Kusttram

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Kusttram
Tussen Oostende en Middelkerke heeft men vanuit de Kusttram uitzicht op de Noordzee.
Tussen Oostende en Middelkerke heeft men vanuit de Kusttram uitzicht op de Noordzee.
Basisgegevens
Locatie Belgische kustlijn, België
Vervoerssysteem Tram
Startdatum 1885
Lengte 67 km
Aantal lijnen 1
Aantal stations 69
Spoorwijdte 1.000 mm
Uitvoerder(s) De Lijn
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer

De Kusttram is de tram die rijdt op de tramlijn langs de Belgische kust. De lijn begint in Knokke, nabij de grens met Nederland, en eindigt in Adinkerke, nabij de grens met Frankrijk. Het zou met een lengte van 67 kilometer de langste tramlijn ter wereld zijn.[1] De spoorwijdte is 1000 millimeter (meterspoor), de lijn is ingericht voor eenrichtingtrams. De tram wordt sinds 1991 geëxploiteerd door Vlaamse Vervoermaatschappij De Lijn.

Geschiedenis[bewerken]

De kuststreek met tram en spoorlijnen in 1905. Veel plaatsen langs de kust waren nog onbebouwd.
Kusttram route (interactieve kaart)
Kaart van de buurtspoorwegennet van West-Vlaanderen.
Kusttram op het tramstation van Oostende waar twee minuten gewacht wordt alvorens door te rijden (in dit geval naar Knokke).
In De Haan staat een stationsgebouw uit de begintijd van de Kusttram.
Spoorbedding langs duinlandschap.
Oude NMVB trams (Type S-Oostende) met twee aanhangrijtuigen in Oostende in 1982. Een van de laatste jaren voor dit type. De vervangende gelede trams waren al aan het instromen.
De stelplaats te Knokke met gelede wagen 6018.
HermeLijn aan de Kust. 6334 te Raversijde (Oostende), komende van Knokke en onderweg naar De Panne.

De kusttram is nu onderdeel van De Lijn, maar is een overblijfsel van het Belgische streektramnet van de NMVB. De eerste streektramlijn aan de kust werd in 1885 aangelegd tussen Oostende en Nieuwpoort-Stad, langs de dorpen.[2] Deze lijn wordt op 18 juli 1886 verlengd tot Veurne langs Koksijde-dorp. De huidige route langs de badplaatsen wordt pas later gebouwd, samen met de ontwikkeling van de badplaatsen. Het eerste deel is Oostende (Keizerskaai) - Middelkerke-Bad op 19 juli 1897. Deze tramlijn is aangelegd en geëlektrificeerd door de maatschappij TEOL[3] (overgenomen door de NMVB in 1904). Geleidelijk aan worden meer delen van de kustlijn gebouwd en wordt de hoofdroute verlegd naar de kust. Pas op 11 augustus 1926 wordt de laatste schakel, Groenendijk-Bad - Koksijde-Bad, van de huidige lijn Oostende - De Panne in dienst genomen.

Op 8 augustus 1886 wordt de lijn Oostende - Bredene-Dorp - De Haan - Blankenberge in dienst genomen. De huidige route via Bredene-aan-Zee wordt op 8 juli 1905 in dienst genomen. De nog ontbrekende schakel Blankenberge - Heist, van de lijn Oostende - Knokke, wordt op 1 oktober 1908 in dienst genomen. De lijn wordt nog verlengd naar Het Zoute (1912), Oosthoek Siska (1928) en tot Retranchement in Nederland (1929), waar er aansluiting was op de SBM lijnen. De exploitatie van de kustlijnen werd vanaf 22 april 1927 verpacht aan de "Société pour l'Exploitation des Lignes Vicinales d'Ostende et des Plages belges" (SELVOP), een maatschappij van de groep Electrorail van Baron Empain. De NMVB nam op 1 januari 1956 de exploitatie over in eigen beheer.[4]

In 1909 werd begonnen met de elektrificatie met 600 volt gelijkspanning van Oostende naar Blankenberge (zowel de dorpen- als de zeeroute).

Tijdens de Eerste Wereldoorlog was de kustlijn onderbroken bij Nieuwpoort, waar de frontlinie begon. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd langs de kust de Atlantikwall gebouwd. Hierdoor was het hele kustgebied militair domein en waren er reisbeperkingen. De inwoners aan de kust moesten een speciale toestemming vragen om naar het binnenland te reizen.[5]

Op 30 juni 1967 wordt in Knokke de kustlijn ingekort tot het NMBS-Station. Dit was tevens de laatste opheffing van het buurtspoorwegnet in West-Vlaanderen. De stadsnetten van Oostende, Knokke, Brugge en in de Westhoek zijn al in de jaren vijftig opgeheven. In 1996, na de opsplitsing van de buurtspoorwegen, wordt de huidige kustlijn verlengd van het oude eindpunt De Panne naar het NMBS-station De Panne te Adinkerke op ongeveer het oude tracé van de vroegere tramlijn 21 (zie Buurtspoorwegen van de provincie West-Vlaanderen).

Tot in de jaren zeventig reed de tram maar één keer per uur. Wel kon de tram in de spits tot wel 3 aanhangwagens trekken. Eind jaren zeventig, begin jaren tachtig, kwam daar verandering in en werd de trambaan volledig vernieuwd en werd de dienst uitgebreid. In 1980 ontving de Kust ook 50 moderne enkelgelede trams met chopperbesturing. Door de wafelijzerpolitiek waren dat veel meer trams dan noodzakelijk. Bovendien zijn de zware trams eigenlijk bedoeld voor gebruik in premetrotunnels (zoals in Charleroi). Het was mogelijk gekoppeld te rijden, maar van deze mogelijkheid werd zeer beperkt gebruikgemaakt.[6] Door de lange remweg van dit materieel is het aantal (dodelijke) ongelukken relatief groot.

Het materieel, officiële naam LRV of Light Rail Véhicule maar meestal BN's genoemd naar zijn maker La Brugeoise et Nivelles, was oorspronkelijk enkelgeleed maar in 1994 en 1996 werden 16 trams voorzien van een middenbak met lage vloer en een extra loopdraaistel. De overige trams kregen vanaf 2002 een middenbak.

Heden[bewerken]

Alhoewel het niet op de trams vermeld staat heeft de lijn officieel het lijnnummer 0 dat ook op de haltepalen en in de dienstregeling vermeld staat. Dit geldt voor de gehele lijn. Dit in tegenstelling tot vroeger toen het gedeelte Knokke - Oostende lijn 1 was en het gedeelte Oostende - De Panne lijn 2.

In de zomer rijden zes trams per uur per richting over het gehele traject. Voor 8.00 uur en na 21.00 uur rijden er echter maar twee trams per uur. In het tussenseizoen rijdt de tram om de 15 minuten en de winter om de 20 minuten. In juli en augustus 2002 maakten 3,2 miljoen reizigers gebruik van de kusttram, een stijging van 14% ten opzichte van het voorgaande jaar. In 2008 maakten ruim 12,13 miljoen reizigers gebruik van de kusttram, een stijging van 1% t.o.v. 2007.

Regelmatig worden plannen geopperd om de tramlijn vanaf Knokke door te trekken naar het Nederlandse Breskens of vanaf De Panne naar het Franse Duinkerke. Op korte termijn is de verlenging van Knokke tot Westkapelle het meest kansrijk.[7]

Er zijn ook plannen (Neptunusplan) voor binnenlandse spooraftakkingen (of toevoertramlijnen) van Zeebrugge naar Brugge, van Oostende naar Brugge, van Nieuwpoort naar Diksmuide en van Koksijde naar Veurne.

De volledige lijn is 67 kilometer lang en heeft sinds 7 juli 2007 69 haltes. De tram doet er 2 uur en 23 minuten over om deze afstand af te leggen. Om de trambestuurder te ontlasten van de kaartverkoop worden vervoerbewijzen bij de drukste haltes verkocht in zogeheten lijnwinkels. Een kaartje kopen bij de bestuurder is nog altijd mogelijk als de lijnwinkel gesloten is, maar het is wel duurder.

Alle trams werden uitgerust met een 'zachte' voorkant. Dit bestaat uit een mooiere uitstraling, en een laagje kunststof vooraan, om ongevallen 'zachter' te maken. Vanaf 2006 krijgen ook de achterkanten een nieuwe uitstraling. Ook krijgen de trams nu een digitale led-bestemmingsaanduider, deze vervangen de oude papierfilms.

Sinds 5 november 2007 rijden er onder de naam 'X-tra' in de ochtendspits twee sneltrams vanuit Nieuwpoort (vertrek 5.59 uur en 6.59 uur) naar Oostende. Deze trams stoppen enkel te Nieuwpoort Kerk, Nieuwpoort Stad, Westende Bad, Middelkerke De Greefplein en Oostende Station, waar er aansluiting is met de IC-trein naar Eupen.

Over de gehele lengte van de tramlijn is er geïnvesteerd in waarschuwingssystemen, en hekken tussen de sporen om het oversteken op onbeveiligde plaatsen te voorkomen. Ook zijn de trams uitgerust met een zeer luide toeter, naast de standaard bel. De trams rijden soms tot 78 km/u tussen twee gemeentes.

Hermelijnen aan de kust[bewerken]

Sinds 2005 worden er elke zomervakantie een dertiental HermeLijn-trams uit Antwerpen en Gent aan de kust ingezet. Vroeger dienden deze voornamelijk als versterking tussen Oostende en Westende. Vanaf de zomer van 2008 werd deze dienst uitgebreid tot De Haan Zwarte Kiezel. Doordat een HermeLijn moeilijker kan draaien (geen meedraaiende wielstellen zoals een BN), moest het spoor op verscheidene plaatsen heraangelegd worden. Sinds 2008 werden ook al (niet-reguliere) ritten met passagiers naar De Panne uitgevoerd, onder andere als gevolg van een hoog defectencijfer bij de BN-trams. Vanaf 2010 werden de extra ritten naar De Haan Zwarte Kiezel gedurende de zomermaanden afgeschaft. Dit kaderde in het besparingsplan van De Lijn. Testritten tot Knokke werden in het voorjaar van 2010 eveneens al uitgevoerd met de HermeLijn. Vanaf juni 2010 rijdt de HermeLijn-tram dan ook van Knokke tot De Panne, op het hele traject. De versterkingsritten Oostende Station - Westende Bad zijn sindsdien niet meer opgenomen in de dienstregeling, en de HermeLijn voert tegenwoordig even veel reguliere diensten De Panne - Knokke, als versterkingsdiensten Oostende - Westende uit.

Ieder jaar verblijven permanent twee Hermelijnen aan de Kust: één uit Antwerpen en één uit Gent. Dit kan omdat er door de zomervakantiedienstregeling, meer materieel beschikbaar is in deze steden. Ze worden per vrachtwagen in één stuk naar de kust gebracht.

  • 2008: 6333, 7266
  • 2009: 6335, 7246
  • 2010: 6334, 7267
  • 2011: 6332, 7268
  • 2012: 6332, 7266 (6332 pas in februari teruggekeerd naar Kust)

Jubilea[bewerken]

Bij het eeuwfeest in juni 1985 en bij het 125-jarige bestaan van de Kusttram in juni 2010 werd een grote tramparade gehouden tussen Westende en Oostende. Hierbij kwam veel historisch trammaterieel op de baan, niet alleen van de vroegere NMVB, maar ook uit Antwerpen, Gent en Den Haag.[8]

Sporenschema[bewerken]

Sinds de publicatie is de situatie in De Panne gewijzigd. De lijn is doorgetrokken tot aan het station van Adinkerke, op drie kilometer van de Franse grens. Daar is een nieuwe stelplaats gebouwd voor tram en bus, waar een keerlus omheen ligt.

Sporenschema van de Kusttram in 1994.
Sporenschema van de Kusttram in 1994.
Traject
uSTRrguSTRlg{{{3}}}
uSTRuHSTKBHFl Station Knokke-Heist
lijn 51B naar Y Dudzele
uSTRlfuABZgl+ruKBSTr Remise Knokke-Heist
uHST Knokke-Heist Watertoren
uHST Knokke-Heist Duinbergen
uHST Knokke-Heist Heldenplein
uHST Knokke-Heist Dijk
uHST Zeebrugge Zeesluis
BSicon .svguABZlfuSTRlg naar 2e brug Pierre Vandammesluis (dubbelspoor)
BSicon .svguWBRÜCKE1uWBRÜCKE1 Pierre Vandammesluis
BSicon .svguABZrguSTRrf van 2e brug Pierre Vandammesluis (dubbelspoor)
uHST Zeebrugge Kerk
umKRZ lijn 202 van Zweedse Kaai naar Zeebrugge-Dorp
BSicon .svguABZlfuSTRlg naar 2e brug Visartsluis (Straussbrug) (enkelspoor)
BSicon .svguWBRÜCKE1uWBRÜCKE1 Visartsluis
BSicon .svguABZrguSTRrf van 2e brug Visartsluis (enkelspoor)
uHST Zeebrugge Vaart
umKRZo lijn 51A van Zeebrugge-Strand naar Y Blauwe Toren
uHST Zeebrugge Strandwijk
uWSLg+l keerlus Duinse polders
uHST Blankenberge Duinse polders
uHST Blankenberge Sealife-Floreal
uHST Blankenberge Pier
BSicon .svguHSTKBHFl Station Blankenberge
lijn 51 naar Brugge
uHST Blankenberge Markt
uWSLgr keerlus Harendijke
uHST Wenduine Harendijke
uHST Wenduine Manitoba
uHST Wenduine Centrum
uHST Wenduine Molen
uHST Wenduine Konijnenpad
uWSLg+l keerlus Zwarte Kiezel
uHST De Haan Zwarte Kiezel
uHST De Haan Zeepreventorium
uHST De Haan Vosseslag
uHST Bredene Renbaan
uHST Bredene Campings
uHST Bredene Aan zee
uHST Oostende Duin en zee
uHST Oostende Weg naar Vismijn
BSicon .svguABZlfuSTRlg naar 2e brug Demeysluis (dubbelspoor)
BSicon .svguWBRÜCKE1uWBRÜCKE1 Demeysluis
BSicon .svguABZrguSTRrf van 2e brug Demeysluis (dubbelspoor)
dSTRrgdSTRqumKRZoBSicon .svg lijn 50F van Oostende-Zeehaven
dSTRdSTRrgumKRZoBSicon .svg lijn 50A van Brussel-Zuid
vSTRuABZrguKBSTr Remise Oostende
vÜSTuWSLg+l{{{3}}}
vKBHFeuHSTBSicon .svg Station Oostende
uHST Oostende Marie-Joseplein
uHST Oostende Koninginnelaan
BSicon .svguABZgl+luKDSTr werkplaats
uHST Oostende Renbaan
uHST Oostende Northlaan
uHST Oostende Mariakerke Bad
uHST Oostende Ravelingen
uHST Oostende Raversijde
uHST Oostende Domein Raversijde
uHST Middelkerke Degreefplein
uHST Middelkerke Casino
uHST Middelkerke Verhaeghelaan
uHST Middelkerke Krokodiel
uHST Westende Belle Vue
BSicon .svguABZlfuSTRlg
BSicon .svguHSTuSTR Westende Bad
BSicon .svguABZlfuSTRrf
uHST Westende St. Laureins
uHST Lombardsijde bad - tot zomer 2014
uHST Lombardsijde dorp - tot zomer 2014
uHST Lombardsijde YMCA - tot zomer 2014
uWBRÜCKE1 Ganzepoot
exSTRrguemKRZBSicon .svg lijn 74 van Kaaskerke opgebroken
exBHFuHSTBSicon .svg Nieuwpoort Stad
exSTRuHSTBSicon .svg Nieuwpoort Cardijnlaan
exSTRuHSTBSicon .svg Nieuwpoort Ysermonde
exKBHFeuHSTBSicon .svg Nieuwpoort Bad
uHST Nieuwpoort Zonnebloem
uENDEruABZrdBSicon .svg keerdriehoek Zonnebloem
uHST Oostduinkerke Groenendijk Bad
uHST Oostduinkerke Duinpark
uHST Oostduinkerke Bad
uHST Oostduinkerke Schipgat
uHST Koksijde Lejeunelaan
uHST Koksijde Koksijde bad
uHST Koksijde Ster aan Zee
uHST Koksijde St. Idesbald
uHST De Panne Golfstraat
uHST De Panne Centrum
uHST De Panne Esplanade
BSicon .svguABZgl+luKBSTr DP terminus, nu in dienst als museumbewaarplaats
uHST De Panne Kerk
uHST De Panne Moeder Lambic
uHST De Panne Plopsaland
uSTRrguABZrfSTRrg lijn 73 van Deinze
uSTRuHSTBHF Adinkerke
Station De Panne
uBSTuSTRSTR Opstelsporen Adinkerke
uSTRlfuSTRrfSTR lijn 73 naar Duinkerke

Zones[bewerken]

Lijst van Vlaamse (deel)gemeenten met zones van de kusttram.

Kusttramhaltes per gemeente[bewerken]

De Panne[bewerken]

  • De Panne-Station
  • De Panne-Plopsaland
  • De Panne-Moeder Lambic
  • De Panne-Kerk
  • De Panne-Esplanade
  • De Panne-Centrum
  • De Panne-Golfstraat

Koksijde[bewerken]

  • Koksijde-Sint-Idesbald
  • Koksijde-Ster Der Zee
  • Koksijde-Bad
  • Koksijde-Lejeunelaan

Oostduinkerke[bewerken]

  • Oostduinkerke-Schipgat
  • Oostduinkerke-Bad
  • Oostduinkerke-Duinpark
  • Oostduinkerke-Groenendijk-Bad

Nieuwpoort[bewerken]

  • Nieuwpoort-Zonnebloem
  • Nieuwpoort-Bad
  • Nieuwpoort-Ysermonde
  • Nieuwpoort-Cardijnlaan
  • Nieuwpoort-Stad

Lombardsijde[bewerken]

  • Lombardsijde-Y.M.C.A.
  • Lombardsijde-Dorp
  • Lombardsijde-Bad

Vanaf de zomer van 2014 wordt het tracé van de Kusttram verlegd en zal niet meer stoppen in Lombardsijde.

Westende[bewerken]

  • Westende-Sint-Laureins
  • Westende-Bad
  • Westende-Belle Vue

Middelkerke[bewerken]

  • Middelkerke-Krokodil
  • Middelkerke-Verhaegelaan
  • Middelkerke-Casino
  • Middelkerke-De Greefplein (vanaf hier rijdt de tram op de kustdijk met zicht op het strand)

Raversijde[bewerken]

  • Raversijde-Domein Raversijde

Oostende[bewerken]

  • Oostende-Raversijde
  • Oostende-Ravelingen
  • Oostende-Mariakerke-Bad (tot hier op de kustdijk)
  • Oostende-Northlaan (voorheen Media Center)
  • Oostende-Renbaan
  • Oostende-Koninginnelaan
  • Oostende-Marie-Joséplein
  • Oostende-Station
  • Oostende-Weg Naar Vismijn
  • Oostende-Duin & Zee

Bredene[bewerken]

  • Bredene-Aan Zee
  • Bredene-Campings
  • Bredene-Renbaan

De Haan[bewerken]

  • De Haan-Vosseslag
  • De Haan-Preventorium
  • De Haan-Aan Zee
  • De Haan-Waterkasteellaan
  • De Haan-Zwarte Kiezel

Wenduine[bewerken]

  • Wenduine-Konijnenpad (voorheen Sun Parks)
  • Wenduine-Molen
  • Wenduine-Centrum
  • Wenduine-Manitoba
  • Wenduine-Harendijke

Blankenberge[bewerken]

  • Blankenberge-Markt (voorheen Park)
  • Blankenberge-Station
  • Blankenberge-Pier
  • Blankenberge-Sealife-Floréal
  • Blankenberge-Duinse Polders

Zeebrugge[bewerken]

  • Zeebrugge-Strandwijk
  • Zeebrugge-Vaart
  • Zeebrugge-Kerk
  • Zeebrugge-Zeesluis

Heist[bewerken]

  • Heist-Dijk
  • Heist-Heldenplein
  • Duinbergen

Knokke[bewerken]

  • Duinbergen Watertoren
  • Knokke-Station

Externe links[bewerken]

Referenties[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. JAN YPERMAN. Oost West Kust best. Een verrassende ontdekkingstocht met de tram van De Panne tot Knokke-Heist, Davidsfonds, Leuven, 2012, p. 31.
  2. Rail Atlas Vicinal, Rail Memories
  3. TEOL = "Tramway électrique d'Ostende - Littoral"
  4. W.J.K. Davies: 100 Years of the Belgian Vicinal SNCV/NMVB 1885-1985, A Century of Secondary Rail Transport in Belgium. Uitg. Light Rail Transit Association, London, 1985. ISBN 0-900433-97-3
  5. Grootouders die een hotel hadden aan de kust
  6. File:Ostende gekoppeld rijden.jpg
  7. Tram 2009
  8. Massale belangstelling voor de Tramparade (12 juni 2010)