.Chr. was Pytheas (van Massalia) die het eiland Groot-Brittannië omzeilde en misschien zelfs tot IJsland was gevaren. Op haar hoogtepunt beheerste Massalia de hele huidige Provence en de kuststrook van noordoost-Spanje. Door concurrentie met de Etrusken en Carthagers ontstonden er vaak conflicten. In de 3e eeuw, 2e eeuw en 1e eeuw voor Christus verbonden de Massalioten zich met het expanderende Romeinse Rijk voor de defensie tegen de Carthagers en behielden hierdoor hun vrijheid, totdat ze in de strijd tussen Caesar en Pompeius de verliezende kant kozen. Caesar nam de stad na het beleg van Massilia in en ontnam haar de meeste gebieden en de politieke zelfstandigheid. De Romeinen noemden de stad Massilia. In de 1e eeuw kreeg Massilia nieuwe vermaardheid als een centrum voor Grieks onderwijs en cultuur en veel Romeinse en Keltische bewoners van Gallië stuurden hun kinderen naar Massilia om beschaving op te doen.

Na de val van het West-Romeinse Rijk werd Massilia achtereenvolgens bezet door de Visigoten, Bourgondiërs en Franken. In de 7e en 8e eeuw had de stad veel te lijden van islamitische piraten. In de Middeleeuwen heersten de hertogen van Bourgondië, het Heilige Roomse Rijk en de hertogen van Anjou. In 1480 kwam de stad definitief in Franse handen. In de 19e eeuw werd Marseille, zoals de stad toen genoemd werd, en de omliggende Provence een geliefd oord voor kunstenaars en intellectuelen. Het toerisme kwam op. De stad groeide flink, onder andere omdat ze de belangrijkste toegang was tot Frankrijks Noord-Afrikaanse koloniën.

Demografie

Onderstaande figuur toont het verloop van het inwoneraantal van Marseille vanaf 1962.

Bron: Frans bureau voor statistiek. Cijfers inwoneraantal volgens de definitie population sans doubles comptes (zie de gehanteerde definities)

Bezienswaardigheden

Architectuur:

• De Vieux-Port ontworpen door de architect Fernand Pouillon
• Het Fort Saint-Jean (1660), aan de ingang van le Vieux-Port
• Het Fort Saint-Nicolas (1660), aan de overkant van het Fort Saint-Jean
• De romaanse église Saint-Laurent (12de eeuw), gelegen in le Quartier du Panier
• Het stadhuis van Marseille (17de eeuw), gelegen aan de Vieux-Port
• Het Hôtel de Cabre, oudste huis in Marseille (1535), gelegen in le Quartier du Panier
• Het Maison Diamantée (16de eeuw), herbergt het musée du Vieux Marseille, gelegen in le Quartier du Panier
• Het Hôtel-Dieu (1593), ziekenhuis tot in 2006, verbouwd tot luxehotel, gelegen in le Quartier du Panier
• De romano-byzantijnse cathédrale de la Major de Marseille (19de eeuw), gelegen aan de rand van le Quartier du Panier, met naast zich de restanten van de Vieille Major
• De Vieille Charité (17de eeuw), herbergt musea, gelegen in le Quartier du Panier
• De Canebière, de belangrijkste en meest gekende straat van Marseille
• De romano-byzantijnse Notre-Dame-de-la-Garde (1864), ontworpen door architect Henri-Jacques Espérandieu
• Het Stade Vélodrome (1937), waar de voetbalwedstrijden van l'Olympique de Marseille plaats vinden
• Het Cité radieuse de Marseille (1945-1952), ontworpen door architect Le Corbusier
• Het treinstation gare Saint-Charles
• Het Palais Longchamp (1862), herbergt twee musea
• De place Castellane met de Jules Cantini-fontein
• De abbaye de Saint-Victor (5de eeuw), een van de oudste kloostergemeenschappen van West-Europa
• De Jardin des Vestiges, met overblijfselen van de Griekse nederzetting Massalia uit de 6de eeuw voor Christus

Natuur:

• Het parc Borély
• Het strand van Marseille, plages du Prado
• De calanques
• Parc du 26è Centenaire
• De îles du Frioul, eilanden voor de kust van Marseille
• De vallon des Auffes, kleine haven in het 7e arrondissement

Andere bezienswaardigheden:

• L'Estaque bekend vanwege de schilder Paul Cézanne die er veel tijd doorbracht
• Het quartier du Panier, de oudste buurt van Frankrijk
• Het Cours Julien, Boheemse en hipste buurt van Marseille
  

  

  De "Vieux-Port"

Toerisme

Marseille is een multiculturele stad , waar het toerisme in opkomst is. De opening van een TGV lijn tussen Parijs en Marseille in 2001 was in eerste instantie bedoeld om de Marseillaises een snelle verbinding met Parijs te geven. Inmiddels zijn er veel Parijzenaren die in Marseille een tweede appartement hebben gekocht. De opening van een nieuwe terminal voor lagekostenvliegmaatschappijen in november 2006 op het vliegveld van Marseille was onder andere bedoeld om het toerisme verder te stimuleren. Een verdere stimuleringsimpuls wordt gegeven door middel van een enorm stadsvernieuwingsproject (Euromediterranée). Als gevolg hiervan en met name door de aanleg van een tramnetwerk wordt er op verschillende plekken in de stad gebouwd. In 2013 is Marseille samen met Slowakijes tweede stad Košice Culturele hoofdstad van Europa.

Klimaat

Marseille heeft een Mediterraan klimaat, met milde, vochtige winters, en warme droge zomers. Januari en februari zijn de koudste maanden, met gemiddelde temperaturen rond de 10 °C. Juli en augustus zijn de warmste maanden, met gemiddelde temperaturen van rond de 25 °C. Marseille staat ook bekend om de mistral die zorgt voor blauwe luchten. De zon schijnt er circa 2800 uur per jaar.

Weergemiddelden voor Marseille
Maand	jan	feb	mrt	apr	mei	jun	jul	aug	sep	okt	nov	dec	Jaar
hoogste maximum (°C)	19,1	22,1	25,4	28,5	31,3	34,5	39,7	38,6	34,3	30,1	24,4	20,3	39,7
gemiddeld maximum (°C)	11,8	12,7	15,9	18,7	23,1	26,9	30,0	29,4	25,5	21,0	15,4	12,3	20,3
gemiddelde temperatuur (°C)	8,2	8,8	11,5	14,1	18,2	21,9	24,8	24,4	20,8	17,0	11,8	8,9	15,9
gemiddeld minimum (°C)	4,6	4,8	7,1	9,5	13,4	16,8	19,6	19,3	16,1	13,0	8,2	5,5	11,5
laagste minimum (°C)	-12,4	-16,8	-10,0	-2,1	0,0	5,7	11,0	8,6	4,4	-1,0	-5,4	-12,3	-16,8
neerslag (mm)	49,9	31,5	30,2	51,4	38,7	21,8	7,8	30,3	76,1	78,4	56,8	52,8	525,6
bron: Gemiddelden (1981-2009) en extremen (1961-1990)

Verkeer en vervoer

In de gemeente liggen de spoorwegstations Marseille Saint-Charles, Marseille-Blancarde, Picon-Busserine, Saint-Antoine, Saint-Joseph-le-Castellas, Saint-Louis-les Aygalades, Saint-Marcel, Sainte-Marthe-en-Provence, Séon-Saint-Henri en La Pomme.

Stedenbanden

• Antwerpen (België), sinds 1958
• Genua (Italië)
• Jerevan (Armenië)
• Kobe (Japan), sinds 1961
• Utrecht (Nederland)

Geboren in Marseille

• Pytheas van Massalia (4de eeuw v.Chr.), Grieks ontdekkingsreiziger
• Pierre Paul Puget (1620-1694), beeldhouwer, architect, schilder en ingenieur
• Adolphe Thiers (1797-1877), liberaal leider, politicus en historicus
• Honoré Daumier (1808-1879), schilder, beeldhouwer en cartoonist
• Adolphe Monticelli (1824-1886), schilder
• Joseph Pujol (1857-1945), petomaan
• Edmond Rostand (1868-1918), schrijver van o.a. Cyrano de Bergerac
• Vincent Scotto (1876-1952), componist
• Fernand Charpin (1887-1844), acteur
• Jean Bouin (20 december 1888-1914), atleet
• Élie-Jean Vézien (1890-1982), beeldhouwer en graveur
• Henri Crémieux (1896-1980), acteur
• Antonin Artaud (1896-1948), romancier, acteur, tekenaar en theatertheoreticus
• Charles Blavette (1902-1967), acteur
• Michele Orecchia (1903-1981), Italiaans wielrenner
• Fernandel (1903-1971), acteur
• Andrex (1907-1989), acteur
• Simone Simon (1910-2005), actrice
• Junie Astor (1911-1967), actrice
• André Roussin (1911-1987), toneelschrijver
• Louis Ducreux (1911-1992), auteur, toneeldirecteur en -regisseur, acteur
• Roger Garaudy (1913-2012), filosoof, schrijver en politicus
• Françoise Lugagne (1914-1991), actrice
• Cora Vaucaire (1918-2011), zangeres
• Louis Jourdan (1921), acteur
• Joseph Poli (1922-2011), journalist
• Jean-François Revel (1924-2006), filosoof, journalist en schrijver
• Robert Party (1924-2011), acteur
• Paul Mauriat (1925-2006), orkestleider, componist, liedjesschrijver, arrangeur
• Charles Gérard (1926), acteur en filmregisseur
• Paul Préboist (1927-1997), acteur
• Christian Marquand (1927-2000), acteur en filmregisseur
• Maurice Béjart (1927-2007), choreograaf
• Ginette Garcin (1928-2010), actrice
• Sébastien Japrisot (Jean-Baptiste Rossi) (1931-2003), schrijver, scenarist, liedjestekstschrijver en vertaler
• Gérard Lauzier (1932-2008), stripauteur, cartoonist, scenarist en filmregisseur
• Patrick Cauvin (1932-2010), schrijver
• Franck Fernandel (1935-2011), acteur en zanger, zoon van Fernandel
• Jacques Rouffio (1938), filmregisseur
• Catherine Rouvel (1939), actrice
• Jean-Michel di Falco (1941), bisschop van het bisdom Gap (Hautes-Alpes)
• Bernard Stora (1942), film- en televisieregisseur en scenarist
• Georges Chappe (1944), wielrenner
• Philippe Caubère (1950), acteur, en toneelauteur en toneelregisseur
• Rolland Courbis (1953), voetballer en trainer
• Robert Guédiguian (1953), filmregisseur
• Ariane Ascaride (1954), actrice en scenariste
• Régis Jauffret (1955), schrijver
• Jean-Luc Ettori (1955), voetballer
• Christian Perez (1963), voetballer
• Éric Cantona (1966), voetballer en acteur
• Frank Leboeuf (1968), voetballer
• Emmanuel Mouret (1970), filmregisseur en acteur
• Géraldine Pailhas (1971), actrice
• Zinédine Zidane (1972), voetballer
• Sébastien Chabaud (1977), voetballer
• Martial Robin (1977), voetballer
• Sébastien Grosjean (1978), tennisser
• Peter Luccin (1979), voetballer
• Tobias Linderoth (1979), Zweeds voetballer
• Loris Reina (1980), voetballer
• Nicolas Marin (1980), voetballer
• Yoann de Boer (1982), voetballer
• Valéry Mezague (1983), Kameroens voetballer
• Mathieu Flamini (1984), voetballer
• Mohamed Dennoun (1986), voetballer
• Samir Nasri (1987), Frans/Algerijns voetballer
• Guy Gnabouyou (1989), voetballer
• Romain Alessandrini (1989), voetballer
• Valère Germain (1990), voetballer
• Benjamin Stambouli (1990), voetballer
• Jordan Ayew (1991), Ghanees voetballer
• Larry Azouni (1994), voetballer

Externe links

• Capitale culturelle européenne 2013 (in het Frans)
• Marseille City of Culture (in het Engels)

Referenties

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Marseille op Wikimedia Commons.

43°17′41″N, 5°23′17″E