Kusttram
| Kusttram | ||||
 |
||||
| Tussen Oostende en Middelkerke heeft men vanuit de Kusttram uitzicht op de Noordzee. | ||||
| Basisgegevens | ||||
| Locatie | Belgische kustlijn, België | |||
| Vervoerssysteem | Tram | |||
| Startdatum | 1885 | |||
| Lengte | 67km | |||
| Aantal lijnen | 1 | |||
| Aantal stations | 69 | |||
| Spoorwijdte | 1.000 mm | |||
| Uitvoerder(s) | De Lijn | |||
|
||||
|
|
|
|
De Kusttram is een tramlijn langs de Belgische kust. De lijn begint in Knokke, nabij de grens met Nederland, en eindigt in Adinkerke, nabij de grens met Frankrijk. Het is met een lengte van 67 kilometer de langste tramlijn ter wereld.
De spoorwijdte is 1000 millimeter (meterspoor), de lijn is ingericht voor eenrichtingtrams. Momenteel wordt de lijn verbouwd om er ook dubbelrichtingtrams te kunnen laten rijden. De tram wordt sinds 1991 geëxploiteerd door Vlaamse Vervoermaatschappij De Lijn.
Inhoud |
[bewerken] Geschiedenis
De kusttram is nu onderdeel van De Lijn, maar is een overblijfsel van het Belgische streektramnet van de NMVB. De eerste streektramlijn aan de kust werd in 1885 aangelegd tussen Oostende en Nieuwpoort-Stad, langs de dorpen.[1] Deze lijn wordt op 18 juli 1886 verlengd tot Veurne langs Koksijde-dorp. De huidige route langs de badplaatsen wordt pas later gebouwd, samen met de ontwikkeling van de badplaatsen. Het eerste deel is Oostende (Keizerskaai) - Middelkerke-Bad op 19 juli 1897. Deze tramlijn is aangelegd en geëlektrificeerd door de maatschappij TEOL[2] (overgenomen door de NMVB in 1904). Geleidelijk aan worden meer delen van de kustlijn gebouwd en wordt de hoofdroute verlegd naar de kust. Pas op 11 augustus 1926 wordt de laatste schakel, Groenendijk-Bad - Koksijde-Bad, van de huidige lijn Oostende - De Panne in dienst genomen.
Op 8 augustus 1886 wordt de lijn Oostende - Bredene-Dorp - De Haan - Blankenberge in dienst genomen. De huidige route via Bredene-aan-Zee wordt op 8 juli 1905 in dienst genomen. De nog ontbrekende schakel Blankenberge - Heist, van de lijn Oostende - Knokke, wordt op 1 oktober 1908 in dienst genomen. De lijn wordt nog verlengd naar Het Zoute (1912), Oosthoek Siska (1928) en tot Retranchement in Nederland (1929), waar er aansluiting was op de SBM lijnen. De exploitatie van de kustlijnen werd vanaf 22 april 1927 verpacht aan de "Société pour l'Exploitation des Lignes Vicinales d'Ostende et des Plages belges" (SELVOP), een maatschappij van de groep Electrorail van Baron Empain. De NMVB nam op 1 januari 1956 de exploitatie over in eigen beheer.[3]
In 1909 werd begonnen met de elektrificatie met 600 volt gelijkspanning van Oostende naar Blankenberge (zowel de dorpen- als de zeeroute). Op 30 juni 1967 wordt in Knokke de kustlijn ingekort tot het NMBS-Station. Dit was tevens de laatste opheffing van het buurtspoorwegnet in West-Vlaanderen. De stadsnetten van Oostende, Knokke, Brugge en in de Westhoek zijn al in de jaren vijftig opgeheven. In 1996, na de opsplitsing van de buurtspoorwegen, wordt de huidige kustlijn verlengd van het oude eindpunt De Panne naar het NMBS-station De Panne te Adinkerke op ongeveer het oude tracé van de vroegere tramlijn 21 (zie Buurtspoorwegen van de provincie West-Vlaanderen).
Tijdens de Eerste Wereldoorlog was de kustlijn onderbroken bij Nieuwpoort, waar de frontlinie begon. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd langs de kust de Atlantikwall gebouwd. Hierdoor was het hele kustgebied militair domein en waren er reisbeperkingen. De inwoners aan de kust moesten een speciale toestemming vragen om naar het binnenland te reizen.[4]
Tot in de jaren zeventig reed de tram maar één keer per uur. Wel kon de tram in de spits tot wel 3 aanhangwagens trekken. Eind jaren zeventig, begin jaren tachtig, kwam daar verandering in en werd de trambaan volledig vernieuwd en werd de dienst uitgebreid. In 1980 ontving de Kust ook 50 moderne enkelgelede trams met chopperbesturing. Door de wafelijzerpolitiek waren dat veel meer trams dan noodzakelijk. Bovendien zijn de zware trams eigenlijk bedoeld voor gebruik in premetrotunnels (zoals in Charleroi). Het was mogelijk gekoppeld te rijden, maar van deze mogelijkheid werd geen gebruik gemaakt. Door de lange remweg van dit materieel is het aantal (dodelijke) ongelukken relatief groot.
Het materieel, officiële naam LRV of Light Rail Véhicule maar meestal BN's genoemd naar zijn maker La Brugeoise et Nivelles, was oorspronkelijk enkelgeleed maar in 1994 en 1996 werden 16 trams voorzien van een middenbak met lage vloer en een extra loopdraaistel. De overige trams kregen vanaf 2002 een middenbak.
[bewerken] Heden
In de zomer rijden zes trams per uur per richting over het gehele traject. In het tussenseizoen rijdt de tram om de 15 minuten en de winter om de 20 minuten. In juli en augustus 2002 maakten 3,2 miljoen reizigers gebruik van de kusttram, een stijging van 14% ten opzichte van het voorgaande jaar. In 2008 maakten ruim 12,13 miljoen reizigers gebruik van de kusttram, een stijging van 1% t.o.v. 2007.
Regelmatig worden plannen geopperd om de tramlijn vanaf Knokke door te trekken naar het Nederlandse Breskens of vanaf De Panne naar het Franse Duinkerke. Op korte termijn is de verlenging van Knokke tot Westkapelle het meest kansrijk.[5]
Er zijn ook plannen (Neptunusplan) voor binnenlandse spooraftakkingen (of toevoertramlijnen) van Zeebrugge naar Brugge, van Oostende naar Brugge, van Nieuwpoort naar Diksmuide en van Koksijde naar Veurne.
De volledige lijn is 67 kilometer lang en heeft sinds 7 juli 2007 69 haltes. De tram doet er 2 uur en 23 minuten over om deze afstand af te leggen. Om de trambestuurder te ontlasten van de kaartverkoop worden vervoerbewijzen bij de drukste haltes verkocht in zogeheten lijnwinkels. Een kaartje kopen bij de bestuurder is nog altijd mogelijk als de lijnwinkel gesloten is, maar het is wel duurder.
Alle trams werden uitgerust met een 'zachte' voorkant. Dit bestaat uit een mooiere uitstraling, en een laagje kunststof vooraan, om ongevallen 'zachter' te maken. Vanaf 2006 krijgen ook de achterkanten een nieuwe uitstraling. Ook krijgen de trams nu een digitale led-bestemmingsaanduider, deze vervangen de oude papierfilms.
Sinds 2005 worden er elke zomervakantie een dertiental HermeLijn-trams uit Antwerpen en Gent aan de kust ingezet, om het aanbod te versterken tussen Oostende en Westende. Men is echter bezig om de HermeLijn-diensten zo ver mogelijk uit te breiden. Sinds de zomer van 2008 rijden deze trams tot De Haan Zwarte Kiezel. Doordat een HermeLijn moeilijker kan draaien (geen meedraaiende wielstellen zoals een BN), moet hiervoor het spoor op verscheidene plaatsen heraangelegd worden. Sinds 2008 zijn er ook al (niet-reguliere) ritten met passagiers naar De Panne uitgevoerd, onder andere door een hoog defectencijfer bij de BN-trams. Vanaf 2010 werden de extra ritten naar De Haan Zwarte Kiezel gedurende de zomermaanden afgeschaft. Dit kaderde in het besparingsplan van De Lijn. Testritten tot Knokke werden in het voorjaar van 2010 eveneens al uitgevoerd met de HermeLijn. Vanaf juni 2010 rijdt de HermeLijn-tram dan ook van Knokke tot De Panne, op het hele traject. Ritten naar Westende Bad blijven echter nog prioriteit.
Sinds 5 november 2007 rijden er onder de naam 'X-tra' in de ochtendspits twee sneltrams vanuit Nieuwpoort (vertrek 5.59u. en 6.59u.) naar Oostende. Deze trams stoppen enkel te Nieuwpoort Kerk, Nieuwpoort Stad, Westende Bad, Middelkerke De Greefplein en Oostende Station, waar er aansluiting is met de IC-trein naar Eupen.
Over de gehele lengte van de tramlijn is er geïnvesteerd in waarschuwingssystemen, en hekken tussen de sporen om het oversteken op onbeveiligde plaatsen te voorkomen. Ook zijn de trams uitgerust met een zeer luide toeter, naast de standaard bel. De trams rijden soms tot 78 km/u tussen twee gemeentes.
[bewerken] Jubilea
Bij het eeuwfeest in juni 1985 en bij het 125-jarige bestaan van de Kusttram in juni 2010 werd een grote tramparade gehouden tussen Westende en Oostende. Hierbij kwam veel historisch trammaterieel op de baan, niet alleen van de vroegere NMVB, maar ook uit Antwerpen, Gent en Den Haag.[6]
[bewerken] Sporenschema
Sinds de publicatie is de situatie in De Panne gewijzigd. De lijn is doorgetrokken tot aan het station van Adinkerke, op drie kilometer van de Franse grens. Daar is een nieuwe stelplaats gebouwd voor tram en bus, waar een keerlus omheen ligt.
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
[bewerken] (Deel)gemeenten en zones
Lijst van Vlaamse (deel)gemeenten met zones van de kusttram.
- De Panne, zone 1 (=7 haltes)
- Koksijde, zone 2 (=4 haltes)
- Oostduinkerke, zone 3 (=4 haltes)
- Nieuwpoort, zone 4 (=5 haltes)
- Lombardsijde, zone 5 (=3 haltes)
- Westende, zone 5 (=3 haltes)
- Middelkerke, zone 6 (=4 haltes)
- Raversijde, zone 7 (=1 halte)
- Oostende, zone 8 (=10 haltes)
- Bredene, zone 9 (=3 haltes)
- De Haan, zone 10 (=5 haltes)
- Wenduine, zone 11 (=5 haltes)
- Blankenberge, zone 12 (=5 haltes)
- Zeebrugge, zone 13 (=4 haltes)
- Heist, zone 14 (=3 haltes)
- Knokke, zone 15 (=2 haltes)
[bewerken] Kusttramhaltes per gemeente
[bewerken] De Panne
- De Panne-Station
- De Panne-Plopsaland
- De Panne-Moeder Lambic
- De Panne-Kerk
- De Panne-Esplanade
- De Panne-Centrum
- De Panne-Golfstraat
[bewerken] Koksijde
- Koksijde-Sint-Idesbald
- Koksijde-Ster Der Zee
- Koksijde-Bad
- Koksijde-Lejeunelaan
[bewerken] Oostduinkerke
- Oostduinkerke-Schipgat
- Oostduinkerke-Bad
- Oostduinkerke-Duinpark
- Oostduinkerke-Groenendijk-Bad
[bewerken] Nieuwpoort
- Nieuwpoort-Zonnebloem
- Nieuwpoort-Bad
- Nieuwpoort-Ysermonde
- Nieuwpoort-Cardijnlaan
- Nieuwpoort-Stad
[bewerken] Lombardsijde
- Lombardsijde-Y.M.C.A.
- Lombardsijde-Dorp
- Lombardsijde-Bad
[bewerken] Westende
- Westende-Sint-Laureins
- Westende-Bad
- Westende-Belle Vue
[bewerken] Middelkerke
- Middelkerke-Krokodil
- Middelkerke-Verhaegelaan
- Middelkerke-Casino
- Middelkerke-De Greefplein (vanaf hier rijdt de tram op de kustdijk met zicht op het strand)
[bewerken] Raversijde
- Raversijde-Domein Raversijde
[bewerken] Oostende
- Oostende-Raversijde
- Oostende-Ravelingen
- Oostende-Mariakerke-Bad (tot hier op de kustdijk)
- Oostende-Northlaan (voorheen Media Center)
- Oostende-Renbaan
- Oostende-Koninginnelaan
- Oostende-Marie-Joséplein
- Oostende-Station
- Oostende-Weg Naar Vismijn
- Oostende-Duin & Zee
[bewerken] Bredene
- Bredene-Aan Zee
- Bredene-Campings
- Bredene-Renbaan
[bewerken] De Haan
- De Haan-Vosseslag
- De Haan-Preventorium
- De Haan-Aan Zee
- De Haan-Waterkasteellaan
- De Haan-Zwarte Kiezel
[bewerken] Wenduine
- Wenduine-Sun Parks
- Wenduine-Molen
- Wenduine-Centrum
- Wenduine-Manitoba
- Wenduine-Harendijke
[bewerken] Blankenberge
- Blankenberge-Park
- Blankenberge-Station
- Blankenberge-Pier
- Blankenberge-Sealife-Floréal
- Blankenberge-Duinse Polders
[bewerken] Zeebrugge
- Zeebrugge-Strandwijk
- Zeebrugge-Vaart
- Zeebrugge-Kerk
- Zeebrugge-Zeesluis
[bewerken] Heist
- Heist-Dijk
- Heist-Heldenplein
- Duinbergen
[bewerken] Knokke
- Duinbergen Watertoren
- Knokke-Station
[bewerken] Hermelijnen aan de kust
Ieder jaar blijven 2 Hermelijnen aan de Kust. Een uit Antwerpen en een uit Gent.
- 2008: 6333, 7266
- 2009: 6335, 7246
- 2010: 6334, 7267
- 2011: 6332, 7268
[bewerken] Externe links
 |
Portaal Openbaar vervoer |
[bewerken] Referenties
Bronnen, noten en/of referenties:
- Allaert, Georges; Cornillie, Jeroen; Dewulf, Bernard; Enthoven, Axel; Reynebeau, Marc; Van Acker, Maarten; Van Meerten Michelangelo; e.a., foto's: Hendryckx, Michiel, De kusttram : een veelzijdige kijk op de ontwikkeling van de Belgische kust, Uitgeverij Lannoo, 2010, ISBN 9789020988529
- Ver Elst, André, De Belgische kusttram in beeld - Le tramway côtier belge en images, 1979, ISBN 90-288-0084-0
- ↑ Rail Atlas Vicinal, Rail Memories
- ↑ TEOL = "Tramway électrique d'Ostende - Littoral"
- ↑ W.J.K. Davies: 100 Years of the Belgian Vicinal SNCV/NMVB 1885-1985, A Century of Secondary Rail Transport in Belgium. Uitg. Light Rail Transit Association, London, 1985. ISBN 0-900433-97-3
- ↑ Grootouders die een hotel hadden aan de kust
- ↑ Tram 2009
- ↑ Massale belangstelling voor de Tramparade (12 juni 2010)
.svg){kind=small}
 |
Zie de categorie Kusttram van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
