Andreaskruis

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

Dit artikel gaat over het heraldische symbool. Voor het gelijknamige begrip in de filatelie, zie andreaskruis (filatelie).

De Heilige Andreas en het andreaskruis in het juweel van de Orde van de Distel

Een andreaskruis, andrieskruis of maalkruis is een heraldisch symbool, een kruis dat schuin staat, dus bestaande uit de twee diagonalen van een rechthoek. Het dankt zijn naam aan de apostel Andreas, die aan een dergelijk kruis zou zijn gekruisigd.

[bewerken] Wapens en vlaggen

Het andreaskruis staat in drievoud in het wapen van de stad Amsterdam. De gemeenten Amstelveen en Ouder-Amstel hebben variaties hierop met vier, respectievelijk vijf kruisen. Ook de stad Breda en de gemeente Schoten hebben een wapen met drie witte andreaskruisen. Twee boven en één eronder in het midden op een rood schild. Bergen op Zoom heeft een soortgelijk wapen, alleen zijn er bij dit wapen onderaan drie groene bergen.

In het kruis van de Militaire Willems-Orde is ook een andreaskruis opgenomen. Verder komt het Andreaskruis ook voor op de oorlogsvlag ter zee van het Koninkrijk België. Bijgevolg varen de Belgische oorlogsbodems, waaronder het grootste Fregat, "Louise Marie" altijd met deze vlag.

Het andreaskruis wordt voorts op verschillende buitenlandse vlaggen gebruikt, bijvoorbeeld de vlag van Schotland, de vlag van Alabama en de vlag van Saint-Patrick.

Zie ook Bourgondisch kruis

[bewerken] Het andreaskruis als verkeersteken

Andreaskruisen bij een spoorwegovergang

Het andreaskruis wordt gebruikt om spoorwegovergangen te markeren. In Nederland en België geeft een enkel kruis aan dat men een overgang met enkelspoor nadert en een dubbel kruis geeft aan dat er twee of meer sporen zijn.

[bewerken] Irriterende stoffen

Het andreaskruis wordt ook als symbool voor irriterende stoffen gebruikt. Op de verpakking van onder meer reinigingsmiddelen in poedervorm (bijvoorbeeld soda) staat dan een zwart kruis op een oranje achtergrond. Een stof is irriterend als deze bij aanraking met de huid of slijmvliezen een ontsteking kan veroorzaken.

[bewerken] Politiek begrip (België)

Het sint-andrieskruis wordt ook gebruikt om een beheersvorm te beschrijven in België en in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, die de deelname van een taalkundige minderheid verzekert aan de uitoefening van de bestuursmacht in de verschillende overheidsbedrijven en instellingen die onder de voogdij van de regering vallen. Het betekent meer bepaald dat de taalrol van de voorzitter van de raad van bestuur van een dergelijke instelling verschillend moet zijn van de taalrol van de directeur-generaal. Daarnaast moet ook de ondervoorzitter van de raad van bestuur van een andere taalrol zijn dan de voorzitter. En tenslotte moet ook de adjunct-directeur-generaal een andere taalrol hebben dan de directeur-generaal. Deze voorwaarden, die men visueel uitbeeldt door een sint-andrieskruis te tekenen met aan de uiteinden van elke balk ofwel een N, ofwel een F, leidt ertoe dat slechts twee situaties rechtsgeldig zijn:

een Nederlandstalige voorzitter en adjunct-directeur-generaal, naast een Franstalige ondervoorzitter en directeur-generaal;
een Franstalige voorzitter en adjunct-directeur-generaal, naast een Nederlandstalige ondervoorzitter en directeur-generaal.