Eindhoven

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Eindhoven
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Eindhoven Wapen van de gemeente Eindhoven
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Eindhoven
Situering
Provincie Vlag Noord-Brabant Noord-Brabant
Coördinaten 51° 26′ NB, 5° 28′ OL
Algemeen
Oppervlakte 88,87 km²
- land 87,72 km²
- water 1,15 km²
Inwoners (1 mei 2014) 221.402? (2524 inw/km²)
Hoofdplaats Eindhoven
Belangrijke verkeersaders A2N2E25, A50, A58, A67, A270N270, Spoorlijn Eindhoven - Weert, Staatslijn E, Spoorlijn Eindhoven - Neerpelt
Station(s) Station Eindhoven, Station Eindhoven Beukenlaan
Politiek
Burgemeester (lijst) Rob van Gijzel (PvdA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 13.400 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 229.000
WW-uitkeringen (2007) 20 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 5600 - 5658
Netnummer(s) 040
CBS-code 0772
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website www.eindhoven.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Eindhoven
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Eindhoven, maart 2014

Eindhoven (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een gemeente in het zuiden van Nederland, in het zuidoosten van de provincie Noord-Brabant.

De gemeente Eindhoven omvat naast de gelijknamige stad Eindhoven tevens het dorp Acht. Eindhoven is de vijfde gemeente van Nederland naar inwonertal. De gemeente telt 221.402 inwoners (1 mei 2014, bron: CBS) op een grondgebied van 88,84 km². De gemeente Eindhoven maakt deel uit van de stadsregio SRE (Samenwerkingsverband Regio Eindhoven) en het stedelijk netwerk BrabantStad. De agglomeratie Eindhoven (niet te verwarren met het samenwerkingsverband), bestaande uit onder andere de gemeenten Eindhoven, Veldhoven, Best, Nuenen en Geldrop-Mierlo, telt bijna 440.000 inwoners op een oppervlakte van ongeveer 540 km². In het SRE wonen ongeveer 700.000 mensen. De stad Eindhoven bereikte op 15 februari 1999 het inwoneraantal van 200.000. De stad groeit nog steeds: op 1 mei 2014 telde de stad 221.402 inwoners en de prognose is dat dat aantal in 2020 zal zijn gestegen naar 231.000.

Naam[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Eindhoven (naam) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Geschiedenis[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Geschiedenis van Eindhoven voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
Gezicht op Eindhoven tijdens de Tachtigjarige Oorlog, in zuidoostelijke richting, met in beeld de eervolle aftocht van het garnizoen na het Beleg van Eindhoven (1583)

De stad Eindhoven ontstond in een moerasdelta van vijf riviertjes de Dommel, de Gender, de Laak, de Tongelreep en de Rungraaf. Zij kreeg in 1232 stadsrechten en marktrecht van hertog Hendrik I van Brabant. Eindhoven moet gezien worden als een gestichte (en niet geleidelijk gegroeide) nederzetting binnen de stedenpolitiek van Hendrik I. Op de plaats van het oude kasteel uit de vijftiende eeuw ligt nu villa Ravensdonck, dichtbij het augustijnenklooster Mariënhage. In 1583 werd na het Beleg van Eindhoven de omwalling weer afgebroken. Binnen de wallen lag de middeleeuwse St.-Catharinakerk, die in 1860 werd afgebroken en werd vervangen door de huidige neogotische kerk. De huidige kerk uit 1867 werd ontworpen door Pierre Cuypers en valt op door een koor naar het westen. Tussen 2004 en 2006 werd het koor van de middeleeuwse St.-Catharinakerk met de daarin en eromheen begraven stoffelijke overblijfselen, opgegraven onder leiding van de Eindhovense stadsarcheoloog Nico Arts.

Ten gevolge van de industriële ontwikkeling trokken de Eindhovense fabrieken rond 1900 steeds meer werknemers aan. Dat waren onder meer de textielfabrieken van Elias, De Haes, de Bara (afgeleid van Baekers en Raymakers), tabaksverwerkers (Mignot & De Block, Henri van Abbe en Lurmans), stoomlederfabriek Gebroeders Keunen, de Koninklijke lucifersfabrieken Mennen & Keunen, sigarenkistmaker Brüning en de gloeilampenfabriek Philips vanaf 1891. De stad had economisch profijt van de fabrieken en fabrikanten.

Stratumseind, daags na de bevrijding, op 19 september 1944

In 1920 ontstond de huidige gemeente Eindhoven, toen ook wel Groot-Eindhoven genaamd, uit een fusie van de oorspronkelijke gemeente Eindhoven, die niet veel meer dan de huidige binnenstad omvatte, met de omliggende gemeenten Strijp, Woensel, Gestel, Tongelre en Stratum. Sindsdien zijn er enkele kleinere annexaties en grenscorrecties geweest, waarbij een deel van de voormalige gemeente Geldrop en later een deel van de gemeente Veldhoven werden toegevoegd, het laatste voor de bouw van de Vinexwijk Meerhoven.

In het interbellum was er een groot woningtekort voor de vele arbeiders. Dit was ook zo voor de omliggende gemeenten.

Op 18 september 1944 werd Eindhoven bevrijd door de geallieerden. De bevrijding was onderdeel van Operatie Market Garden. De bevrijding wordt nog elk jaar gevierd met de Lichtjesroute. Volgens de gegevens van het Joods Historisch Museum leefden er vóór de oorlog ongeveer 430 joden en in 1950 200.

Na de Tweede Wereldoorlog heeft de autofabriek DAF, hoewel vóór de oorlog opgericht, fors bijgedragen aan de expansie. In 2003 gaven ruim 9.500 bedrijven in de regio werk aan bijna 130.000 mensen.

Demografie[bewerken]

70% van de Eindhovense bevolking is autochtoon. 17% is niet-Westers allochtoon en 13% is Westers allochtoon.

allochtone bevolkingsgroepen[1] aantal in 1995 aantal in 2013
Turkse Nederlanders 6.590 10.305
Indische Nederlanders 7.111 6.236
Marokkaanse Nederlanders 3.183 5.743
Surinaamse Nederlanders 3.227 3.714
Chinese Nederlanders 958 3.129

Geografie[bewerken]

Bestuurlijke indeling[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Lijst van buurten en wijken in Eindhoven voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De huidige gemeente is ontstaan op 1 januari 1994 toen een gedeelte van Veldhoven, waaronder het vliegveld, bij Eindhoven werd gevoegd. Hier werden enkele bedrijventerreinen en woonwijken gebouwd. Het gehele gebied wordt Meerhoven genoemd en valt onder het stadsdeel Strijp. Ook het kerkdorp Acht en gehuchten als Bokt en Riel vallen onder de gemeente Eindhoven, ieder bij hun eigen stadsdeel. De grootste verandering deed zich echter voor in 1920 toen de kleine gemeente Eindhoven (niet veel groter dan het centrum met zijn voormalige wallen) de buurgemeenten Woensel, Strijp, Stratum, Tongelre en Gestel annexeerde. Na die annexatie bedroeg het inwonertal ongeveer 45.000, ervoor ongeveer 4.000. Op 15 februari 1999 bereikte Eindhoven het inwonertal van 200.000.

Indeling Overzichtskaart Inwonertallen
Eindhoven bestaat uit de stadsdelen:
  1. Centrum
  2. Woensel-Noord
  3. Woensel-Zuid
  4. Tongelre
  5. Stratum
  6. Gestel
  7. Strijp
Stadsdelen-Eindhoven.png

Afbeelding CBS-wijken met inwonertallen
Inwonertallen per statistische CBS-wijk in de gemeente (2007).

Klimaat[bewerken]

In Eindhoven staat een van de tien meetstations van het KNMI.

Weergemiddelden voor Eindhoven
Maand jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Jaar
hoogste maximum (°C) 15,2 18,9 22,1 28,0 32,5 34,4 35,8 35,8 30,2 27,0 18,6 16,2 35,8
gemiddeld maximum (°C) 5,7 6,6 10,5 14,5 18,6 21,1 23,4 23,1 19,5 14,9 9,6 6,1 14,5
gemiddelde temperatuur (°C) 3,0 3,3 6,3 9,5 13,5 16,0 18,2 17,7 14,6 10,8 6,6 3,6 10,3
gemiddeld minimum (°C) 0,0 -0,1 2,2 4,1 7,8 10,5 12,8 12,2 9,8 6,7 3,3 0,8 5,8
laagste minimum (°C) -19,5 -14,2 -14,7 -5,9 -1,9 0,4 2,9 3,6 -0,4 -5,4 -9,5 -17,4 -19,5
neerslag (mm) 63,6 56,9 58,2 44,5 54,6 62,5 77,2 71,2 62,6 62,6 68,8 70,4 750,0
bron: KNMI[2]

Cultuur en recreatie[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van bezienswaardigheden van Eindhoven.

Uitgaansleven[bewerken]

Na sluitingstijd van de winkels kent Eindhoven een levendig uitgaansleven. Uitgaan kan in talrijke gelegenheden, van (dans)cafés, grand-cafés en discotheken tot bruine kroegen. Centraal gelegen ligt de Markt met voornamelijk grand-cafés en grote terrassen. Aan de zuidkant van het centrum liggen het Stratumseind, de langste caféstraat van Nederland, met meer dan 50 aaneengesloten (dans)cafés, kroegen en discotheken en de Stratumsedijk, in het verlengde van het Stratumseind. Op de Stratumsedijk bevinden zich onder meer enkele gayclubs. Bij het station op het Stationsplein zijn grand-cafés, terrassen, restaurants, een discotheek en een bioscoop te vinden, net als in de Dommelstraat, een uitgaansgebied aansluitend op het Stationsplein met enkele cafés, veel restaurants en een discotheek. Op het einde van die straat is poppodium de Effenaar te vinden. In het gebied De Bergen, ten westen van het centrum, liggen onder meer het Wilhelminaplein met vooral bruine kroegen (vaak met liveoptredens) en terrassen en de Grote Berg en de Kleine Berg met onder meer bruine kroegen, cafés, grand-cafés en restaurants.

Architectuur[bewerken]

De Rechtestraat 14 te Eindhoven van bovenaf, gebouwd rond 1600.
Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van hoogste gebouwen van Eindhoven

Eindhoven telt meer dan 140 rijksmonumenten, waaronder een groot aantal historische bouwwerken. Het gebied de Bergen is een Eindhovense wijk die nog in zijn oude staat is, maar ook op andere plaatsen in de stad zijn bezienswaardige historische panden te bezoeken. Met name de industriële revolutie, die aanvankelijk door textiel-, sigaren- en luciferfabrieken, en later voornamelijk door Philips, in de stad teweeg is gebracht, is de moeite van het verdiepen waard. Andere hoogtepunten zijn de Catharinakerk (1867) en de Heilig Hart of Paterskerk (1898).

Het hoogste gebouw van Eindhoven is de Admirant, een woontoren van 105 meter hoog, die naast het eerste gloeilampenfabriekje van Philips staat. Een andere plaats waar "oud en nieuw" samenkomen is bijvoorbeeld het Van Abbemuseum met een zeer moderne aanbouw. Ook op andere gebieden van moderne architectuur is er veel te zien in Eindhoven, zoals het Evoluon.

Eindhoven heeft in het nieuwe millennium veel ondernomen op het vlak van hoogbouw. De Regent was in 1999 het eerste gebouw dat zich serieus (voor Nederlandse begrippen weliswaar) hoogbouw kan noemen, maar daarna zijn er in de stad onder meer de Kennedytoren (kantoren), de Vestedatoren, Porthos en De Admirant (alle voornamelijk woningen) verrezen. In oktober 2006 werd bekendgemaakt dat er op de locatie van het Postkantoor ten oosten van het centraal station een woontoren van 125 meter zal verrijzen, en Eindhovens nieuwste hoogste zal worden. Bouwprojecten die in uitvoering zijn, zijn onder meer het voormalige Philipsfabrieksterrein Strijp-S, 27 hectare groot, dat omgebouwd wordt tot een gebied om te wonen, te werken en te recreëren. De laatste oplevering hiervan staat gepland voor 2020. Tevens is een 25 meter hoge "Blob" gebouwd bij het 18 septemberplein.[3]

Minder bekend is dat er in de binnenstad van Eindhoven ook nog een handvol panden van voor 1800 te vinden is. Deze zijn meestal verborgen achter nieuwere gevels of zijn dusdanig verbouwd dat het pand niet meer als oud oogt. Voorbeelden hiervan zijn Rechtestraat 49, Rechtestraat 14 en Stratumseind 49.

Monumenten[bewerken]

Verschillende delen van Eindhoven zijn een beschermd stadsgezicht: Het Witte Dorp, Philipsdorp, Villapark Den Elzent en Villapark Tongelre. Verder zijn er in Eindhoven meer dan honderd rijksmonumenten en een aantal oorlogsmonumenten, zie:

Parken[bewerken]

Behalve de vele te bezichtigen bouwwerken kent Eindhoven veel parken en plantsoenen. Eindhoven is de groenste stad van de grootste vijf steden van Nederland, maar ook nog de groenste gemeente van de vijf grootste Brabantse steden. Ongeveer een derde van alle openbare ruimte in Eindhoven is "groen". De oppervlakte groen berekend per woning is bijna 100 m². Enkele grote parken in Eindhoven zijn onder meer het Stadswandelpark, de Genneper Parken, het Philips van Lenneppark, het Philips de Jongh Wandelpark en het Henri Dunantpark. Ook om de Karpendonkse Plas is er een groen gebied.

Dommelzone[bewerken]

Door Eindhoven loopt De Dommel (ook wel Dommelzone genoemd). In Gestel is dit een groenzone met meerderen vijvers, ook vindt je hier veel wandel en fietsroutes. Het is een vrij groot gebied dat tussen Eindhoven, Aalst (Noord-Brabant) en Veldhoven ligt. Het gebied laat je voor even vergeten dat je in de stad bent.

Dommelzone in Eindhoven - Gestel

Kunst in de openbare ruimte[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Openbare kunst in Eindhoven voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In en om de parken is er veel kunst te zien. Zo zijn er meer dan 30 moderne kunstuitingen te bewonderen in het stadswandelpark. Verder zijn er verspreid over de stad nog vele kunstwerken te zien zoals de Flying Pins aan de zuidkant van de Kennedylaan, die door de kunstenaars, Claes Oldenburg en Coosje van Bruggen, als bowlingbaan werd beschouwd.

Daarnaast zijn er ook enkele standbeelden te bewonderen, zoals op de Markt, waar het beeld staat van Jan van Hooff, vervaardigd door Auke Hettema in 1992. Daar bevindt zich ook een beeld van Frits Philips, gemaakt door Kees Verkade. Het standbeeld van de vader van Frits Philips, Anton Philips, staat voor het station.

Musea[bewerken]

Er is nog meer kunst in de open lucht te zien in het Historisch Openluchtmuseum Eindhoven. Het museum ligt in de Genneper Parken en is een openluchtmuseum met de ijzertijd en de middeleeuwen van Brabant als thema. Dit museum trekt na het Van Abbemuseum de meeste bezoekers. Het Van Abbemuseum is een museum voor moderne kunst en vormgeving, dat werken van onder meer Picasso, Kandinsky, Chagall en Mondriaan in de collectie heeft. Van ongeveer dezelfde tijd zijn de automobielen van DAF die te vinden zijn in het DAF Museum en de gloeilampen van Philips in het Philips Gloeilampenfabriekje anno 1891. Naast het Philips Gloeilampenfabriekje ligt het museum Centrum Kunstlicht in de Kunst. In de Steentjeskerk zit Museum Kempenland, een streekmuseum over volkskunde, schilderkunst en beeldhouwkunst van Noord-Brabantse kunstenaars. In het voormalige gebouw van het Kantongerecht (van wederopbouwarchitect Jo Kruger) is het Designhuis gevestigd, een podium en ontmoetingsplaats op het gebied van design en innovatie. Het beheer en presentatie van de collectie wordt nu verzorgd door Eindhoven Museum.[4] Een klein museum is het Inkijkmuseum aan de Dommelstraat, dat wisselende tentoonstellingen biedt die door de ramen bezichtigd kunnen worden. In totaal trekken de Eindhovense musea ongeveer 186.000 bezoekers.

Theater en muziek[bewerken]

Met het Parktheater beschikt Eindhoven over één van de grotere theaters van Nederland. Dit theater dankt zijn naam aan zijn ligging, direct naast het Stadswandelpark. Het heeft drie zalen waarvan de grootste zaal geschikt is voor maximaal 950 bezoekers. Jaarlijks trekt het theater ongeveer 300.000 bezoekers. Een andere locatie op het gebied van onder meer cultfilms en toneel is het Plaza Futura. Ook op muziekgebied kent Eindhoven diverse locaties voor deze kunstuiting. Natuurlijk kan dat in het al eerder genoemde theater, maar met de Effenaar, een poppodium, en Muziekcentrum Frits Philips herbergt Eindhoven twee locaties die in het teken staan van muziek. Beide muziekcentra trekken jaarlijks meer dan 150.000 bezoekers. In het centrum bevindt zich ook het TAC (Temporary Art Centre), een culturele broedplaats welke ruimte biedt aan tegen de 80 ateliers en een podium vormt voor onder andere muziek, beeldende kunst, theater en film. Bovendien worden het beursgebouw, het Klokgebouw en het Philips Stadion gebruikt voor muziekoptredens.

Evenementen[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Evenementen in Eindhoven voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Elk jaar vinden er diverse evenementen plaats in Eindhoven, bijvoorbeeld in augustus Park Hilaria. In het najaar zijn er onder meer de Lichtjesroute, in oktober wordt jaarlijks de Dutch Design Week georganiseerd en in november vindt het internationale lichtfestival GLOW plaats in Eindhoven. In de winter verandert Eindhoven in Eindhoven Winterstad. Op sportgebied is de Marathon Eindhoven een van de grootste evenementen. De gemeente Eindhoven heeft een apart budget voor evenementen. Veel evenementen in Eindhoven worden opgezet door stichting City Dynamiek Eindhoven. City Dynamiek Eindhoven is een samenwerkingsverband tussen de gemeente en vertegenwoordigers van private partijen, zoals onder meer horeca en detailhandel.

Economie[bewerken]

De Philips Lichttoren met op de voorgrond het Lampenmaakstertje.
Bioscoopjournaal uit 1953: wederopbouw van de binnenstad van Eindhoven na de Tweede Wereldoorlog, geconcretiseerd in de renovatie van winkelcentrum "De Demer". Puinhopen, nog stammend uit de oorlog, maar ook nieuwe, ontstaan doordat panden vanwege de renovatie moesten worden gesloopt, worden symbolisch afgevoerd door burgemeester Kolfschoten en een stoet verklede zakenlieden.

Bedrijven[bewerken]

Eindhoven heeft veel industrie gekend, namelijk textielindustrie, sigarenindustrie, hoedenfabricage en luciferfabricage. Deze hebben zich vanaf het begin van de 19e eeuw ontwikkeld maar de meeste fabrieken in deze sectoren zijn na de Tweede Wereldoorlog verdwenen. De textielindustrie kwam op vanuit de gilden en de aanwezigheid van waterkracht, en ook de hoedenindustrie kent wortels die teruggaan tot de 18e eeuw. Voorts speelde de aanwezigheid van huisnijverheid, goedkope arbeidskrachten en dito grond een belangrijke rol.

Vanaf 1891 kwam Philips op, en ook de vrachtwagenfabrikant DAF heeft, vanaf ongeveer 1930, veel bijgedragen aan de werkgelegenheid van Eindhoven. Sedert omstreeks 1980 heeft Philips zich grotendeels uit Eindhoven teruggetrokken, hoewel de kenniscentra van Philips Lighting en Philips Research in Eindhoven zijn gebleven.

Toeleveringsbedrijven en verzelfstandigde onderdelen van Philips hebben in Eindhoven en omgeving echter veel nieuwe werkgelegenheid gebracht, met name op het gebied van hoogwaardige technologie. Het grootste van deze bedrijven is ASML te Veldhoven, dat chipmachines maakt. Ook de VDL Groep is voortgekomen uit een toeleveringsbedrijf van Philips.

Technologie[bewerken]

Vandaag de dag fungeert Eindhoven als het centrum van technologie in het zuiden van Nederland. Van al het geld dat besteed wordt in Nederland aan ontwikkeling en onderzoek gaat een derde naar Eindhoven en omgeving. De leus van de gemeente, leading in technology, is hierop gebaseerd. In de regio Zuid-Oost Brabant bestaat de stichting Brainport. Brainport is een samenwerkingsverband tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden en wordt gevormd door de gemeenten in Zuid-Oost Brabant. De grootste uitgaven en meeste patentaanvragen komen vanuit Eindhoven, voornamelijk Philips. Tevens is in Eindhoven de High Tech Campus Eindhoven gevestigd, waar bedrijven als Philips en IBM letterlijk naast elkaar zitten.

In 2011 werd de regio Eindhoven door het Intelligent Community Form uitgeroepen toe "slimste regio ter wereld".[5][6]

Winkelen[bewerken]

Vooral in het centrum in de binnenstad zijn veel winkels. Het winkelgebied in het centrum beslaat de volgende delen:

  • De Demer, Rechtestraat, Vrijstraat, Hermanus Boexstraat, Hooghuisstraat, Nieuwstraat en de pleinen 18 Septemberplein, Catharinaplein en Markt maken deel uit van het kernwinkelgebied, daar waar de grotere winkelketens zich vooral gevestigd hebben.
  • Grote overdekte winkelcentra in de binnenstad zijn de Heuvel Galerie direct naast de Markt en het in 2005 heropende winkelcentrum Piazza aan het 18 Septemberplein.
  • Een nieuw winkelgebied in het centrum is Rond de Admirant met de Nieuwe Emmasingel. Hier staat de Blob, een futuristisch gebouw aan de kop van het 18 Septemberplein.
  • De Bergen is een buurt direct naast het bovengenoemde kernwinkelgebied. Hier zijn vooral antiek- en speciaalzaken te vinden. Dit gebied is vanuit het kernwinkelgebied te bereiken via de Vrijstraat of Hooghuisstraat.

Buiten het centrum is in het stadsdeel Woensel Noord het Winkelcentrum Woensel te vinden. Met 160 winkels is dit gebied het grootste wijk-winkelcentrum buiten de Randstad. Veel multiculturele winkels zijn te vinden op de Kruisstraat en de Woenselse Markt.

Media[bewerken]

Wat betreft de gedrukte media is het Eindhovens Dagblad een dagblad dat verschijnt in Samenwerkingsverband Regio Eindhoven. Behalve een binnenlands en buitenlands katern richt de krant zich op de regionale nieuwsvoorziening. De oplage van de krant bedraagt ruim 110.000 exemplaren.[7] De hoofdredactie van het blad is gevestigd in Eindhoven. Naast het Eindhovens Dagblad heeft Eindhoven nog enkele wekelijkse huis-aan-huis bladen, "Groot Eindhoven" waar onder meer het nieuws van de gemeenteraad wordt vermeld, en "de Trompetter". Beide bladen verschijnen midweeks. Huis-aan-huisbladen welke in het weekeinde verschijnen zijn "dé Weekendkrant" en het "ZondagsNieuws".

Voorts is er regionale radio en regionale televisie, verzorgd door Omroep Brabant. Deze omroep is gevestigd in Son. Daarnaast is er de commerciële regionale tv-zender Brabant10 die uitzendt vanuit Breda. De officiële stadszender van Eindhoven is Studio040, met uitzendingen via radio en televisie.

Onderwijs[bewerken]

Terugkerende evenementen zijn de introductieweken van de verschillende hogere scholen en studentenverenigingen en universiteit, allen gericht op de nieuwe studenten. Dankzij onder meer de studenten van de Technische Universiteit (TU/e), de Fontys Hogescholen en de Design Academy heeft Eindhoven een relatief jonge bevolking. Hieronder is een overzicht van de belangrijkste onderwijsinstellingen in de stad te vinden.

Basisonderwijs[bewerken]

In Eindhoven wordt het basisonderwijs grofweg verdeeld over twee besturen. Voor het christelijke onderwijs is het SKPO (Stichting Katholiek en Protestants Onderwijs Eindhoven e.o.) verantwoordelijk. Ongeveer 38 basisscholen zijn aangesloten bij SKPO. Voor het openbaar en algemeen toegankelijk onderwijs is SALTO (Scholen voor Algemeen Toegankelijk Onderwijs in Eindhoven) verantwoordelijk. Tot SALTO behoren ongeveer 25 scholen waar, naast de openbare scholen, ook vier Jenaplanscholen en twee Montessorischolen zijn aangesloten. Tevens heeft Eindhoven een islamitische basisschool, een Vrije school en een evangelische basisschool.

Voortgezet onderwijs[bewerken]

In het schooljaar 2013/2014 telde Eindhoven 17 middelbare scholen, voor vmbo-, havo- en vwo-niveau. Elf van deze scholen zijn rooms-katholiek, de overige zijn openbaar of protestants gericht. Veel van de leerlingen komen uit Eindhoven zelf of uit een van de omliggende kernen.

Middelbaar beroepsonderwijs[bewerken]

Eindhoven heeft tal van MBO-instellingen, die vooral leerlingen uit de regio Zuidoost-Brabant en Noord-Limburg aantrekken. Veel instellingen zijn in de jaren 90 samengegaan in het Regionaal opleidingencentrum (ROC). Met ingang van het schooljaar 2013/2014 is de naam ROC Eindhoven veranderd naar Summa College. Het Summa College Eindhoven heeft meer dan 150 opleidingen op 20 gebieden, zoals de autobranche, ICT, economie en welzijn. Tevens heeft het Summa College een montessori-college. Naast het Summa zijn er in Eindhoven nog enkele specialistische opleidingen, zoals bij De Rooi Pannen op het gebied van horeca, toerisme/recreatie en brood & banket, Sint Lucas Eindhoven, gericht op de grafische sector en Helicon voor middelbaar agrarisch onderwijs.

Hoger beroepsonderwijs[bewerken]

In Eindhoven zijn via Fontys verschillende soorten hoger beroepsonderwijs te volgen voor bachelor- en mastergraden. Fontys in Eindhoven biedt onderwijs op het gebied van Bedrijfsmanagement en Logistiek, Economie, Engineering, Gezondheidszorg, Communicatie, ICT, Mens en Maatschappij, Natuurwetenschappen, Onderwijs (Lerarenopleidingen) en Sport. In Eindhoven heeft de opleiding verschillende vestigingen, maar de meeste opleidingen zijn gevestigd aan de Rachelsmolen. Tevens is in Eindhoven de Design Academy gevestigd. Deze opleiding is een wereldwijd bekend instituut, gevestigd in de voormalige Philips-fabrieken (De Witte Dame) in het centrum van Eindhoven. De opleiding richt zich op industriële vormgeving en is een bacheloropleiding. Daarnaast zijn er in Eindhoven nog enkele particuliere hbo-instellingen.

Wetenschappelijk onderwijs[bewerken]

Eindhoven beschikt over een universiteit, de Technische Universiteit Eindhoven (TU/e). Ze is gesticht op 15 juni 1956 door de Nederlandse overheid. Sinds haar stichting heeft ze haar eigen campus in het centrum van Eindhoven, ten noorden van het centraal station. Met 7.500 studenten, 250 hoogleraren, 600 promovendi, 200 postdocs en 3000 overige werknemers, is de TU/e de op een na kleinste universiteit van Nederland, na Wageningen. De Technische Universiteit Eindhoven heeft negen faculteiten, te weten Biomedische Technologie, Bouwkunde, Electrical Engineering, Industrial Design, Scheikundige Technologie, Technische Natuurkunde, Industrial engineering & Innovation sciences, Werktuigbouwkunde en Wiskunde & Informatica. De TU/e was in 2006 de beste universiteit van de Benelux, volgens het Britse 'Times'.[8] Naast deze universiteit beschikt Eindhoven ook over een studiecentrum van de Open Universiteit.

Eindhoven is een van de locaties van het European Institute of Innovation and Technology (EIT).[9] Er zijn twee Knowledge and Innovation Community's (KIC's) actief: Innoenergy (Sustainable Energy) en EIT ICT Labs (Information and Communication Technology). Deze zijn gevestigd op de High Tech Campus Eindhoven.

Volksgezondheid en sport[bewerken]

Gezondheidszorg[bewerken]

In de stad zijn twee grote ziekenhuizen te vinden, te weten het Catharinaziekenhuis in stadsdeel Woensel-Noord, en het Máxima Medisch Centrum, centraal gelegen ten noorden van het universiteitsterrein. In het Catharinaziekenhuis is tevens de huisartsenpost gevestigd voor huisartsen uit Aalst-Waalre, Best, Eindhoven, Heeze, Leende, Nuenen, Oirschot en Son en Breugel. Verder zijn er zoals vanzelfsprekend tal van kleinere gezondheidscentra en apothekers te vinden. Bij de huisartsenpost is ook een apotheek gevestigd die altijd "buiten kantooruren" geopend is. In Eindhoven zit tevens een Gemeentelijke gezondheidsdienst, GGD Brabant Zuid-Oost, met onder andere een ambulancedienst. De meldkamer Brabant Zuid-Oost van 1-1-2 is tevens in Eindhoven gevestigd. Tevens is een Geestelijke gezondheidszorg gevestigd in Eindhoven, GGzE, voor Eindhoven en de Kempen.

Sport[bewerken]

Eindhoven is een stad waar sport op alle niveaus de ruimte krijgt. Op internationaal en nationaal topniveau heeft Eindhoven onder meer voetbalclub PSV met het Philips Stadion. In dit stadion worden naast voetbalwedstrijden ook speciale evenementen georganiseerd, zoals het Europees kampioenschap voetbal 2000 en de UEFA-Cup finale 2006. Voetbalclub FC Eindhoven speelt anno 2012 in de Eerste divisie. De vereniging werd in 1954 landskampioen.

Daarnaast staat de zwemsport in Eindhoven aan de internationale top met het Pieter van den Hoogenband Zwemstadion als onderkomen, dat voldoet aan alle internationale topmaatstaven. In 2008 vond er het EK Zwemmen plaats waarbij meerdere wereldrecords werden gezwommen door onder andere Marleen Veldhuis. Veldhuis is samen met Pieter van den Hoogenband het boegbeeld voor de zwemsport in Eindhoven. Een andere topsportlocatie is de Kunstijsbaan van IJssportcentrum Eindhoven met zowel langebaanschaatsen alsmede een ijshockeyhal. Jarenlang speelde de nationale ijshockeytop in Eindhoven en in 2008 speelde het de nationale bekerfinale. Het langebaanschaatsen had, naast de marathonrijders, in 2004 de nationale en internationale top op bezoek bij het Nederlandse kampioenschappen schaatsen allround 2004. Verder wordt het internationale topniveau gespeeld bij hockeyclub Oranje Zwart en zijn er sporadisch tennisevenementen zoals de Daviscup, gespeeld in het Indoor-Sportcentrum.

Maarten van der Weijden uit Eindhoven werd in 2008 wereldkampioen openwaterzwemmen op de 25 km. Op de 5 km werd hij derde en op de tien km kwalificeerde hij zich voor de Olympische Spelen in Peking door op een vierde plek te eindigen. Op diezelfde Olympische Spelen won Maarten van der Weijden zelfs de gouden medaille. Dit nadat in 2001 bij van der Weijden leukemie werd geconstateerd.

Op nationaal niveau speelt Eindhovense Schaakvereniging. Deze schaakvereniging werd landskampioen schaken in de voormalige Hoofdklasse in seizoen 1984-1985. Het jaar daarop speelde de schaakvereniging Europa Cup voor schaakteams, waarin het de derde ronde haalde. Anno 2008 speelt de schaakvereniging in de Eerste Klasse (KNSB). Een andere schaakvereniging, Woensel Lichttoren Combinatie, speelt in seizoen 2011-2012 in de Promotieklasse NBSB.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Autosnelwegen rondom Eindhoven[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Randweg Eindhoven voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
A2 Amsterdam - Utrecht - 's-Hertogenbosch - Eindhoven - Maastricht (E25)
A50 Eindhoven - Son - Veghel - Uden - Oss - Nijmegen - Arnhem - Apeldoorn - Zwolle
A58 Eindhoven - Tilburg - Breda - Roosendaal - Bergen op Zoom - Goes - Middelburg - Vlissingen (E312)
A67 Antwerpen - Eindhoven - Venlo (E34)
A270 Eindhoven - Helmond
N69 Eindhoven - Valkenswaard - Hasselt (N74)
Vertrekhal van Eindhoven Airport

Luchthaven[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Eindhoven Airport voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Eindhoven heeft een eigen luchthaven, Vliegbasis Eindhoven, die tevens wordt gebruikt voor civiele luchtvaart als Eindhoven Airport. Het vliegveld bestaat sinds 1932, toen het een geheel civiel vliegveld was. In april 1939 werd het vliegveld gevorderd vanwege de algemene mobilisatie. Na de oorlog werd het een gecombineerd civiel en militair vliegveld. In de jaren 90 is het vliegveld een paar kilometer verhuisd en is op de originele locatie een woonwijk verrezen, waar het originele luchthavengebouw nog dienst doet als wijkcentrum van Meerhoven. Eindhoven Airport is voor 51% eigendom van Schiphol Group, de gemeente Eindhoven en de provincie Noord-Brabant zijn elk voor 24,5% aandeelhouder. De grond is eigendom van de Koninklijke Luchtmacht. Eindhoven Airport handelde in 2013 3,4 miljoen passagiers af.[10]

Spoorwegen[bewerken]

Station Eindhoven gezien vanaf de centrumzijde

Eindhoven telt twee treinstations:

Er zijn studies over een derde treinstation ter hoogte van de wijk Acht, station Eindhoven Acht.

Tevens is er een apart perron bij het Philips Stadion, waar voetbalsupporters van bezoekende clubs direct vanuit de trein het stadion ingeleid worden. Deze wordt enkel gebruikt bij voetbalwedstrijden van PSV waarbij de tegenstander een verplichte treincombibezoekregeling heeft.

Het station Eindhoven ligt op de trajecten Maastricht-Alkmaar/Schagen, Heerlen-Schiphol en Venlo-Den Haag Centraal (allen 2x per uur, tussen Utrecht en Sittard 4x per uur). Zonder overstappen is het dan mogelijk om vanuit Eindhoven op desbetreffende eindstations en tussenliggende intercitystations te komen. Het traject Maastricht-Alkmaar wordt in de spits doorgetrokken tot Schagen. Stoptreinen rijden vanuit Eindhoven naar 's-Hertogenbosch-Nijmegen, Tilburg Universiteit, Deurne en Weert (alle 2x per uur, tot Boxtel 4x per uur, op zon- en feestdagen en in de latere avonduren soms 1x/uur). Tevens rijden er in de nacht van vrijdag op zaterdag en zaterdag op zondag nachttreinen naar Rotterdam en Utrecht. Tussen Utrecht en Rotterdam rijden dan ook nachttreinen met tussenstops in Amsterdam, Schiphol en Den Haag, waardoor Eindhoven dan op het landelijke net is aangesloten.

Bussen[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie het artikel Openbaar vervoer in Eindhoven voor uitgebreidere informatie.
De achterzijde van Eindhoven CS, busstation Neckerspoel

Het stads- en streekvervoer in en om Eindhoven valt onder het concessiegebied SRE, enkele lijnen vallen onder de concessie Meierij. De OV-autoriteit is het Samenwerkingsverband Regio Eindhoven (SRE), en niet de provincie Noord-Brabant zoals de overige concessiegebieden. Het vervoer wordt verzorgd door Hermes, enkele lijnen van Arriva doen Eindhoven ook aan. Inwoners van Eindhoven kunnen tot een leeftijd van 12 jaar en vanaf 65 jaar na 9 uur 's morgens gratis gebruikmaken van het stadsvervoer.

Naast de gewone stadsbussen rijdt in Eindhoven sinds enkele jaren ook een geheel nieuw voertuig, de zogenaamde Phileas, een vorm van Hoogwaardig Openbaar Vervoer.

Politiek en bestuur[bewerken]

College van burgemeester en wethouders[bewerken]

Heden[bewerken]

Het college van burgemeester en wethouders voor de periode 2010-2014 wordt gevormd door een coalitie van PvdA, VVD, D66 en GL. De coalitie heeft 28 van de 45 zetels. Het college bestaat uit zeven personen en wordt voorgezeten door de burgemeester. De portefeuilleverdeling is als volgt:[11]

  • Rob van Gijzel (PvdA), burgemeester, wettelijke taken, integrale veiligheid en handhaving, juridische zaken, communicatie, externe betrekkingen, burgerzaken. Tevens is de burgemeester voorzitter van de Stichting Brainport, voorzitter van het SRE en korpsbeheerder.
  • Yasin Torunoglu (PvdA), wethouder van wonen, wijken, ruimte en burgerparticipatie (PvdA), wethouder van wonen, wijken, ruimte en burgerparticipatie
  • Mary-Ann Schreurs (D66), wethouder van innovatie, cultuur en openbare ruimte
  • Lenie Scholten (GL), wethouder van jeugd, welzijn en zorg
  • Staf Depla (PvdA), wethouder van financiën, dienstverlening en organisatie
  • Joost Helms (VVD), wethouder van mobiliteit, milieu, sport en evenementen
  • Monique List (VVD), wethouder van economie, werk en beroepsonderwijs

Monique List vervangt per 1 maart 2012 Henk Brink, die om gezondheidsredenen aftrad als wethouder van economie, werk en beroepsonderwijs.[12]. Yasin Torunoglu vervangt per 26 maart 2013 Mary Fiers, die af trad na problemen rond een verhuisproject van woonwagens naar het Orgelplein in Eindhoven.

2006-2010[bewerken]

Het college van burgemeester en wethouders voor de periode 2006-2010 werd gevormd door een coalitie van PvdA, CDA en SP. De coalitie had ten tijde van de samenstelling 27* van de 45 zetels. Het college bestond uit vijf personen en werd voorgezeten door de burgemeester. De portefeuilleverdeling was als volgt (de wethouders zijn gerangschikt op basis van waarnemend burgemeesterschap):

  • Rob van Gijzel (PvdA), burgemeester, wettelijke taken, openbare orde en veiligheid, mediazaken en communicatie, juridische zaken, internationale zaken, burgerzaken. Tevens is de burgemeester voorzitter van de Stichting Brainport, voorzitter van het SRE en korpsbeheerder.
  • Marriët Mittendorff (CDA), wethouder van jeugd en gezin
  • Mary Fiers (PvdA), wethouder van wonen en ruimte
  • Hans-Martin Don (SP), wethouder van maatschappelijke zorg, financiën, personeel en organisatie
  • Erik van Merrienboer (PvdA), wethouder van mobiliteit, milieu, economie en stadsdeelgericht werken

Burgemeestersreferendum[bewerken]

Van Gijzel heeft de taak van burgemeester van Eindhoven op 8 april 2008 overgenomen van Gerrit Braks, die als interim-burgemeester heeft gediend sinds het opstappen van Alexander Sakkers op 1 september 2007. Op 23 januari 2008 werd er een burgemeestersreferendum gehouden om de opvolger van Sakkers aan te wijzen. Er waren twee kandidaten, beide van de PvdA: Rob van Gijzel, oud-Tweede Kamerlid, en Leen Verbeek, toenmalig burgemeester van Purmerend. Alhoewel Van Gijzel met 68,5 procent van de stemmen het referendum won, werd het niet rechtsgeldig verklaard omdat de opkomst met 24,6 procent onder de dertig procent was gebleven. De gemeenteraad moest daarom enkele dagen later, op 28 januari 2008, de burgemeester kiezen. 25 raadsleden kozen voor Van Gijzel en 18 voor Verbeek, waardoor eerstgenoemde aan de Kroon werd voorgedragen en vervolgens benoemd. Van Gijzel is geboren en getogen in Eindhoven.

Coalitiesamenstelling vanaf 1986[bewerken]

In het verleden werd het College van B&W naast de burgemeester gevormd door de volgende coalities van partijen:

  • College 1986-1990: PvdA (2 wethouders), CDA (2), VVD (1)
    • Vanaf 14-12-1987: CDA (3 wethouders), PvdA (3)
  • College 1990-1994: CDA (3 wethouders), PvdA (2), D66 (1)
  • College 1994-1998: CDA (2 wethouders), D66 (1), PvdA (1), VVD (1), OAE (1)
  • College 1998-2002: PvdA (2 wethouders), CDA (2), VVD (1)
  • College 2002-2006: Leefbaar Eindhoven (2 wethouders), CDA (2), GL (1), D66 (1)
  • College 2006-2010: PvdA (2 wethouders), CDA (1), SP (1)
  • College 2010-2014: PvdA (2 wethouders), VVD (2), D66 (1), GL (1)
  • College 2014-2018: PvdA (2 wethouders), D66 (2), SP (2), GL (1)
Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van burgemeesters van Eindhoven.

Gemeenteraad[bewerken]

De laatste gemeenteraadsverkiezing was op 19 maart 2014. De opkomst bedroeg 44,9% en leverde de volgende zetelverdeling in de gemeenteraad op:

Partij 2002 2006 2010 2014
PvdA 9 14* 10** 8
D66 3 1 6 7
SP 3 6 4 7
VVD 6 6 8 6
Ouderen Appèl Eindhoven 2 2 3 5
CDA 9 7 6 4
GroenLinks 3 3 4 4
Leefbaar Eindhoven 9 3 1 2
ChristenUnie - 1 - 1
LPF Eindhoven - 1 2 1
TON - - 1 -
De Stadspartij 1 1 - -
Totaal 48 45 45 45

* Eén fractielid van de PvdA heeft zich later afgesplitst en is de partij Eindhoven Nu begonnen. Voor de gevormde coalitie heeft dit geen consequenties gehad

** Eén fractielid van de PvdA heeft zich later afgesplitst en is Fractie Petra Sodenkamp begonnen. Voor de gevormde coalitie heeft dit geen consequenties gehad.[13]

Agglomeratie[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Oirschot   Best en Son en Breugel    
 

Eersel


Veldhoven 
Brosen windrose nl.svg  Nuenen c.a.


Geldrop-Mierlo 
    Waalre   Heeze-Leende 

Eindhoven kent negen buurgemeenten. In het noorden is de snelweg de fysieke en bestuurlijke barrière tussen Eindhoven enerzijds en Best en Son en Breugel anderzijds. Aan de oostkant is de Dommel de scheidslijn met Nuenen c.a. en de Gijzenrooise Zegge de scheiding met Geldrop-Mierlo. Aan de zuidkant loopt de gemeente Eindhoven over in de gemeente Heeze-Leende bij de Leenderheide, waarbij de autosnelweg de scheiding weergeeft, net als bij Waalre. Aan de zuidwestkant ligt Veldhoven, aangebouwd tegen Eindhoven en daarvan grotendeels gescheiden door de autosnelweg. De grenzen in het westen met Eersel en in het noordwesten met Oirschot lopen via respectievelijk Eindhoven Airport en het noordelijker gelegen landelijk gebied. Een overzicht met de buurgemeenten in "kompasvorm" is hiernaast te zien. De agglomeratie is gelegen in een landelijke streek op de rand van de Kempen aan de westkant en de Peel aan de oostkant.

Eindhoven en zijn buurgemeenten werken al jaren nauw samen. Vanaf de jaren 60 van de twintigste eeuw werd er aangedrongen op de vorming van een formeel stadsgewest om tot gezamenlijk beleid en bestuurlijke coördinatie binnen de agglomeratie te komen. In augustus 1976 werden de gemeenten middels een speciale wet verenigd in één bestuurlijk orgaan: het openbaar lichaam Agglomeratie Eindhoven. Door nieuwe wettelijke regelingen in het binnenlands bestuur brokkelde de structuur van de Agglomeratie echter af en het openbaar lichaam werd op 1 januari 1986 weer opgeheven.

De adviescommissie Krachtig bestuur in Brabant heeft in 2013 in het rapport Veerkrachtigbestuur in Zuidoost-Brabant [1] de aanbeveling gedaan om Zuidoost-Brabant her in te delen. De regio zou moeten bestaan uit de twee kerngemeenten Eindhoven en Helmond, waarbij beide gemeenten uitgebreid worden met omliggende gemeenten. [2]

Stedenbanden[bewerken]

Eindhoven heeft jumelages met:

Tevens heeft Eindhoven een nauwe band met Bayeux, in het Noord-Franse Normandië, dit vanwege het feit dat Bayeux door dezelfde Britse troepen waren bevrijd die Eindhoven binnentrokken Tweede Wereldoorlog. Die stad kent een Boulevard d'Eindhoven, waaraan onder meer een camping en het gemeentelijk zwembad liggen. Uit Bayeux komt elk jaar het bevrijdingsvuur ter nagedachtenis aan de Tweede Wereldoorlog dat vanaf 18 september op het Stadhuisplein in Eindhoven brandt. Op die datum werd Eindhoven in 1944 bevrijd.[14]

Eindhoven kent ook een Bayeuxlaan, die loopt van de Boutenslaan naar de kruising met de Locatellistraat en de Antoon Coolenlaan.

Wapen en vlag[bewerken]

Wapen van Eindhoven

Het wapen van Eindhoven bestaat uit twee delen. Het linkerdeel is een rode leeuw op een zilveren vlak, het rechterdeel drie zilveren hoorns boven elkaar op een rood vlak. Het wapen combineert de leeuw van het wapen van de hertog van Brabant met de hoorns op het wapen van de heer van Cranendonk, een zijtak van de adellijke familie Van Horne. Het vroegst bewaard gebleven wapen staat op een zegelring uit 1355. Het huidige wapen werd in 1923 vastgelegd. Voor 1923 werd hetzelfde wapen gevoerd, maar de kleurstelling hiervan volgde de zogenaamde rijkskleuren (azuur en goud).[15]

Vlag van Eindhoven

Het college van Burgemeesters en Wethouders heeft op 14 oktober 1927 de vlag vastgesteld. De kleuren werden rood en wit, de kleuren van de gemeente. In de vlag is de letter "E" te herkennen. Aan de stok kwamen twee gelijke banen, een rode en een witte, verwijzend naar het wapen. Aan de witte baan zitten vijf gelijke horizontale banen, van rood en wit, die de gemeenten Woensel, Tongelre, Stratum, Gestel en Strijp voorstellen die samen met Eindhoven sinds 1920 één gemeente vormden. De vlag is ontworpen door architect Louis Kooken. Tevens heeft Eindhoven toentertijd een standaard vastgesteld. Deze is hetzelfde als de vlag met uitzondering van de linkerbovenhoek, waar het wapenschild staat.

Bekende en prominente Eindhovenaren[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie het artikel Lijst van Eindhovenaren.

De Nederlandse prinses Beatrix voerde de adellijke titel Barones van Eindhoven. Koning Willem-Alexander heeft sinds de troonswisseling de titel Baron van Eindhoven. Zie Titels Nederlandse koninklijke familie.


Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen

Noten

  1. Buurtmonitor: Eindhovenaren naar herkomst
  2. weergemiddelden (1981-2010) en extremen (1971-2000)
  3. Bouw nieuw Eindhovens winkelgebied start dit jaar, woensdag 28 februari 2007, Elsevier Retail
  4. Website van museum Kempenland
  5. Eindhovens Dagblad, 3 juni 2011: Eindhoven is slimste regio ter wereld
  6. NOS, 4 juni 2011: Eindhoven slimste regio ter wereld
  7. Oplage en verspreidingsgebied, eindhovensdagblad.nl
  8. TU/e beste universiteit van de Benelux
  9. European Institute of Innovation and Technology: Home. Eit.europa.eu Geraadpleegd op 2011-06-01
  10. Persbericht
  11. Burgemeester en wethouders, eindhoven.nl
  12. Wethouder Henk Brink treedt om gezondheidsredenen af
  13. Sodenkamp alleen verder in raad, ED.nl
  14. Relatie Bayeux, stichting18september.nl
  15. Wapen van Eindhoven, Civic Heraldry Sitemap
Etalagester
Etalagester Dit artikel is op 25 augustus 2008 in deze versie opgenomen in de etalage.