Turnhout

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Turnhout
Stad in België Vlag van België
Vlag van Turnhout Wapen van Turnhout
Turnhout
Turnhout
Geografie
Gewest Vlag Vlaams Gewest Vlaanderen
Provincie Vlag Antwerpen (provincie) Antwerpen
Arrondissement Turnhout
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
56,06 km² (2011)
69,7%
10,72%
19,58%
Coördinaten 51° 20' NB, 4° 57' OL
Bevolking (Bron: ADSEI)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
42.281 (01/01/2014)
49,58%
50,42%
754,16 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0-17 jaar
18-64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2008)
17,93%
63,69%
18,38%
Buitenlanders 10,25% (01/01/2010)
Politiek en bestuur
Burgemeester Eric Vos (T.I.M.)
Bestuur T.I.M.
CD&V
sp.a
Groen
Zetels
N-VA
T.I.M.
CD&V
sp.a
Groen
Vlaams Belang
De stadslijst
35
11
6
6
4
4
3
1
Economie
Gemiddeld inkomen 16.291 euro/inw. (2011)
Werkloosheidsgraad 10,54% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode
2300
Deelgemeente
Turnhout
Zonenummer 014
NIS-code 13040
Politiezone Regio Turnhout
Website www.turnhout.be
Detailkaart
TurnhoutLocatie.png
Ligging binnen het arrondissement Turnhout
in de provincie Antwerpen
Portaal  Portaalicoon   België

Turnhout is een stad in het noorden van België gelegen in de provincie Antwerpen. Turnhout afficheert zichzelf als de hoofdstad van de Kempen en als de "speelkaartenstad". Het is de hoofdplaats van het arrondissement Turnhout en het gelijknamige kies- en gerechtelijk kanton.

Toponymie[bewerken]

Het toponiem Turnhout bestaat uit twee woorddelen namelijk Turn- en hout.

  • Turn- zou mogelijk afgeleid zijn van het Germaanse woord durnum, dat doorn betekent.
  • Het achtervoegsel -hout komt van het Germaanse woord “hulta” en betekent bos.

De naam kan dan ook verklaard worden als doornbos. Het toponiem duikt voor het eerst op als Turnolt in 1186 in een document van de Abdij van Tongerlo. Een jaar later (1187) noemt een document uit de Archives nationales te Parijs de plek Turneholt. In 1212 duikt voor eerst de huidige naam van Turnhout op in een document uit diezelfde archieven.[1]

Een alternatieve verklaring, zoals verteld bij de rondleiding in het kasteel van de hertogen van Brabant in Turnhout, is dat Turn- afkomstig is van het oude woord voor toren. Turnhout zou dan afgeleid zijn van toren in het bos. De theorie is, dat toen het kasteel werd gebouwd, de nederzetting Turnhout zelf nog niet bestond. Er zou daarom eerst sprake zijn geweest van een toren in de bossen nabij wat nu Oud-Turnhout is.[bron?]

Geschiedenis[bewerken]

Turnhout is ontstaan op het kruispunt van twee grote handelsroutes en in de bescherming van het jachtkasteel van de hertogen van Brabant dat reeds voor 1110 zou hebben bestaan. Dit jachtverleden wordt nog steeds weerspiegeld in het wapen van de stad. In ongeveer 1212 verkreeg de kleine gemeenschap haar stadsrechten van hertog Hendrik I van Brabant. In 1338 werd het privilege toegekend om op zaterdag een markt te organiseren, een traditie die ook nu nog in ere wordt gehouden. In 1466 beschreef een reiziger de goedgebouwde huizen en hij telde vijf kerken.

Tegen de 16e eeuw was Turnhout een rijk commercieel centrum geworden, maar het einde van de eeuw brachten oorlog, vuur, confiscaties en epidemieën. De onderdrukking en de Inquisitie deden vele progressieven naar Nederland vluchten, waardoor de streek rond Turnhout verarmd achterbleef. De stad en haar omgeving waren verscheidene keren het toneel van gevechten, en twee grote veldslagen zijn naar Turnhout genoemd: een in 1597 en een in 1789. Beide worden de Slag bij Turnhout genoemd.

In 1830 werd België onafhankelijk, en Turnhout viel net onder de nieuwe grens met Nederland. In de periode van vrede tussen 1831 en 1914 werden het Kanaal Dessel-Turnhout-Schoten (1844-1846) en de spoorlijn aangelegd (1855).

Op 1 januari 1859 verloor Turnhout een deel van zijn grondgebied aan Oud-Turnhout dat vanaf toen als zelfstandige gemeente bestaat. Het plan om Turnhout bij de fusie van gemeenten vanaf 1 januari 1977 samen te voegen met Vosselaar, Oud-Turnhout en Beerse ging uiteindelijk niet door.

Geografie[bewerken]

De stad telt ruim 40.000 inwoners, waarvan 1448 inwoners (3,36%) met Nederlandse nationaliteit. Ze is hiermee de op twee na grootste stad van de provincie en een van de 13 Vlaamse centrumsteden.

Kernen[bewerken]

Turnhout heeft een aantal gehuchten, onder andere Schorvoort, Parkwijk en Zevendonk. Turnhout grenst aan de volgende gemeenten: Ravels, Oud-Turnhout, Kasterlee (deelgemeenten Tielen en Lichtaart), Vosselaar, Beerse, Merksplas, Baarle-Hertog (dorp Zondereigen) en over een kleine afstand ook aan de Nederlandse gemeente Baarle-Nassau.

Samen met de gemeenten Beerse, Oud-Turnhout en Vosselaar maakt de stad Turnhout sinds 1999 deel uit van het samenwerkingsverband Stadsregio Turnhout.

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Baarle-Hertog en Merksplas   Baarle-Nassau (NL)   Ravels 
 Beerse en Vosselaar  Brosen windrose nl.svg  Oud-Turnhout 
    Kasterlee    

Demografie[bewerken]

Evolutie van het inwonertal[bewerken]

19e eeuw[bewerken]

Jaar 1806 1816 1830 1846 1856 1866 1876 1880 1890
Inwonertal 10.198 10.495 12.493 14.396 14.979 13.590 15.743 16.670 18.747
Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12

20e eeuw tot aan herinrichting gemeenten[bewerken]

Jaar 1900 1910 1920 1930 1947 1961 1970 1976
Inwonertal 20.887 23.742 24.202 26.657 32.135 36.444 38.007 37.958
Opmerking:resultaten volkstellingen op 31/12 tot en met 1970 + 31/12/1976

Na de gemeentelijke herinrichting[bewerken]

Jaar 1977 1980 1985 1990 1995 2000 2004 2005 2006 2007 2008 2010 2011 2012
Inwonertal 37.958 37.652 37.438 37.669 38.516 38.596 39.455 39.561 39.791 39.863 40.070 40.763 41.370 41.500
Opmerking:Inwonertal op 01/01 - Bron:NIS

Bezienswaardigheden[bewerken]

Kasteel van de Hertogen van Brabant
Sint-Pieterskerk
Begijnhof
Theobalduskapel
Taxandriamuseum

Burgerlijke bouwwerken[bewerken]

Religieuze bouwwerken[bewerken]

Musea[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook Lijst van onroerend erfgoed in Turnhout.

Cultuur[bewerken]

Uitgaan[bewerken]

Evenementen[bewerken]

  • 's Zomers zijn er in Turnhout de Augustusfooren en op enkele zondagen het evenement 'Turnhout terrast'.
  • Tijdens de zomermaanden hebben op de Grote Markt ook diverse evenementen van verscheidene genres, zoals dans, sport, kinderanimatie en muziek, plaats onder de noemer "Turnhout Zomert".

Open Doek[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Open Doek voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het jaarlijkse filmfestival Open Doek presenteert een brede waaier aan films, documentaires en animatie uit de 'wereldcinema'. Het filmfestival is gegroeid vanuit de overtuiging dat kwalitatieve, artistieke producten meestal een 'evenement' nodig hebben om brede aandacht en een ruim publiek te bereiken. De opdracht is duidelijk: de broze wereldfilm delen met een breed publiek, een representatieve staalkaart van het rijke aanbod aan actuele wereldcinema presenteren, het publiek uitnodigen om over de eigen grenzen te kijken en zorgen voor een warmbloedige festivalsfeer. Elk voorjaar worden in de Warande en Utopolis in verschillende secties een 70-tal films uit alle hoeken van de wereld getoond tijdens een tien dagen durend feest voor filmliefhebbers. Door de enorme inzet van een kleine ploeg professionelen en vele enthousiaste vrijwilligers is het filmfestival op de culturele landkaart gezet en een filmfeest geworden voor jong en oud, waar zowel de cinefiel als de sporadische filmbezoeker aan zijn trekken komt.

Strip Turnhout[bewerken]

Strip Turnhout, voorheen de Turnhoutse Stripgidsdagen, is het oudste stripfestival van de Benelux (sinds 1977). Op de editie 2003 werd voor het eerst de Vlaamse Cultuurprijs voor Strips (de Bronzen Adhemar) uitgereikt (aan de Nederlandse tekenaar Dick Matena). Dit is de enige stripprijs ter wereld die van overheidswege wordt uitgereikt. De laureaat ontvangt 12.500 euro.

Sinds 1 januari 2005 heeft Turnhout ook een stadstekenaar: dat werd Koen De Maesschalk. Ook dat is een wereldprimeur. Geen enkele andere stad ter wereld heeft een officiële stads(strip)tekenaar. Inmiddels is De Maesschalk opgevolgd door Conz (Constantijn Van Cauwenberghe) in 2006, Jan Van Der Veken in 2007, Pieter De Poortere in 2008, Serge Baeken in 2009, Reinhart Croon in 2010 en Lectrr in 2011.

Turnhout 2012[bewerken]

In 2012 draagt Turnhout een jaar lang de titel ‘Vlaamse Cultuurstad’. Dat heeft Turnhout vooral aan zichzelf te danken. Het idee om naast Europese ook Vlaamse cultuursteden te kiezen, is geboren in Turnhout. Oostende beet in 2010 de spits af. Turnhout volgt in 2012, precies het jaar waarin de stad 800 jaar stadsrechten heeft.

Economie[bewerken]

In de late middeleeuwen was Turnhout een gekend centrum voor het weven van bedlinnen en de handel in linnen. Aan het begin van de 19e eeuw werden deze industrieën verdrongen door die gebaseerd op papier. Philippus Jacobus Brepols wordt beschouwd als de stichter van die industrie. Veel van die industrie blijft tot op vandaag behouden met verschillende grafische en logistieke bedrijven waaronder Cartamundi, de wereldleider van speelkaarten. Andere bekende bedrijven met een hoofdzetel in Turnhout zijn Soudal en Miko. In 2011-2012 vond de uitbreiding van de industriezone plaats waar op dit moment de eerste bedrijven worden opgetrokken.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Turnhout heeft een stadsnet (zie Turnhoutse stadsbus) en is het begin- en eindpunt van vele streeklijnen. De R13, in de volksmond "de ring" genoemd, vormt geen volledige lus rond Turnhout: alleen het gedeelte ten noorden van het kanaal Dessel-Turnhout-Schoten ontbreekt nog. Het station van Turnhout is de terminus van de Turnhout-Herentals en er is een verbinding met Brussel-Zuid en Antwerpen-Centraal. Er wordt over nagedacht om een station Turnhout-Zuid te openen om zo de chaos tijdens de spits te verminderen.

Politiek[bewerken]

Voormalige burgemeesters[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van burgemeesters van Turnhout voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Zetelverdeling gemeenteraad sinds 1977[bewerken]

In onderstaande lijst staan partijen met dezelfde ideologische strekking onder elkaar. Ze werden niet samengevoegd omdat het enerzijds zo duidelijk blijft sinds wanneer een partij opkomt en je anderzijds ook kan zien of een partij voor een lokale benaming koos of niet. Indien er geen getal staat bij de resultaten, bestond de partij nog niet/niet meer op gemeentelijk niveau of nam ze niet deel aan de verkiezingen.
De data verwijzen naar de dag waarop de verkiezingen plaatsvonden. De installatievergadering van de gemeenteraad vindt van rechtswege plaats in het gemeentehuis, om 20 uur, op de eerste werkdag van januari van het daaropvolgende jaar.
Het resultaat van de partij(en) die een bestuursmeerderheid vormde(n), staat vetjes in de tabel.

10 oktober 1976 10 oktober 1982 9 oktober 1988 9 oktober 1994 8 oktober 2000 8 oktober 2006 14 oktober 2012
33 zetels 33 zetels 33 zetels 33 zetels 33 zetels 33 zetels 35 zetels
% zetel(s) % zetel(s) % zetel(s) % zetel(s) % zetel(s) % zetel(s) % zetel(s)
CVP/CD&V 48,20 17 35,78 13 39,14 16 37,45 15 35,19 13 30,84 12 15,06 6
SP/sp.a 25,45 9 24,89 9 22,99 8 17,05 6 15,95 5 16,71 6 11,35 4
CNT 16,43 5
PVV/VLD 14,35 5 17,18 6 13,90 4 21,26 7 13,39 4
Stad voor de Mens 7,78 2 13,97 4
AGALEV/Groen! 8,83 2 12,37 4 14,74 4 10,80 3 10,73 4
VU 7,82 2 5,18 1 2,71 0
Vlaams Blok/Vlaams Belang 1,18 0 3,53 0 12,86 4 13,86 4 19,17 7 10,12 3
N-VA 4,38 0 25,60 11
KPB 1,54 0 1,11 0
PVDA/PVDA+ 0,60 0 0,90 0 0,65 0 2,03 0
KP-PVDA 1,05 0
OT 2,08 0
WOW 3,01 0
Turnhout Vooruit 4,72 1 3,53 0
DE Stadslijst 5,25 1
T.I.M. 16,33 6
blanco/ongeldig 4,44% 5,26% 5,03% 4,44% 4,36% 3,84% 2,98%
geldige stemmen 24.566 24.889 25.710 25.971 26.163 27.173 26.826
opkomst 95,26% 94,14% 92,88% 93,35% 91,03%

Bronnen: 1976-2000: Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken // 2006-2012: Vlaanderenkiest.be

2011[bewerken]

De Stad Turnhout werd sinds de gemeenteraadsverkiezingen van 2006 bestuurd door een coalitie van christendemocraten (CD&V) en socialisten (sp.a). Voordien bestuurden christendemocraten en liberalen (Open Vld) de stad samen 24 jaar lang. Tijdens de gemeenteraad van 28 februari 2011 werd een nieuw mobiliteitsplan niet goedgekeurd door 3 onthoudingen van jonge gemeenteraadsleden van CD&V. Hierdoor verloor Turnhout zijn meerderheid. Om terug tot een stabiele meerderheid te komen, werden gesprekken aangeknoopt om een derde partij mee op te nemen in de coalitie. Deze gesprekken resulteerden o.m. in een bestuursakkoord tussen CD&V, sp.a en Groen! onder de titel ‘Turnhout, parkstad op mensenmaat. Van centrumstad naar stadsregionaal centrum’. Op 16 mei legde Astrid Wittebolle de eed af als eerste groene Schepen ooit in de stad.

Sport[bewerken]

Stadsparkstadion

Faciliteiten[bewerken]

Voor sportieve activiteiten is er het Kempisch IJsstadion, het Stedelijk Zwembad en het Stadsparkstadion (thuisbasis van KV Turnhout).

Orgaandonoren[bewerken]

Turnhout telt op 25 september 2011 1.857 geregistreerde orgaandonoren, of 4,45% van de bevolking. Dit is momenteel het hoogste percentage orgaandonoren van alle gemeenten in België en het resultaat van een jaarlijkse registratieactie, Beldonor genaamd, sedert 2007. In dit 5de actiejaar wil de Stad graag 5% orgaandonors hebben tegen eind oktober 2011.[2]

Bekende Turnhoutenaars[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Lijst van Turnhoutenaars voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Partnersteden[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. http://www.wulfila.be/tw/query/?gem=Turnhout
  2. Brief van dienst Welzijn - Gezondheid dd. 25/09/2011 kenmerk WEL/42/SH/2011