Nederlandse Opstand

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Vraagteken
Er wordt getwijfeld aan de juistheid van een of meer onderdelen van dit artikel.
Raadpleeg de bijbehorende overlegpagina voor meer informatie, en pas na controle desgewenst het artikel aan.
Opgegeven reden: de definitie geeft een foute indruk, afbakening onderwerp is warrig, bron erg algemeen
Dit sjabloon is geplaatst op 8 oktober 2013.
Vraagteken
"Liever Turks dan paaps". Penning in de vorm van de Turkse halve maan door Geuzen gedragen en symbool voor de calvinistische harde kern van de opstand tegen de rooms-katholieke landvoogd.

De Nederlandse Opstand of Opstand is de strijd van de Nederlandse gewesten tegen hun landsheer, de Spaans-Habsburgse koning Filips II. De opstand leidde uiteindelijk tot een splitsing van de Nederlanden in de Noordelijke en de Zuidelijke Nederlanden. In het noorden werd de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden gevormd. De Zuidelijke Nederlanden, het latere België, bleven onder Habsburgs bewind.

In de moderne geschiedschrijving is deze benaming gebruikelijker dan het daarbuiten bekendere begrip van de Tachtigjarige Oorlog. Waar bij deze laatste veelal als beginjaar 1568 wordt aangehouden en 1648 als eindjaar, ligt dit bij de Opstand vaak anders. Als er al een beginjaar wordt genoemd, dan is dat eerder dan 1568. De Opstand wordt ook wel gezien als de eerste fase, waarbij de periode na het Twaalfjarig Bestand dan de Tweede Oorlog is.

Afbakening[bewerken]

Vooral de beginjaren tussen 1568, het jaar van de slag bij Heiligerlee, en het jaar 1589, toen de Graaf van Leicester vertrok, hadden vaak het karakter van een opstand zonder sterke centrale leiding. De Staten-Generaal zochten vervolgens geen nieuwe landvoogd meer maar namen zelf de soevereiniteit op zich. Tijdens deze vroege fase zagen de guerrilla-strijders van de bosgeuzen en de watergeuzen zich financieel gesteund door de vreemdelingenkerken in Engeland en Emden.[1] In 1589 woedde de meer geregelde onafhankelijksoorlog tegen Spanje volop en waren de Staten al duidelijk aan de winnende hand.

Opstand of (burger)oorlog?[bewerken]

Door Alva is het verzet tegen de Spaanse koning Filips II getypeerd als een opstand. In 1572 bericht Lodewijk van Nassau aan de leider van de opstand, zijn broer Willem, dat de hertog van Alva "zeer verbaasd is ... dat de steden zo in opstand komen" ("les villes se revoltent ainsi"). In brieven, kronieken en dagboeken uit die tijd wordt gesproken over verzet, "verlaetinghe", afzwering van de landsheer, etc. Ook in de latere geschiedschrijving over deze periode worden de gebeurtenissen vanaf 1568 veelal aangeduid als 'De Opstand'. In een studie uit 2004 spreekt de geschiedkundige Arie van Deursen over "de Opstand van 1572-1584".[2] Jan Juliaan Woltjer sprak over de Opstand als zijnde een burgeroorlog, zonder meer "te vergelijken met de Franse burgeroorlogen."[3]

Externe link[bewerken]

Literatuur[bewerken]

  • Darby, Graham. The Origins and Development of the Dutch Revolt. Londen: Routledge, 2001.
  • Duke, Alastair. Reformation and Revolt in the Low Countries. Londen: Hambledon Press, 1990.
  • Geyl, Pieter. The Revolt of the Netherlands, 1555-1609. Londen: Williams & Norgate, 1932.
  • Grotius, Hugo. Kroniek van de Nederlandse Oorlog : de Opstand 1559-1588 . Nijmegen: Vantilt, 2014. (ed. Jan Waszink)
  • Parker, Geoffrey. The Dutch Revolt. Harmondsworth: Penguin Books, 1988.
  • Woltjer, Jan Juliaan. "De middengroepen in de Opstand." In: Spiegel Historiael, 29 (1994), pp. 468-473.
  • Woltjer, Jan Juliaan. Tussen vrijheidsstrijd en burgeroorlog: over de Nederlandse opstand 1555-1580. Amsterdam: Balans, 1994.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Trim, David. "Immigrants, the Indigenous Community and International Calvinism." In: Nigel Goose (ed.), et al., Immigrants in Tudor and Early Stuart England, Brighton: Sussex Academic Press, 2010, pp. 211-212.
  2. van Deursen, Arie. De last van veel geluk. Amsterdam: Bert Bakker, 2004, pp. 71-115. ISBN 9035126270
  3. Woltjer, Jan Juliaan. Tussen vrijheidsstrijd en burgeroorlog: over de Nederlandse Opstand 1555-1580. Amsterdam: Balans, 1994, p. 9.