Gemeentenummer

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Het gemeentenummer is een uniek nummer dat gemeenten in verschillende landen zoals Nederland, België, Frankrijk, Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland krijgen ter identificatie voor bijvoorbeeld statistisch onderzoek.

Naast het gemeentenummer bestaan er ook andere nomenclatuur voor de afgrenzing van gebieden, zoals de postcode en NUTS-code. In Nederland is ook een COROP-gebied als afbakening van een statistische eenheid bekend.

Nederland[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook het artikel Amsterdamse code voor een alternatieve gemeentenummering voor historisch onderzoek

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) kent sinds 1966 unieke codenummers toe aan gemeenten in Nederland.[1] Bij de introductie van de codenummers lagen de gemeenten met een bepaalde codeserie in één provincie, in dier voege dat er werd doorgenummerd (er werden geen nummers overgeslagen) en elke provincie op alfabetische volgorde werd genummerd in de volgorde Groningen, Friesland, Drenthe, Overijssel, Gelderland, Utrecht, Noord-Holland, Zuid-Holland, Zeeland, Noord-Brabant en Limburg. Gemeenten in Flevoland werden of tussengevoegd (door hergebruik van een gelijkluidende driecijferige code, en gewijzigd in een viercijferige) of behielden het toegekende nummer uit Overijssel. Tegenwoordig worden de nummers, onafhankelijk van de provinciale ligging, geheel willekeurig bij nieuw gevormde bestuursentiteiten toegekend, vanaf het nummer 1500 [2].

In 1968 [3] werd overgestapt naar een viercijferige code, waarbij in totaal 37 gemeenten die tussen 1966 en 1969 zijn opgeheven een dubbele code hebben ontvangen (een drie- en een viercijferige) en waarbij de "oude" code met extra 0 werd ingevuld door een nieuwe bestuursentiteit, soms in een geheel andere provincie [4]

Opbouw[bewerken]

Het codenummer bestaat uit vier cijfers, inclusief eventuele voorloopnullen (de code van de gemeente Eindhoven is bijvoorbeeld 0772, niet 772). Ook gemeenten die na 1830 door een gemeentelijke herindeling zijn opgeheven, hebben bij de invoering van de gemeentecodering alsnog een CBS-nummer ontvangen, beginnend vanaf code 1000. De volgorde voor deze codering is bepaald door alfabetische volgorde (per gemeentenaam).

Wanneer bij een herindeling een gemeentenaam gehandhaafd blijft, dan houdt deze nieuw gevormde gemeente het toegekende nummer van deze gemeente, zo is de gemeente Gennep uitgebreid met Ottersum, onder behoud van de gemeentecode voor Gennep. Krijgt een nieuwe gemeente een nieuwe naam, of wordt een gemeentenaam gewijzigd, dan volgt een nieuwe gemeentecode.

Voorbeelden[bewerken]

België[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook het hoofdartikel NIS-code

De NIS-code (Frans:code INS) is een alfanumerieke code voor onder andere gemeenten die toegepast wordt voor statistische verwerkingen in België. Deze code werd in het midden van de jaren '60 ontwikkeld door het Nationaal Instituut voor de Statistiek (NIS) en ze werd voor het eerst gebruikt tijdens de volkstelling van 1970.

Opbouw[bewerken]

De NIS-code bestaat uit 5 cijfers:

  • het eerste cijfer geeft de provincie aan waartoe de gemeente behoort
  • het tweede cijfer geeft het arrondissement binnen deze provincie aan waartoe de gemeente behoort
  • de laatste drie cijfers geven de unieke code van de gemeente binnen het arrondissement aan

Uitzondering[bewerken]

  • De gemeenten binnen de oude provincie Brabant waar het eerste cijfer sinds 1995 niet meer de provincie aangeeft maar de eerste twee cijfers het arrondissement aanduiden.

Fusies[bewerken]

  • Fusiegemeenten met een nieuwe naam kregen een nieuwe NIS-code toegewezen met een volgnummer volgend op het laatste nummer in de lijst van gemeenten per arrondissement.
  • Gemeenten die door de fusie van Belgische gemeenten hun zelfstandigheid verloren en deelgemeenten werden, verloren ook hun NIS-code. Per fusiegemeente bleef er maar 1 NIS-code over. Tegelijkertijd werd de opbouw van de codering van de NIS-sectoren aangepast. Er werd per deelgemeente een letter toegevoegd na de NIS-code van de fusiegemeente om aan te geven tot welke deelgemeente een bepaalde sector behoort.
  • Het arrondissement Brussel-Randgemeenten dat in 1971 opging in het arrondissement Halle-Vilvoorde verloor zijn code door de fusie. De gemeenten binnen dit arrondissement die een code 22XXX hadden kregen een nieuwe NIS-code toegewezen binnen het arrondissement Halle-Vilvoorde (23YYY).

Voorbeelden[bewerken]

73032

  • 7 Provincie Limburg
  • 3 Arrondissement Tongeren
  • 032 Gemeente Hoeselt

61012

  • 6 Provincie Luik
  • 1 Arrondissement Hoei
  • 012 Gemeente Clavier

23105

  • 23 Arrondissement Halle-Vilvoorde
  • 105 Gemeente Affligem (nieuwe gemeentenaam zodat het nummer niet meer overeenkomt met de alfabetische plaats)

71022E

  • 7 Provincie Limburg
  • 1 Arrondissement Hasselt
  • 022 Fusiegemeente Hasselt
  • E Deelgemeente Stokrooie (oude code voor de fusies: 71056)

Duitsland[bewerken]

Het gemeentenummer (Duits: Amtliche Gemeindeschlüssel) is een nummer ter identificatie van zelfstandig bestuurde gemeenten of gemeindefreie Gebiete.

Opbouw[bewerken]

Het gemeentenummer bestaat uit 8 cijfers en wordt als volgt samengesteld:

De eerste 2 cijfers betreffen de deelstaat (Bundesland), het derde cijfer de Regierungsbezirk, het vierde en vijfde cijfer beduiden de Stadtkreis ("kreisfreie" stad), en de 6e tot 8e cijfer de code van de gemeente.

Voorbeelden[bewerken]

08 1 11 000 = Stuttgart

  • 08 Baden-Württemberg
  • 1 Regierungsbezirk Stuttgart
  • 11 Stadtkreis Stuttgart
  • 000 (Stuttgart heeft als Stadtkreis geen verdere gemeentenummer)

15 3 52 002 = Aschersleben

  • 15 Sachsen-Anhalt
  • 3 Regierungsbezirk Magdeburg
  • 52 Landkreis Aschersleben-Staßfurt
  • 002 Stadt Aschersleben

12 0 64 340 = Neuhardenberg

  • 12 Brandenburg
  • 0 (in Brandenburg is er geen Regierungsbezirk)
  • 64 Landkreis Märkisch-Oderland
  • 340 Gemeinde Neuhardenberg

Codering van de deelstaten van Duitsland[bewerken]

Frankrijk[bewerken]

Opbouw[bewerken]

De gemeentecode van Frankrijk, in het Frans aangeduid met Code INSEE, is officieel opgebouwd uit 8 cijfers en drie spaties. Er is echter een populaire, versimpelde code met vijf cijfers zonder spaties. Voor het moederland bestaat deze uit het tweecijferige departementnummer (bijvoorbeeld 83 voor het departement Var) gevolgd door een driecijferige volgcode. Voor de overzeese departementen worden de eerste drie cijfers gebruikt om het overzees gebiedsdeel aan te duiden gevolgd door een tweecijferige volgcode.

Voorbeelden[bewerken]

72001: Aigné

  • 72: departement Sarthe
  • 001: gemeente Aigné

83119: Saint-Tropez

  • 83: departement Var
  • 119: gemeente Saint-Tropez

97401: Les Avirons

  • 974: departement Réunion
  • 01: gemeente Les Avirons

97127: Saint-Martin

  • 971: departement Martinique
  • 27: gemeente Saint-Martin

Oostenrijk[bewerken]

Opbouw[bewerken]

De gemeentecode bestaat uit 5 nummers en wordt als volgt samengesteld:

Het eerste nummer geeft de deelstaat weer, het tweede en derde het district en het vierde en vijfde cijfer de gemeente.

Voorbeelden[bewerken]

3 25 21: Rappottenstein

9 07 01: Wenen-Neubau

  • 9: Wenen
  • 07: Neubau (7e district)
  • 01: District Neubau

Nummering deelstaten van Oostenrijk[bewerken]

Polen[bewerken]

Het Pools bureau voor statistiek heeft de steden ('miasto'), woiwodschappen, powiats en gemeenten genummerd voor statistische doeleinden.

Zwitserland[bewerken]

Het Zwitserse gemeentenummer wordt ook aangeduid met Code-Nr., GEOSTAT-Nr. of BFS-Nr.. De code wordt vanaf 1986 uitgegeven door het Zwitserse Bundesamt für Statistik.

Voor statistische doeleinden hebben ook enkele gebieden in andere landen een BFS-nummer gekregen. De uitgegeven nummers geven echter geen territoriale aanspraken op de gebieden weer. Zo hebben alle Liechtensteinse gemeenten, enkele gebieden in Duitsland en één in Italië BFS-nummers toebedeeld gekregen.

Opbouw[bewerken]

De nummervolgorde is bepaald aan de hand van de in artikel 1 van de grondwet opgesomde volgorde van de kantons. Per district worden er een aantal nummers toebedeeld beginnend met 1. Per district worden de gemeenten doorgenummerd. Gemeenten in kantons zonder districten worden alfabetisch doorgenummerd. Het nummer bestaat uit maximaal vier cijfers.

Uitzonderingen op deze regels, zijn veranderingen van na 1986.

Nummervolgorde[bewerken]

Voorbeelden[bewerken]

Kanton Zürich

Kanton Bern

Speciale gebieden[bewerken]

Tussen de diverse kantons en districten zijn nummers vrij gelaten om een zekere flexibiliteit in het systeem te kunnen behouden.

Gebieden met een speciale status zijn:

  • Kommunanzen, wat onbewoonde gebieden zijn, die door meerdere gemeenten worden bestuurd;
  • Arealen buiten de politieke gemeenten in Zwitserland (één gebied);
  • Meren (deze hebben pseudo-gemeentenummers tussen 9040 en 9757);
  • Buitenlandse gebieden die in de GEOSTAT-database zijn opgenomen. Deze hebben zodoende een Zwitsers gemeentenummer toegewezen gekregen:

Zie ook[bewerken]

  • NUTS, de systematiek van de Europese Unie
  • UN/LOCODE, de systematiek van de Verenigde Naties

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Voor een volledige lijst zie [1].
  2. Citaat: "Als een gemeente een nieuwe naam krijgt, door een naamswijziging of een fusie, dan krijgt de gemeente een nieuwe code met voorloopcijfer 1. De volgende drie cijfers zijn de drie laatste codecijfers van een na 1969 opgeheven gemeente met een code boven 0500. Als een gemeente fuseert, maar de naam blijft gelijk, dan blijft ook de code gelijk. Het CBS biedt een overzicht van de gemeentelijke indelingen 1995-2014 en hun wijzigingen in naam en code te vinden", website CBS aangaande gemeentecodering
  3. Citaat: "Sinds 1968 geeft het CBS geeft elke gemeente een viercijferige code. Bestaande gemeenten in 1968 hebben daarbij een voorloopcijfer 0 gekregen voor hun bestaande driecijferige code. Als een gemeente wordt opgeheven wordt ook de code opgeheven. Codes zijn uniek en worden nooit in zijn geheel hergebruikt", website van het CBS
  4. Zie deze link en dan het worddocument genaamd "Amsterdamse codes en CBS codes"