Turnhout

Turnhout

Stad in België
Geografie
Gewest	Vlaanderen
Provincie	Antwerpen
Arrondissement	Turnhout
Coördinaten	51°19′N, 4°56′E
Oppervlakte – Onbebouwd – Woongebied – Andere	56,06 km² (2009) 69,9% 10,5% 19,6%
Bevolking (Bron: ADSEI)
Inwoners – Mannen – Vrouwen – Bevolkingsdichtheid	41.572 (01/01/2012) 49,49% 50,51% 741,51 inw./km²
Leeftijdsopbouw 0–17 jaar 18–64 jaar 65 jaar en ouder	(01/01/2008) 17,93% 63,69% 18,38%
Buitenlanders	8,46% (01/01/2008)
Politiek en bestuur
Burgemeester	Erwin Brentjens (N-VA)
Bestuur	N-VA, CD&V, sp.a
Zetels N-VA T.I.M. CD&V sp.a Groen Vlaams Belang De stadslijst	35 11 6 6 4 4 3 1
Economie
Gemiddeld inkomen	15.194 euro/inw. (2007)
Werkloosheidsgraad	10,54% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode 2300	Deelgemeente Turnhout
Zonenummer	014
NIS-code	13040
Politiezone	Regio Turnhout
Website	www.turnhout.be
Detailkaart
ligging binnen het arrondissement Turnhout in de provincie Antwerpen
Portaal    België

Turnhout is een stad in het noorden van België gelegen in de provincie Antwerpen. Turnhout promoot zich als de hoofdstad van de Kempen en als de "speelkaartenstad". Ze is de hoofdplaats van het arrondissement Turnhout en het gelijknamige kies- en gerechtelijk kanton.

Toponymie

Het toponiem Turnhout bestaat uit twee woorddelen namelijk Turn- en hout.

• Turn- zou mogelijks afgeleid zijn van het Germaanse woord durnum, dat doorn betekent.
• Het achtervoegsel -hout komt van het Germaanse woord “hulta” en betekent bos.

De naam kan dan ook verklaard worden als doornbos. Het toponiem duikt voor het eerst op als Turnolt in 1186 in een document van de Abdij van Tongerlo. Een jaar later (1187) noemt een document uit de Archives nationales te Parijs de plek Turneholt. In 1212 duikt voor eerst de huidige naam van Turnhout op in een document uit diezelfde archieven.

Geschiedenis

Turnhout is ontstaan op het kruispunt van twee grote handelsroutes en in de bescherming van het jachtkasteel van de hertogen van Brabant dat reeds voor 1110 zou hebben bestaan. Dit jachtverleden wordt nog steeds weerspiegeld in het wapen van de stad. In ongeveer 1212 verkreeg de kleine gemeenschap zijn stadsrechten van hertog Hendrik I van Brabant. In 1338 werd het privilege toegekend om op zaterdag een markt te organiseren, een traditie die ook nu nog in ere wordt gehouden. In 1466 beschreef een reiziger de goedgebouwde huizen en hij telde vijf kerken.

Tegen de 16e eeuw was Turnhout een rijk commercieel centrum geworden, maar het einde van de eeuw brachten oorlog, vuur, confiscaties en epidemieën. De onderdrukking en de Inquisitie deden vele progressieven naar Nederland vluchten, waardoor de streek rond Turnhout verarmd achterbleef. De stad en zijn omgeving waren verscheidene keren het toneel van gevechten, en twee grote veldslagen zijn naar Turnhout genoemd: een in 1597 en een in 1789. Beide worden de Slag bij Turnhout genoemd.

In 1830 werd België onafhankelijk, en Turnhout viel net onder de nieuwe grens met Nederland. In de periode van vrede tussen 1831 en 1914 werden het Kanaal Dessel-Turnhout-Schoten (1844-1846) en de spoorlijn aangelegd (1855).

Op 1 januari 1859 verloor Turnhout een deel van zijn grondgebied aan Oud-Turnhout dat vanaf toen als zelfstandige gemeente bestaat. Het plan om Turnhout bij de fusie van gemeenten vanaf 1 januari 1977 samen te voegen met Vosselaar, Oud-Turnhout en Beerse ging uiteindelijk niet door.

Geografie

De stad telt ruim 40.000 inwoners, waarvan 1448 inwoners (3,36 %) met Nederlandse nationaliteit. Ze is hiermee de op twee na grootste stad van de provincie en één van de 13 Vlaamse centrumsteden.

Kernen

Turnhout heeft een aantal gehuchten, onder andere Schorvoort, Parkwijk en Zevendonk. Turnhout grenst aan de volgende gemeenten: Ravels, Oud-Turnhout, Kasterlee (deelgemeenten Tielen en Lichtaart), Vosselaar, Beerse, Merksplas, Baarle-Hertog (dorp Zondereigen) en over een kleine afstand ook aan de Nederlandse gemeente Baarle-Nassau.

Samen met de gemeenten Beerse, Oud-Turnhout en Vosselaar maakt de stad Turnhout sinds 1999 deel uit van het samenwerkingsverband Stadsregio Turnhout.

Aangrenzende gemeenten

Aangrenzende gemeenten
Baarle-Hertog en Merksplas	Baarle-Nassau (NL)	Ravels
Beerse en Vosselaar		Oud-Turnhout
	Kasterlee

Demografie

Evolutie van het inwonertal

19e eeuw

Jaar	1806	1816	1830	1846	1856	1866	1876	1880	1890
Inwonertal	10.198	10.495	12.493	14.396	14.979	13.590	15.743	16.670	18.747
Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12

20e eeuw tot aan herinrichting gemeenten

Jaar	1900	1910	1920	1930	1947	1961	1970	1976
Inwonertal	20.887	23.742	24.202	26.657	32.135	36.444	38.007	37.958
Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12 tot en met 1970 + 31/12/1976

Na de gemeentelijke herinrichting

Jaar	1977	1980	1985	1990	1995	2000	2004	2005	2006	2007	2008	2010	2011	2012
Inwonertal	37.958	37.652	37.438	37.669	38.516	38.596	39.455	39.561	39.791	39.863	40.070	40.763	41.370	41.500
Opmerking:Inwonertal op 01/01 - Bron:NIS

Bezienswaardigheden

Kasteel van de Hertogen van Brabant

Sint-Pieterskerk

Begijnhof

Theobalduskapel

Taxandriamuseum

Zie ook: Lijst van onroerend erfgoed in Turnhout

Burgerlijke bouwwerken

• Het middeleeuwse kasteel van de hertogen van Brabant, nu een gerechtshof
• Het station Turnhout
• Het neoclassicistische Stadhuis van Turnhout

Religieuze bouwwerken

• De Sint-Pieterskerk uit de 15e en de 18e eeuw met een 19e-eeuwse preekstoel, een koorgestoelte (1713) en biechtstoelen uit 1740
• Het Begijnhof (dat op de Werelderfgoedlijst van UNESCO is opgenomen)
• De Theobalduskapel
• De Heilig-Hartkerk

Musea

• Het Speelkaartenmuseum
• Het (heemkundige) Taxandriamuseum.
• Het Begijnhofmuseum
• Het Natuurpunt museum

Cultuur

Uitgaan

• Cultuurcentrum De Warande

Evenementen

• 's Zomers zijn er in Turnhout de Augustusfooren en op enkele zondagen het evenement 'Turnhout terrast'.
• Tijdens de zomermaanden hebben op de Grote Markt ook diverse evenementen van verscheidene genres, zoals dans, sport, kinderanimatie en muziek, plaats onder de noemer "Turnhout Zomert".

Open Doek

Zie Open Doek voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het jaarlijkse filmfestival Open Doek presenteert een brede waaier aan films, documentaires en animatie uit de 'wereldcinema'. Het filmfestival is gegroeid vanuit de overtuiging dat kwalitatieve, artistieke producten meestal een 'evenement' nodig hebben om brede aandacht en een ruim publiek te bereiken. De opdracht is duidelijk: de broze wereldfilm delen met een breed publiek, een representatieve staalkaart van het rijke aanbod aan actuele wereldcinema presenteren, het publiek uitnodigen om over de eigen grenzen te kijken en zorgen voor een warmbloedige festivalsfeer. Elk voorjaar worden in de Warande en Utopolis in verschillende secties een 70-tal films uit alle hoeken van de wereld getoond tijdens een tien dagen durend feest voor filmliefhebbers. Door de enorme inzet van een kleine ploeg professionelen en vele enthousiaste vrijwilligers is het filmfestival op de culturele landkaart gezet en een filmfeest geworden voor jong en oud, waar zowel de cinefiel als de sporadische filmbezoeker aan zijn trekken komt.

Strip Turnhout

Strip Turnhout, voorheen de Turnhoutse Stripgidsdagen, is het oudste stripfestival van de Benelux (sinds 1977). Op de editie 2003 werd voor het eerst de Vlaamse Cultuurprijs voor Strips (de Bronzen Adhemar) uitgereikt (aan de Nederlandse tekenaar Dick Matena). Dit is de enige stripprijs ter wereld die van overheidswege wordt uitgereikt. De laureaat ontvangt 12.500 euro.

Sinds 1 januari 2005 heeft Turnhout ook een stadstekenaar: dat werd Koen De Maesschalk. Ook dat is een wereldprimeur. Geen enkele andere stad ter wereld heeft een officiële stads(strip)tekenaar. Inmiddels is De Maesschalk opgevolgd door Conz (Constantijn Van Cauwenberghe) in 2006, Jan Van Der Veken in 2007, Pieter De Poortere in 2008, Serge Baeken in 2009, Reinhart Croon in 2010 en Lectrr in 2011.

Turnhout 2012

In 2012 draagt Turnhout een jaar lang de titel ‘Vlaamse Cultuurstad’. Dat heeft Turnhout vooral aan zichzelf te danken. Het idee om naast Europese ook Vlaamse cultuursteden te kiezen, is geboren in Turnhout. Oostende beet in 2010 de spits af. Turnhout volgt in 2012, precies het jaar waarin de stad 800 jaar stadsrechten heeft.

Economie

In de late middeleeuwen was Turnhout een gekend centrum voor het weven van bedlinnen en de handel in linnen. Aan het begin van de 19e eeuw werden deze industrieën verdrongen door die gebaseerd op papier. Philippus Jacobus Brepols wordt beschouwd als de stichter van die industrie. Veel van die industrie blijft tot op vandaag behouden met verschillende grafische en logistieke bedrijven waaronder Cartamundi, de wereldleider van speelkaarten. Andere bekende bedrijven met een hoofdzetel in Turnhout zijn Soudal en Miko. In 2011-2012 vond de uitbreiding van de industriezone plaats waar op dit moment de eerste bedrijven worden opgetrokken.

Verkeer en vervoer

Turnhout heeft een stadsnet (zie Turnhoutse stadsbus) en is het begin- en eindpunt van vele streeklijnen. De R13, in de volksmond "de ring" genoemd, vormt geen volledige lus rond Turnhout: alleen het gedeelte ten noorden van het kanaal Dessel-Turnhout-Schoten ontbreekt nog. Het station van Turnhout is de terminus van de Turnhout-Herentals en er is een verbinding met Brussel-Zuid en Antwerpen-Centraal. Er wordt over nagedacht om een station Turnhout-Zuid te openen om zo de chaos tijdens de spits te verminderen.

Politiek

Voormalige burgemeesters

Zie Lijst van burgemeesters van Turnhout voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Zetelverdeling gemeenteraad sinds 1977

In onderstaande lijst staan partijen met dezelfde ideologische strekking onder elkaar. Ze werden niet samengevoegd omdat het enerzijds zo duidelijk blijft sinds wanneer een partij opkomt en je anderzijds ook kan zien of een partij voor een lokale benaming koos of niet. Indien er geen getal staat bij de resultaten, bestond de partij nog niet/niet meer op gemeentelijk niveau of nam ze niet deel aan de verkiezingen.
De data verwijzen naar de dag waarop de verkiezingen plaatsvonden. De installatievergadering van de gemeenteraad vindt van rechtswege plaats in het gemeentehuis, om 20 uur, op de eerste werkdag van januari van het daaropvolgende jaar.
Het resultaat van de partij(en) die een bestuursmeerderheid vormde(n), staat vetjes in de tabel.

	10 oktober 1976		10 oktober 1982		9 oktober 1988		9 oktober 1994		8 oktober 2000		8 oktober 2006		14 oktober 2012
	33 zetels		33 zetels		33 zetels		33 zetels		33 zetels		33 zetels		35 zetels
	%	zetel(s)	%	zetel(s)	%	zetel(s)	%	zetel(s)	%	zetel(s)	%	zetel(s)	%	zetel(s)
CVP/CD&V	48,20	17	35,78	13	39,14	16	37,45	15	35,19	13	30,84	12	15,06	6
SP/sp.a	25,45	9	24,89	9	22,99	8	17,05	6	15,95	5	16,71	6	11,35	4
CNT	16,43	5
PVV/VLD			14,35	5	17,18	6	13,90	4	21,26	7	13,39	4
Stad voor de Mens	7,78	2	13,97	4
AGALEV/GROEN!					8,83	2	12,37	4	14,74	4	10,80	3	10,73	4
VU			7,82	2	5,18	1	2,71	0
Vlaams Blok/Vlaams Belang			1,18	0	3,53	0	12,86	4	13,86	4	19,17	7	10,12	3
N-VA											4,38	0	25,60	11
KPB	1,54	0	1,11	0
PVDA/PVDA+	0,60	0	0,90	0			0,65	0					2,03	0
KP-PVDA					1,05	0
OT					2,08	0
WOW							3,01	0
Turnhout Vooruit											4,72	1	3,53	0
DE Stadslijst													5,25	1
T.I.M.													16,33	6
blanco/ongeldig	4,44 %		5,26 %		5,03 %		4,44 %		4,36 %		3,84 %		2,98 %
geldige stemmen	24.566		24.889		25.710		25.971		26.163		27.173		26.826
opkomst					95,26 %		94,14 %		92,88 %		93,35 %		91,03 %

Bronnen: 1976-2000: Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken // 2006-2012: Vlaanderenkiest.be

2011

De Stad Turnhout werd sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 bestuurd door een coalitie van christendemocraten (CD&V) en socialisten (sp.a). Voordien bestuurden christendemocraten en liberalen (Open Vld) de stad samen 24 jaar lang. Tijdens de gemeenteraad van 28 februari 2011 werd een nieuw mobiliteitsplan niet goedgekeurd door 3 onthoudingen van jonge gemeenteraadsleden van CD&V. Hierdoor verloor Turnhout zijn meerderheid. Om terug tot een stabiele meerderheid te komen, werden gesprekken aangeknoopt om een derde partij mee op te nemen in de coalitie. Deze gesprekken resulteerden o.m. in een bestuursakkoord tussen CD&V, sp.a en Groen! onder de titel ‘Turnhout, parkstad op mensenmaat. Van centrumstad naar stadsregionaal centrum’. Op 16 mei legde Astrid Wittebolle de eed af als eerste groene Schepen ooit in de stad.

Sport

Faciliteiten

Voor sportieve activiteiten is er het Kempisch IJsstadion, het Stedelijk Zwembad en het Stadsparkstadion (thuisbasis van KV Turnhout).

Orgaandonoren

Turnhout telt op 25 september 2011 1.857 geregistreerde orgaandonoren, of 4,45% van de bevolking. Dit is momenteel het hoogste percentage orgaandonoren van alle gemeenten in België en het resultaat van een jaarlijkse registratieactie, Beldonor genaamd, sedert 2007. In dit 5de actiejaar wil de Stad graag 5% orgaandonors hebben tegen eind oktober 2011.

Bekende Turnhoutenaars

• Sara Aerts (1984), atlete
• Stef Aerts (1987), acteur
• Guido Belcanto (1953), Vlaamse (kleinkunst)entertainer
• Sjarel Branckaerts (1947-2007), acteur
• Lodewijk Brouwers S.J. (1901-1997), priester, jezuïet, neerlandicus, leraar en professor
• Pieter Corbeels (1755-1799), drukker, oprichter van Brepols
• Stany Crets (1964), acteur, auteur, regisseur
• Koen De Bouw (1964), acteur
• Liesbet De Vocht (1979), wielrenster en Olympisch deelneemster
• Dominique Deruddere (1957), filmregisseur
• Sien Diels (1947), actrice
• Dirk Draulans (1956), bioloog, journalist en schrijver
• François du Four (1871-1945), industrieel
• Peter Evrard (1974), popzanger
• Paul Geerts (1937), striptekenaar van Suske en Wiske
• Jos Geysels (1952), politicus (Agalev)
• Margriet Hermans (1954), charmezangeres en voormalig politica (VLD)
• Kim Hertogs (1982), actrice
• Herwig Ilegems (1962), acteur
• Paul Janssen (1926-2003), farmacoloog en stichter van Janssen Pharmaceutica
• Eline Kuppens (1982), actrice
• Dirk Lavrysen (1954), acteur
• Mies Meulders (1970), zangeres, actrice, presentatrice
• Jef Neve (1977), jazzpianist
• Hans Op de Beeck (1969), beeldend kunstenaar
• Jef Segers (1930-2010), notaris en politicus (CVP)
• Lieve Slegers (1965), atlete
• Rik Torfs (1956), hoogleraar kerkelijk recht, politicus CD&V
• Chika Unigwe, (1974) Belgische schrijfster, gemeenteraadslid in Turnhout voor CD&V
• Hans Van Alphen (1982), atleet
• Walter Van den Broeck, schrijver
• Patrick Van Gompel (1957), journalist
• Frans Van Mechelen (1923-2000), politicus (CVP)
• Birgit Van Mol (1968), nieuwsanker
• Dirk Van Tichelt (1984), judoka
• Paul Van Zummeren (1945-2002), journalist en schrijver
• Jozef Verschueren S.J. (1889-1965), priester, jezuïet en neerlandicus
• Jan Veulemans, schrijver
• Vitalski (Vital Baeken) (1971), schrijver, dichter, standupcomedian, performer, mediafiguur
• Elfje Willemsen (1985), atlete en bobsleester

Partnersteden

• Hammelburg (Duitsland)
• Gödöllő (Hongarije)
• Hanzhong (China)
• Vinatori (Roemenië)

Externe links

• Website stad Turnhout
• Website Turnhout Zomert
• Website Turnhout 2012
• Website Gazet van Turnhout, de internetkrant van de stadsregio

Mediabestanden

Zie de categorie Turnhout van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

Bronnen, noten en/of referenties

51° 19' NB, 4° 57' OL