Vichy-Frankrijk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
État Français
 Derde Franse Republiek 1940–1944 Voorlopige Regering van de Franse Republiek 
Flag of France.svg Coat of Arms of the French State.svg
(Details) (Details)
Kaart
France map Lambert-93 with regions and departments-occupation-ned.svg
Algemene gegevens
Hoofdstad Vichy
Talen Frans
Religie(s) Rooms-katholicisme
Volkslied Marseillaise (de jure)
Maréchal, nous voilà! (de facto)
Munteenheid Franse frank
Regering
Regeringsvorm Republiek
Staatshoofd Philippe Pétain

Het Vichyregime vormde de regering in een deel van Frankrijk gedurende de periode 22 juni 1940 tot november 1942, daarna nog pro forma tot juni 1944, tijdens de Tweede Wereldoorlog. Deze regering, die onder leiding stond van maarschalk Philippe Pétain, en zich État français noemde, zetelde in de stad Vichy en bestuurde het zuidoostelijk deel van Frankrijk. Het regime werd berucht vanwege zijn collaboratie met de Duitse nazi's en de Italiaanse fascisten.

Opmaat[bewerken]

Maarschalk Pétain volgde Paul Reynaud op als premier op 16 juni 1940, tijdens de Slag om Frankrijk. Dat gebeurde nadat Pétain, toen vicepremier, zich had verzet tegen het voornemen van Reynaud om de strijd vanuit de Franse kolonies voort te zetten. Pétain, die de steun had van vooral rechtse, defaitistische politici, vond dat de gevechten moesten stoppen en dat de regering moest werken aan een grondige hervorming van het zwaar getroffen Frankrijk. Hij kreeg daarbij de steun van oud-premier Pierre Laval, die achter de schermen intrigeerde.

Meteen nadat hij aan het bewind kwam, vroeg hij een wapenstilstand met nazi-Duitsland. Die kwam enkele dagen later tot stand, gevolgd door een wapenstilstand met Italië.

De wapenstilstandsovereenkomst voorzag dat Duitsland het noorden en westen van Frankrijk en de kust van de Atlantische Oceaan zou bezetten. Italië kreeg een kleine bezettingszone langs de zuidoostelijke grens. Het resterende deel – twee vijfde van Frankrijk, met inbegrip van Parijs, plus de Franse koloniën – zou onder het volwaardig bestuur van de Franse regering blijven. De Franse marine moest in zijn thuishavens blijven, ook al lagen die, zoals Brest, in bezet gebied. De Duitsers waren immers bang dat de Franse marine en de Franse koloniën anders in Britse handen zouden vallen.

Het Franse leger werd verkleind tot honderdduizend manschappen in de 'Vrije' Zone en alle Franse krijgsgevangenen bleven in gevangenschap. Bovendien moesten de Fransen de kosten van de bezetting door de Duitse troepen betalen. De jure behield de Franse regering het gezag over heel Frankrijk, maar buiten de Vrije Zone werd haar macht sterk beperkt door de bezetter. Bovendien werd Elzas-Lotharingen feitelijk bij Duitsland gevoegd.

De Britten wilden niet het risico lopen dat de Franse marine, de op een na grootste ter wereld, in Duitse handen zou vallen. Op 8 juli boorde de Britse Royal Navy bij de Aanval op Mers-el-Kébir in de Algerijnse havenstad Mers-el-Kebir gelegen Franse marineschepen in de grond, nadat die geweigerd hadden de haven te verlaten en zich bij de Britten te voegen.

Dictatuur[bewerken]

De regering-Pétain vestigde zich in de onbezette zone. Aanvankelijk werd Clermont-Ferrand als regeringszetel gekozen, omdat Laval daar grote invloed had, maar die industriestad was weinig geschikt om de vele politici en ambtenaren te herbergen. Daarom werd meteen uitgeweken naar het noordelijker gelegen Vichy, een befaamd kuuroord met veel luxe-hotels.

In Vichy ijverde Laval, gesteund door extreem-rechtse groepen, voor de instelling van een dictatuur. Pétain werd voorgesteld als de enige die Frankrijk kon redden. Op 10 juli 1940 besliste het Franse parlement onder zware druk om de grondwet van de Derde Republiek af te schaffen en de 84-jarige maarschalk de macht te geven om een nieuwe grondwet op te stellen.

De volgende dag riep Pétain zichzelf uit tot "hoofd van de Franse Staat", waarbij alle staatsmacht bij hemzelf was geconcentreerd.

Het uit de tijd van de Revolutie daterende Franse nationale motto Liberté, Egalité, Fraternité (Vrijheid, Gelijkheid, Broederschap) werd vervangen door Travail, Famille, Patrie (Werk, Gezin, Vaderland). De op de fasces gelijkende Francisque werd het nieuwe nationaal symbool.

De officier Charles de Gaulle, die in de laatste regering van de Derde Republiek nog even staatssecretaris van defensie was geweest en deel had genomen aan de strijd tegen de Duitse invallers, was gevlucht naar Engeland en riep van daaruit via de radio op 18 juni 1940 op tot voortzetting van de strijd, onder zijn soevereine leiding. Hij werd hiervoor bij verstek van zijn Franse nationaliteit vervallen verklaard en ter dood veroordeeld. Het zou echter nog even duren voor hij in de ogen van de geallieerden een serieus alternatief voor het Vichyregime was geworden.

Geschiedenis van Frankrijk

Prehistorie
Kelten (vanaf 7e eeuw v.Chr.)


Romeinse tijd
Romeinen (51 v. Chr.-486)
Franken (vanaf 287)


Middeleeuwen
Frankische Rijk: (481-887/8)

Merovingen (481-751)
Karolingen (751-987)

West-Francië (843-987)
Royal Standard of the King of France.svg Koninkrijk Frankrijk: (987-1791)

France Ancient.svg Capetingen (987-1328)
France moderne.svg Valois (1328-1589)

Vroegmoderne Tijd

Ancien Régime
Grand Royal Coat of Arms of France.svg Bourbon (1589-1792)
Franse Revolutie (1789)

Flag of France (1790-1794).svg Koninkrijk Frankrijk (1791-1792) Flag of France.svg Eerste Republiek (1792-1804)
Flag of France.svg Eerste Keizerrijk (1804-1815)
Naval Ensign of the Kingdom of France.svg Restauratie (1815-1830)


Moderne Tijd
Flag of France.svg Julimonarchie (1830-1848)
Flag of France.svg Tweede Republiek (1848-1852)
Flag of France.svg Tweede Keizerrijk (1852-1870)
Flag of France.svg Derde Republiek (1870-1940/'46)
Flag of France.svg Vichy-regime (1940-1944)
Flag of France.svg Vierde Republiek (1946-1958)
Flag of France.svg Vijfde Republiek (1958-heden)


Portaal  Portaalicoon  Frankrijk
Portaal  Portaalicoon  Geschiedenis

Het nieuwe regime werd diplomatiek erkend door nazi-Duitsland, en verder door de Verenigde Staten en de Sovjet-Unie. Het stelde perscensuur in, en de vervolging van Joden en buitenlanders begon dit regime zelfs zonder daartoe door de Duitsers gedwongen te zijn. De Joodse burgers met de Franse nationaliteit werden in sommige opzichten als tweederangsburgers beschouwd; uiteindelijk werden voornamelijk Joden met een buitenlandse nationaliteit voor deportatie via Drancy bestemd. De regering Pétain ageerde tegen de vrijmetselarij. In september 1940 werd de Franse kolonie Frans Indochina aan Japan overgedragen na de Japanse invasie in dat gebied. Uit vrees dat de uitermate strategisch gelegen Franse kolonie Madagaskar eenzelfde lot beschoren zou zijn en Japan zo in de gelegenheid gesteld zou worden geallieerde koloniën in Afrika te bedreigen, werd dit eiland in 1942 door de Britten na de Slag om Madagaskar bezet.

Toen admiraal François Darlan in november 1942 in Frans-Noord-Afrika een wapenstilstand met de geallieerden ondertekende na hun succesvolle invasie op dit Franse grondgebied, verbrak Duitsland de overeenkomst uit 1940. Op 10 november 1942 vielen Duitse troepen de onbezette zone van Vichy-Frankrijk binnen. De Franse marine wilde nu zelf voorkomen dat haar schepen die nog in de haven van Toulon lagen, in Duitse handen zouden vallen, en bracht die zelf tot zinken. De macht kwam in handen van Laval als premier, hoewel Pétain formeel staatshoofd bleef. Darlan werd op kerstavond 24 december 1942 vermoord door een jonge Franse monarchist die was opgeleid door de Britse SOE (hoewel deze geheime organisatie geen opdracht tot de moord had gegeven).

Roemloos einde[bewerken]

Na de invasie door de geallieerden in Normandië op 6 juni 1944 en op 15 augustus 1944 in de Provence werd de Vichyregering onder escorte van de Duitsers naar het oostelijker gelegen Belfort en even later naar Duitsland overgebracht. In Sigmaringen ging de regering in ballingschap én in feitelijke gevangenschap; de Duitsers hadden genoeg van de eigenaardige oriëntatie van het Vichyregime. Pétain zelf werd op 19 augustus 1944 in zijn residentie, hotel Parc te Vichy, door Duitsers omsingeld, van zijn bed gelicht en via Belfort ook in kasteel Sigmaringen geïnterneerd. Een week later werd Vichy door de troepen van de Vrije Fransen bevrijd en hield De Gaulle een glorieuze intocht in Parijs.

In 1945 werden diverse leden van de regering gearresteerd. Enkelen, onder wie Laval, werden geëxecuteerd. Ook Pétain kreeg de doodstraf, maar zijn vroegere ondergeschikte en rivaal Charles de Gaulle liet de straf omzetten in levenslang. Pétain werd verbannen naar het eiland Yeu voor de Franse kust. Hij stierf daar in gevangenschap in 1951, op 95-jarige leeftijd.

Het is nog altijd een raadsel hoe Pétain, een oorlogsheld uit de Eerste Wereldoorlog, zich heeft kunnen laten gebruiken als een marionet van zijn tegenstanders. De Gaulle heeft in zijn Mémoires de guerre gepoogd een verklaring te geven. Misschien sprak Pétain daarmee zijn afkeer van het vooroorlogse defaitisme en de Volksfrontregeringen uit. Zijn collaboratie gaf het Vichyregime een schijn van legaliteit.

Jodenvervolging[bewerken]

De uitlevering door het Vichyregime van Joden aan de Duitsers was na de bevrijding moeilijk bespreekbaar. Het regime-Petain zou onder dwang en tegen het hart (contre cœur) hebben gehandeld.

Vanaf de jaren 1960 voerde het echtpaar Serge en Beate Klarsfeld een verbeten strijd om de actieve rol van de Franse politie en justitie bij de Jodenvervolging aan te tonen. De politieke leiders bleven lang ontkennen, van de verzetsheld De Gaulle tot en met de voormalige Vichyfunctionaris François Mitterrand. Pas president Jacques Chirac erkende kort na zijn aantreden in 1995 de politieke verantwoordelijkheid voor de deportaties.

Op 16 februari 2009 publiceerde de Conseil d'État, de Franse Raad van State, een uitspraak waarin volmondig werd erkend dat de autoriteiten van Vichy de wegvoering van de slachtoffers van het antisemitisme hadden toegestaan en mogelijk gemaakt.

Externe link[bewerken]