Schildhouder

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het grote Nederlandse Rijkswapen zoals dat in 1907 werd vastgesteld.

Een schildhouder is in de heraldiek een figuur die een wapenschild vasthoudt.

Geschiedenis[bewerken]

Het wapen van 's-Hertogenbosch met twee wildemannen als schildhouders

De wapens van de eerste ridders waren eenvoudig; men beschilderde de wapenschilden die men droeg met geometrische patronen of dieren, zoals leeuwen. Toen de wapenschilden door de herauten op wapenrollen en andere documenten werden geschilderd, ontstond de heraldische kunst, waarin de wapenschilden met helmen, helmtekens en schildhouders werden gecombineerd. De schildhouder is geen deel van het wapen. Iemand zou dan ook voor een andere schildhouder kunnen kiezen dan zijn vader, moeder of broers. Toch houden veel families vast aan een bepaalde schildhouder, die generaties lang ongewijzigd deel van het wapen uitmaakt. Bij Nederlandse gemeentewapens en andere publiekrechtelijke lichamen en instellingen stelt de Hoge Raad van Adel ook de schildhouder vast. Meestal geschiedt toekenning daarvan op historische gronden: om een schildhouder toe te kennen moet er een wapen van een voorganger bekend zijn met een schildhouder. Hiervan wordt slechts zelden afgeweken.

Meestal zijn er twee schildhouders, maar de Schotse familie "of that Ilk" heeft er drie, en het IJslandse Staatswapen heeft er zelfs vier. Soms is er slechts een schildhouder. Die kan recht achter het schild schild staan, of ernaast. Voorbeelden hiervan zijn het wapen van Maastricht en het wapen van Enkhuizen.

Voorbeelden van schildhouders[bewerken]

Hardstenen wapenschild grootmeester van de Duitse Orde Karel van Lotharingen aan de rentmeesterwoning te Diepenbeek

De klassieke schildhouders zijn leeuwen, fabeldieren en engelen, maar de keuze is onbeperkt. Ieder dier en iedere persoon die een schild in snavel, klauw, bek, hand of poot kan dragen, komt als schilddrager in aanmerking. Ook vissen en bomen kunnen worden gebruikt.

Met uitzondering van vogels, duivels, en engelen moeten de schildhouders ook ergens op kunnen staan. Wanneer schildhouders worden getekend, is het gebruikelijk om ook een ondergrond te tekenen. Schildhouders kunnen ook op een lint met een devies staan.

Schildhouders en de Kerkelijke heraldiek[bewerken]

In de wapens van geestelijken en geprofeste leken is geen plaats voor schildhouders. Zij drukken hun kerkelijke rang uit door kwasten aan de zijkant van het wapen te hangen. Op meer informele wapens (bijvoorbeeld ex libri) is het niet ongebruikelijk het schild door een engel of heilige te laten vasthouden. Het is beslist niet toegestaan een afbeelding van een van de evangelisten te gebruiken.[bron?]

Schildhouders in Engeland en Schotland[bewerken]

Alleen de "peers", de hoge edelen, mogen schildhouders in hun wapen opnemen. Anderen mogen dit slechts bij wijze van privilege. Dat privilege wordt aan de "companionage" (leden van de hoogste orden) en de ridders van de Orde van Sint-Jan verleend. Anderen zijn strafbaar wanneer zij schildhouders in hun wapen afbeelden en zeker in Schotland zal de strenge Schotse Wapenkoning, de "Lord Lyon", daartegen optreden.

Voorbeelden[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Heraldica: Thatcher