Vlag

Vlaggen van de Europese Unie

Vlaggen van de Verenigde Naties

Vlag en oranje wimpel tijdens een feestdag van het Nederlandse koningshuis

Een vlag (of dundoek) is een stuk textiel dat bedoeld is om een bepaalde boodschap uit te drukken. Een vlag wordt gewoonlijk aan een vlaggenmast of vlaggenstok bevestigd.

Geschiedenis

Hoewel er uit de Klassieke Oudheid gevallen bekend zijn waar signalen gehesen werden, is het niet zeker of die signalen met behulp van vlaggen gegeven werden. Het is bekend dat in de Romeinse tijd vlaggen werden gebruikt voor het doorgeven van signalen, dus als semafoor. In de Middeleeuwen werden vlaggen gebruikt als identificatie van de leider. Omdat de veldslagen complexer werden, gingen leiders vlaggen met eigen symbolen gebruiken. Heden ten dage worden vlaggen nog steeds voor dat doel gebruikt. Dergelijke vlaggen worden standaards genoemd. Vlak voor de kruistochten ontstond in Vlaanderen de gewoonte de symbolen ook op het schild te voeren. Hieruit is de heraldiek voortgekomen, waarin de wapenschilden een soortgelijke functie hebben. Landen, provincies, staten, steden, dorpen, bedrijven en organisaties hebben heden ten dage hun eigen vlag om hun geschiedenis of hun doelstellingen te symboliseren.

Tijdens veldslagen was de vlag een cruciaal onderdeel van de strijd. Een eenheid werd gevormd achter de vlag. Het veroveren van de vlag van de vijand heeft daardoor een zekere triomf, een aanduiding dat de eenheid verslagen is. Nog immer zijn er vlaggen en vaandels, veroverd bij veldslagen in het verleden, die de landen die ze nu bezitten, hoewel ze nu op vriendschappelijke voet leven, niet willen teruggeven.

Vlaggebruik

Een vlag (of standaard) geldt, anders dan voor het geven van signalen, als een representatief symbool. Een vlag wordt daarom met een zekere eerbied en respect behandeld.

Hoe men omgaat met een vlag verschilt van land tot land. De etiquette eist dat de eigen vlag met respect wordt gehanteerd en er bestaan tradities hoe vlaggen gehesen, gestreken, of opgeborgen dienen te worden. In sommige landen is het strafbaar op onjuiste wijze te vlaggen. Als politiek symbolische daad worden vlaggen van vermeende vijanden soms vertrapt of verbrand om deze vijanden te beledigen.

Voor Nederland bestaat een wettelijk vastgelegde richtlijn voor het omgaan met de vlag, alleen voor overheidsinstanties. Deze wordt vlaginstructie genoemd. Nederlandse burgers houden zich meestal ook aan de vlaginstructie, maar de vlaginstructie heeft niet de kracht van een wet voor burgers.

Symmetrie

Hangt een vlag aan een vlaggenstok, dan kan de vlag, afhankelijk van de windrichting en de plaats van de waarnemer, zich links of rechts van de stok bevinden. Toch heeft een vlag een gedefinieerde linker- en rechterkant. Wordt een vlag op papier afgebeeld of aan de muur gehangen, dan doet men dat steeds met de broeking (de vlaggenlijn of stok) aan de linkerkant. Dat is vooral belangrijk bij vlaggen die niet verticaal symmetrisch zijn, zoals de vlag van België. Staat er tekst of een afbeelding op de vlag, dan ziet men die in spiegelbeeld als de broeking rechts is.

Recht

Zeegaande schepen varen onder de vlag van een land. Hierdoor behoort het schip tot het rechtsgebied van dat land en gelden zijn wetten aan boord. Iets dergelijks geldt ook voor internationale vliegtuigen. Sommige landen hebben een speciale rijksbanier, waarvan maar één exemplaar bestaat, die de formele representatie van het grondgebied met het daar geldende recht is. Bij het Lockerbie-proces stond Nederland een stukje rechtsgebied af aan Schotland, zodat daar tijdelijk de Schotse vlag wapperde.

Studie

De studie van vlaggen staat bekend als vlaggenkunde of bannistiek; internationaal wordt de term vexillologie gebruikt. Nederland kent de Nederlandse Vereniging voor Vlaggenkunde, die vier keer per jaar het 'Vlaggentijdschrift Vexilla Nostra' uitgeeft. Naast de studie van de vlaggen zelf valt onder de vlaggenkunde onder andere ook de studie van de vlagprotocols.

Speciale vlaggen

Vormgeving

		De vlag van Cyprus en die van Kosovo zijn de enige vlaggen waarop een kaart afgebeeld staat van het grondgebied. Ook het voorstel voor de vlag van het continent Antarctica bevat een kaart van het continent.
		De vlag van Nepal is de enige nationale vlag die niet rechthoekig is: de vlag is opgebouwd uit twee driehoeken boven elkaar. Het is ook de enige nationale vlag die hoger is dan ze breed is.
		De vlaggen van Zwitserland en Vaticaanstad zijn de enige nationale vlaggen die vierkant zijn.
		Tussen 1977 en 2011 had Libië een vlag die als enige ter wereld bestond uit maar één kleur: groen.
		De vlag van Paraguay heeft twee verschillende kanten. Aan de ene kant staat het wapenschild, aan de andere kant een leeuw en de nationale leuze Paz y Justicia

Leeftijd en beïnvloeding

	De vlag van Denemarken is de oudste staatsvlag ter wereld welke nog steeds in gebruik is. Daarnaast heeft de Dannebrog de vlaggen van Noorwegen, Zweden, Finland, IJsland en regionale Scandinavische vlaggen van de Faröer Eilanden, Åland, Skåne en Bornholm en een aantal niet-Scandinavische landen (Shetland en Orkney) beïnvloed.
	De nationale driekleur van Nederland is de oudste driekleur ter wereld. De vlag komt het eerst voor als de Prinsenvlag in 1572 in de kleuren oranje-wit-blauw, maar al snel komt de meer bekende en huidige rood-wit-blauw ten tonele. Waarom deze verandering van kleur opkwam is nog altijd niet bekend. Na 1630 is het rood-wit-blauw algemeen. De Nederlandse driekleur heeft vele vlaggen geïnspireerd waaronder die van Rusland, New York City en de vlag van Zuid-Afrika tussen 1928 en 1994.
	De Franse Tricolore, ontworpen in 1794 als revolutionaire vlag, heeft vele staatsvlaggen geïnspireerd. Voorbeelden hiervan zijn de vlaggen van Italië, Costa Rica, de Dominicaanse Republiek, Ierland, Haïti, Roemenië, Mexico en vele anderen.
	De vlag van Rusland, de bron van de Pan-Slavische kleuren rood, wit en blauw, is aangenomen door vele Slavische staten en mensen als hun symbolen. Voorbeelden van landen met dergelijke vlaggen zijn Slowakije, Servië, Kroatië en Slovenië. De kleuren van de Russische vlag zijn op hun beurt, door toedoen van Peter de Grote, gebaseerd op de Nederlandse driekleur.
	De Union Flag of Union Jack van het Verenigd Koninkrijk is de meest gebruikte vlag ter wereld. Britse koloniën hadden meestal een vlag gebaseerd op de Union Jack. Veel voormalige koloniën hebben nog altijd de Union Jack in hun huidige vlag om hun geschiedenis te tonen. Voorbeelden hiervan zijn Australië, Fiji, Nieuw Zeeland, Tuvalu en een aantal Canadese provincies (Manitoba, Ontario en Brits-Columbia). Ook de Amerikaanse staat Hawaï heeft de Union Jack in zijn vlag, maar dit ter teken van een vriendschappelijke band tussen de twee landen: Hawaï was tijdens het aannemen van de vlag nog een onafhankelijk koninkrijk.
	De vlag van de Verenigde Staten, bijgenaamd The Stars and Stripes of Old Glory. Zoals veel landen naar Frankrijk keken voor inspiratie keken veel andere landen naar de Amerikaanse Revolutie, welke in de Amerikaanse vlag werd gesymboliseerd. Voorbeelden van vlaggen welke door de Amerikaanse werden geïnspireerd zijn die van Liberia, Chili, Maleisië, Uruguay, Griekenland en de Franse regio Bretagne.
	De originele driekleur van Iran is de bron van de Pan-Iraanse kleuren groen, wit en rood. Deze kleuren zijn door veel Indo-Iraanse of Arische staten aangenomen als hun symbolen. Voorbeelden hiervan zijn Tadzjikistan, Koerdistan, de Republiek Ararat en Talysh-Mughan.
	De vlag van Turkije, welke vrijwel gelijk is aan de laatste vlag van het Ottomaanse Rijk is de inspiratiebron geweest van veel vlaggen van andere moslim staten. Tijdens het Ottomaanse Rijk is de halve maan als symbool komen te staan voor de islam. Deze symboliek is terug te zien in de vlaggen van Algerije, Azerbeidzjan, de Comoren, Maleisië, Mauritanië, Pakistan en Tunesië.
	De vlag van de Arabische opstand is de inspiratiebron geweest voor vele Arabische landen, waaronder Jordanië, Koeweit, Libië, Soedan, Syrië, de Verenigde Arabische Emiraten, de Arabische Democratische Republiek Sahara, Egypte, Irak, Jemen en Palestina. De kleuren staan bekend als de Pan-Arabische kleuren.
	De originele driekleur van Ethiopië is de bron van de Pan-Afrikaanse kleuren, groen, geel en rood. Deze kleuren zijn door vele Afrikaanse staten aangenomen als hun symbolen. Voorbeelden hiervan zijn Benin, Burkina Faso, Ghana, Guinee, Guinee-Bissau, Kameroen, Mali, Sao Tomé en Principe, Senegal en Togo.
	De vlag van de Sovjet-Unie heeft met zijn rode veld en goudkleurige hamer en sikkel vele andere communistische vlaggen geïnspireerd. Landen met dergelijke vlaggen zijn de Volksrepubliek China, Vietnam, Angola en Mozambique en in het verleden ook Oost-Duitsland en Afghanistan.

Vormen

• De term banier wordt meestal gebruikt voor een dundoek waarvan de hoogte groter is dan de lengte en heeft meer een militair gebruik: krijgsbanier of strijdbanier.
• De term vaandel wordt meestal gebruikt voor een vlag van een verplaatsbare eenheid, zoals een schip of een legereenheid.
• De term standaard wordt gebruikt voor een persoonlijke herkenningsvlag. Bij sommige militaire organisaties wordt de term ook gebruikt als synoniem voor "vaandel".
• De term dundoek duidt eigenlijk het materiaal aan. Daarmee vallen eigenlijk ook bepaalde spandoeken onder de term, terwijl veel vaandels er strikt genomen niet onder vallen. Meestal wordt de term gebruikt in die gevallen waarbij de vlag kan wapperen op de wind.
• De wimpel is een lange smalle vlag. Deze heeft een vrijer protocol, waardoor die gebruikt kan worden op manieren die voor een vlag niet toegestaan zijn.
• Een signaal is een vlag, of een gebruik van een vlag, alleen om informatie door te geven. Zo zijn er signalen in gebruik bij verschillende strandwachten, en ook bij het auto- en motorracen, zoals Formule 1 en autoralleys wordt ook een eigen code voor vlaggen gebruikt. Dit zijn de racevlaggen.

De relatie tussen vlag en taal

Vaak wordt een taal ook door middel van een vlag aangegeven. Er zijn echter maar weinig talen met een eigen vlag; Esperanto () is een van de uitzonderingen. Daarom wordt vaak de vlag van het land waar de taal vandaan komt of waar de taal naar genoemd is. Zo wordt het gebruik van de Nederlandse taal vaak geïllustreerd met de Nederlandse vlag en het Engels met de Union Flag .

Soms heeft dit vreemde bijeffecten, omdat op die manier bijvoorbeeld Braziliaanse producten of media om hun taal aangeduid worden met een Portugese vlag, producten uit de Verenigde Staten met die van het Verenigd Koninkrijk enzovoort. Om die reden wordt wel onderscheid gemaakt naar dialect: Brits-Engels wordt dan met de Union Flag aangeduid, of zelfs met de vlag van Engeland , ter onderscheid van het Amerikaans-Engels, dat met de Stars and Stripes wordt aangegeven. Op diezelfde wijze wordt dan voor het Braziliaans-Portugees de vlag van Brazilië gebruikt.

Op internet zijn dergelijke symbolen wijdverspreid. Internationale organisaties bieden veelal websites in meer dan een taal aan. Hoewel het internet hiervoor een selectiesysteem aanbiedt, is het gebruikelijk om de gebruiker (ook) taalkeuzen aan te bieden. Dit vereist de aanduiding van een taal op een pagina die in een andere taal geschreven is, of zelfs in een taalloze pagina. Vlaggen zijn hiervoor een veel gebruikte oplossing. Hier wordt soms een alternatieve oplossing gekozen voor een taal die in twee landen veel gesproken worden. Er worden dan diagonaal-gedeelde vlaggen gebruikt. Een voorbeeld hiervan is half Union Flag, half Stars and Stripes .

Vlag in spreekwoorden in gezegdes

• Het vlaggenschip is het schip met de bevelhebber, een vlagofficier, van een vloot.
• De vlag uithangen doe je als er iets speciaals te vieren is.
• De vlag dekt de lading (niet): de inhoud komt (niet) overeen met de titel.
• Onder valse vlag varen: je uitgeven voor iemand anders / andere bedoelingen hebben dan je laat voorkomen.
• Kijken hoe de vlag erbij hangt: voorzichtig nagaan of de situatie gunstig is.
• Met vlag en wimpel: uiterst succesvol.
• Dat staat als een vlag op een modderschuit: twee dingen passen niet bij elkaar, omdat het ene onderdeel veel mooier (vlag) is dan het andere (modderschuit).
• De vlag voor iemand strijken: onderdoen voor iemand.
• Het vaantje strijken: bewusteloos raken.
• De vlag voeren: de baas zijn.
• Met vliegend vaandel en slaande trom: een leger in vol ornaat en in al zijn glorie.
• Met veel vlagvertoon / zonder vlagvertoon: met veel ophef / zonder ophef.
• Onder één vlag varen: gezamenlijk optrekken, dezelfde leuze voeren.
• Je vlagt!: tegen een dame wier onderjurk onder haar overige kleding uitkomt.

Zie ook

• Vlagschennis

WikiWoordenboek

Overzichtsartikelen over vlaggen

Hoofdartikel: Vlaggen van de wereld      Portaal: Vlaggen en wapens Historische vlaggen · Handelsvlaggen van de wereld · Marinevlaggen van de wereld · Vlaggen van niet-erkende staten · Vlaggen van internationale organisaties · Vlaggen per land · Vlaggen van afhankelijke territoria · Vlaggen van subnationale entiteiten · Vlaggen van gemeenten Zie ook: Heraldische wapens van de wereld · Vexillologie · Vlag · Vlaginstructie

Mediabestanden

Zie de categorie Flags van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.