Gelijkspanning

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Symbool voor gelijkspanning

Gelijkspanning is een elektrisch potentiaalverschil tussen twee punten waarbij het potentiaalverschil in de tijd stabiel blijft. Dit in tegenstelling tot wisselspanning, waarbij het potentiaalverschil meestal met een vaste frequentie wisselt als functie van de tijd.

Gelijkspanning wordt opgewekt in bijvoorbeeld een batterij en zonnecel (fotovoltaïsche cel). Wisselspanning wordt meestal opgewekt door rotatie zoals bij een dynamo of generator.

Wisselspanning is relatief eenvoudig om te zetten naar gelijkspanning door middel van een diodebrug en een handje vol condensatoren. Om gelijkspanning daarentegen om te zetten naar een stabiele wisselspanning is meer complexe elektronica nodig.

Toepassing[bewerken]

Gelijkspanning is een iets efficiëntere manier van energietransport dan wisselspanning, vanwege het skineffect dat optreedt bij wisselstroom. Gelijkspanning is echter niet om te zetten met een transformator, waardoor het gebruik ervan beperkt wordt tot lagere spanningen. Enkele toepassingen:

  • Accu's (bijvoorbeeld auto's) geven een gelijkspanning af en worden met een gelijkstroom weer opgeladen.
  • De treinen en trams in Nederland en België rijden op gelijkstroom.
  • Een opgeladen batterij of accu geeft een gelijkspanning.

Gevaren[bewerken]

Er kleven enige gevaren aan gelijkspanning. Als er sprake is van het aanraken van een voorwerp onder gelijkspanning zullen de spieren verkrampen waardoor het slachtoffer niet los kan laten, een vorm van elektrocutie.

Dit wordt gevisualiseerd in Charlie Chaplin films wanneer voor de grap een deurkruk onder spanning wordt gezet.

Bij wisselspanning heeft het slachtoffer een schokreactie en zou men op het moment van fasedoorgang kunnen loslaten, ware het niet dat dit moment te kort is. Beide stromen boven een bepaalde sterkte zijn levensbedreigend.

Ook zijn de vonken van gelijkstromen langduriger. Een voorbeeld hiervan is bliksem. De contacten van relais en schakelaars die gelijkstroom schakelen moeten hiervoor speciaal ontworpen worden.

Ook de zwerfstromen van gelijkspanning zijn veel schadelijker.

Let op: Het gevaar is niet de spanning, maar juist de stroomsterkte die dodelijk kan zijn. Bij een stroom van 60 mA door een mensenhart kan het hartritme verstoren en zelfs het hart stoppen. Niet alleen het hart maar ook andere delen van het menselijk lichaam kunnen ongewenste situaties veroorzaken. Bij het met de handpalm aanraken van een ontblote kabel kunnen de handspieren samenknijpen en is het vrijwel onmogelijk om de kabel weer los te laten. Ook bestaat het gevaar dat men brandwonden oploopt indien er de weerstand van de huid groot is en toch een bepaalde stroom loopt.

Een schrikdraad heeft bijvoorbeeld een hoge spanning (2000 tot 10.000 volt) staan, maar kan maar een heel lage stroom leveren. Door deze lage stroom is een schrikdraad niet dodelijk terwijl er toch hoge spanning op staat.

DC[bewerken]

De Engelse afkorting voor gelijkspanning is DC. Dit staat voor Direct Current.

Zie ook[bewerken]