Mortsel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Mortsel
Stad in België Vlag van België
Vlag van Mortsel Wapen van Mortsel
(Details) (Details)
Mortsel
Mortsel
Geografie
Gewest Flag of Flanders.svg Vlaanderen
Provincie Flag of Antwerp.svg Antwerpen
Arrondissement Antwerpen
Oppervlakte
– Onbebouwd
– Woongebied
– Andere
7,78 km² (2011)
20,23%
31,44%
48,33%
Coördinaten 51° 10' NB, 4° 28' OL
Bevolking (Bron: ADSEI)
Inwoners
– Mannen
– Vrouwen
– Bevolkingsdichtheid
25.242 (01/01/2014)
48,40%
51,60%
3242,73 inw./km²
Leeftijdsopbouw
0–17 jaar
18–64 jaar
65 jaar en ouder
(01/01/2008)
19,66%
59,86%
20,48%
Buitenlanders 4,93% (01/01/2010)
Politiek en bestuur
Burgemeester Erik Broeckx (N-VA)
Bestuur N-VA, sp.a, CD&V
Zetels
N-VA
Groen
sp.a
Mortsel-anders
Open Vld
Vlaams Belang
CD&V
29
11
7
3
2
2
2
2
Economie
Gemiddeld inkomen 18.533 euro/inw. (2011)
Werkloosheidsgraad 5,97% (jan. 2009)
Overige informatie
Postcode
2640
Deelgemeente
Mortsel
Zonenummer 03
NIS-code 11029
Politiezone MINOS
Website www.mortsel.be
Detailkaart
MortselLocatie.png
ligging binnen het arrondissement Antwerpen
in de provincie Antwerpen
Portaal  Portaalicoon   België

Mortsel is een stad in de Belgische provincie Antwerpen. De stad telt bijna 25.000 inwoners. Binnen de stadsgrenzen liggen geen andere kernen. De stad behoort tot het kieskanton Kontich en het achtste gerechtelijk kanton Antwerpen.

Toponymie[bewerken]

Mortsel is vermoedelijk ontstaan uit twee woonkernen, namelijk Mortsel-Dorp en Oude God.

De oudste schriftelijke vermelding van Mortsel, als Mortsella, dateert uit 1158. De naam zou zijn afgeleid van de Germaanse woorden mor (dat "moer, moeras" betekent) en sali (dat uit "één ruimte bestaand huis" zou betekenen). Samengesteld geeft dit dan "Een uit één ruimte bestaand huis, gebouwd in het moeras".

De naam Oude God zou volgens sommige bronnen verwijzen naar een verdwenen Romeins heiligdom dat gelegen was aan de heirbaan Bavai-Utrecht.

Geschiedenis[bewerken]

Neolithicum[bewerken]

Over deze periode in de geschiedenis is zeer weinig geweten, wel is er op het grondgebied van de gemeente een neolithische bijl uit circa 3500 v.C. aangetroffen.

Gallo-Romeinse Periode[bewerken]

De vroegste bewijzen van menselijke bewoning gaan terug tot de Gallo-Romeinse periode. Dit werd aangetoond tijdens archeologische opgravingen in 1963 door de Antwerpse Vereniging voor Romeinse Archeologie (AVRA) van een Romeinse villa. Deze was gelegen aan de heirbaan vanuit Bavai via Asse en Rumst naar Utrecht. Vermoed wordt dat het voor deze tijd reeds een woonplaats was van de Menapiërs. Daarnaast zijn er op de "Steenakker" restanten van een omwalde hoeve met driebeukige schuur aangetroffen, die er tot het einde van de 2de eeuw moet hebben gestaan.

Middeleeuwen[bewerken]

Het eerste spoor van Mortsel in een geschreven bron dateert uit 869 in een polyticon van de abdij van Lobbes betreffende villa Tishengien (later Dieseghem en Diezegem) en luidt: "… Sunt et in villa quae dicitur Tisingaheim mansi IIII solvit unusquisque pro censu solid.V et porcum I …" (vertaling: "...in de villa die Tisingaheim genoemd wordt zijn er vier mansi, elk van hen betaalt als cijns 5 schellingen en 1 varken..."). Deze villa zou vermoedelijk geschonken zijn door de heilige Reinildis, dochter van de Hertog van Brabant, aan de Henegouwse Benedictijnen in de 7de eeuw en omvatte gronden in de huidige gemeenten Mortsel, Hove en Edegem.

De naam Mortsel zelf duikt voor de eerste maal op in een pauselijke bulle uit 1150 in verband met het altare de Mortezele. Ook de bisschop van Kamerijk, Nicolaas I van Chièvres, heeft het acht jaar later (1158) over dit altaar, dat hij toen terugschonk aan de abdij van Lobbes. Hij noemt de plek echter Mortsella. Helaas gingen alle archieven van deze benedictijnenabdij verloren tijdens de Duitse bombardementen op 10 mei 1940, en is er bijgevolg nog weinig geweten over Mortsel in de periode 869 tot 1150.

Vermoed wordt dat omstreeks de 10de of 11de eeuw ten zuiden van villa Diezegem het nieuwe centrum "Mortsel" ontstond. Vermoedelijk stond hier lange tijd slechts een kapel die tot 1158 afhankelijk was van de moederparochie te Kontich. In dat jaar werd de eerste kerk gebouwd op de locatie van de kapel, die op haar beurt in de 15de eeuw vervangen zou worden door de huidige Sint-Benedictuskerk. Omstreeks diezelfde tijd zou ook de woonkern Oude-God zijn gesticht op de plek waar de verbindingswegen Mortsel-Lier en Antwerpen-Mechelen samenkomen.

In 1387 komt de heerlijkheid Mortsel in de handen van de heren van Cantecroy, die het dorp tot grote bloei brengen. In dit verband verdienen vooral Antoine Perrenot en kardinaal Granvelle vermelding. Die laatste vergrootte het goed met de zogenaamde "cardinaelsdorpen". Al deze leengoederen (Mortsel, Edegem, Luithagen, Boechout, Borsbeek, Hove, Vremde, Kontich, Waarloos, Reet en tenslotte Aartselaar) werden in 1570 gebundeld tot het graafschap Cantecroy.

Ancien Régime[bewerken]

In de tweede helft van de 16de eeuw, door toedoen van de godsdienstoorlogen, viel dit graafschap uiteen. De opstand van de Nederlanden tegen Spanje betekende voor Mortsel een permanente onrust. In de periode die volgt wordt het dorp, wegens zijn strategische ligging op het kruispunt van belangrijke toegangswegen naar Antwerpen, nagenoeg doorlopend getroffen door verwoestingen, plunderingen, troepentransporten en gevechten.

Zo was het de Antwerpse beeldenstormers gelukt om op 12 augustus 1566 kasteel Cantincrode in te nemen. Deze situatie veranderde echter al snel met de komst van Fernando Álvarez de Toledo (bijnaam: Alva) naar de Schelde-regio. Al snel werd het kasteel en bijgevolg ook Mortsel heroverd door de Spanjaarden. Omwille van het strategische nut van Cantincrode liet Alva het kasteel ombouwen tot een typisch Spaanse vesting waarvan de onderbouw (ringmuur en bastions) tot de dag van vandaag nog uit het water oprijst.

Luchtopname van Mortsel-Dorp

Na Alva's vertrek veranderde de vesting in een waar roversnest, dat een belangrijke rol speelde tijdens de Spaanse furie. In 1583 werd Mortsel, in de aanloop naar de "Val van Antwerpen" (1585) volledig ontvolkt en platgebrand door Alexander Farnese. Van de 126 gezinnen die Mortsel aanvankelijk bewoonden, resteerden er nadien nog slechts drie. Voornamelijk de wijk Luithagen werd zwaar getroffen. Na 1609 kon men voor het eerst herademen, maar het einde van de militaire opvorderingen was nog lang niet in zicht. In de loop van de 17de eeuw belandde Cantincrode in handen van de familie de Fiennes die het huidige herenhuis lieten optrekken.

Moderne Tijd[bewerken]

In 1860 werd Fort 4 opgetrokken in het kader van het Nationaal Reduit, naar een ontwerp van legerofficier Henri Alexis Brialmont. De bouw was een reusachtige onderneming, zo moet er 13 miljoen m³ aarde verplaatst worden en zo'n 1 miljoen m³ baksteen gemetseld worden. Deze werken werden uitgevoerd door de Compagnie Générale de Materiel des Chemins de Fer uit Brussel en zou zo'n 35 tot 40 miljoen frank kosten. Voor de bouw van het fort werd ± 35 ha grond onteigend en de kosten zouden oplopen tot ongeveer 54 miljoen frank (1 400 000 ). De meeste huizen uit deze tijd waren opgetrokken uit hout, daar het verboden was in een straal van 585 meter rondom militaire versterkingen stenen gebouwen op te trekken. De laatste stille getuigen hiervan zijn de villa's nr 52 en 54 op de Mechelsesteenweg, huis nr 20 in de Statielei en de houten huisjes nr 6 en 8 op de Lindenlei.

In 1897 trekken de komst van fietsen- en autoproducent Minerva en de ateliers van Lieven Gevaert de industrialisatie van Mortsel op gang. Alwaar in 1904 tevens de eerste steen werd gelegd van het huidige complex, waar later belangrijke fotografische uitvindingen zouden gebeuren. Zo werd in 1902 het Gevaert-matpapier op de markt gebracht en later zouden ook de eerste röntgenfilms en geluidsfilms in Gevaerts fabriek ont­wikkeld worden. Ten gevolge van deze industrialisatie kende de gemeente een grote bevolkingstoename en groeiden de drie gehuchten aaneen tot een agglomeratie aan de transitobaan N1.

Tijdens zware gevechten om Antwerpen in de aanloop naar de Eerste Wereldoorlog in 1914 deelde Mortsel opnieuw in de klappen en werd er, uit angst voor franc-tireurs, civiele sluipschutters die de oprukkende Duitsers onder vuur namen, lelijk huisgehouden in de gemeente. Zo werden tal van burgers geplunderd, gedeporteerd en zelfs standrechtelijk geëxecuteerd. Op 6 oktober 1914 kwam Fort 4 in de eerste linie te liggen, maar bleek niet bestand tegen de Duitse artillerie. Reeds twee dagen later, tijdens een bombardement, kreeg een batterij opgesteld op het fort een voltreffer. Hierdoor sloegen de Belgische garnizoenen op de vlucht. De Britten namen echter de verdediging over, maar moesten eveneens de aftocht blazen. In de nacht van 9 op 10 oktober werd het Nationaal Reduit verlaten en de volgende dag volgde de Capitulatie van Antwerpen.

Tijdens de Duitse inval op 10 mei 1940 (begin Tweede Wereldoorlog voor België) vinden er zware bombardementen plaats in Mortsel. Aangezien uit Wereldoorlog I gebleken was dat de Brialmont-forten niet bestand waren tegen de Duitse overmacht werden ze niet ingezet in de verdediging van Antwerpen. De Duitsers gebruikte het Mortselse fort echter wel. Zo melden spionageverslagen uit 1943 dat er verschillende vliegtuigbommen en Flak-munitie opgeslagen zou liggen. De Duitsers lieten op het terrein een aantal stenen loodsen optrekken en op de wallen van het fort werden er veldversterkingen gebouwd. Omstreeks het einde van het oorlogsjaar 1943 besloot de bezetter een anti-tankgracht (in de volksmond "Den Dnjepr" genoemd), die de fortgrachten verbond, aan te leggen. Door de dichte bebouwing in Mortsel werd het tracé aldaar zo ver naar het zuiden voorzien, dat het nooit voltooid werd.

Na de Achttiendaagse Veldtocht was het voor een periode van drie jaar relatief rustig in de Mortselse lucht. Hoewel er nog vaak bommenwerpers over het land trokken richting Duitsland. Aan deze "pauze" kwam op 5 april 1943 echter een bruusk einde.

Bombardement van 1943 op Mortsel[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Bombardement op Mortsel voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Op die dag werd per vergissing door een Amerikaans Bombersquad een bombardement uitgevoerd op de gemeente. Het bombardement was eigenlijk bedoeld voor de fabrieken van "ERLA" waar vliegtuigen en vliegtuigmotoren werden gemaakt, maar de bommen misten doel en legden de wijk Oude-God plat. Verschillende openbare gebouwen, waaronder een school werden geraakt. Er waren 936 dodelijke slachtoffers, waaronder 209 kinderen. Mortsel kreeg nooit een oorlogskruis omdat het om "friendly fire" ging. Na de Bevrijding van Antwerpen, werd Mortsel nog wel tweemaal getroffen door een V-bom op fort 4. Van slachtoffers werd er evenwel geen melding gemaakt. In 2004 kreeg Mortsel van de Belgische regering erkenning voor het oorlogsleed. Een echt "oorlogskruis" kreeg Mortsel echter niet.

Door een wetsvoorstel van 1998 werd de gemeente Mortsel gepromoveerd tot stad.

Geografie[bewerken]

De gemeente beslaat een oppervlakte van 778 ha, waarvan 17,46% landbouwgrond is, 0,60% is bos en ongeveer 79,37% bestaat uit bebouwde gronden. De urbanisatiegraad van de gemeente bedraagt eveneens 79,37%. Het hoogste punt van de gemeente is de Sint-Benedictuskerk en laagste punt de Drabstraat. De gemiddelde prijs per m² bouwgrond bedroeg in 2003 204,66 euro per 7,03a[1]

Hydrografie[bewerken]

De gemeente heeft 3 (noemenswaardige) waterlopen, zijnde de Koude Beek, Fortloop en de Zwarte Beek. Alle drie deze beken wateren af in het Groot Schijn.

Kernen[bewerken]

De gemeente heeft geen deelgemeenten. Wel bestaat ze uit drie met elkaar vergroeide kernen, namelijk Mortsel-Dorp, Oude-God en Luithagen.

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Antwerpen      Borsbeek 
   Brosen windrose nl.svg  Boechout 
 Edegem      Hove 

Demografie[bewerken]

Evolutie van het inwonertal[bewerken]

19e eeuw[bewerken]

Jaar 1806 1816 1830 1846 1856 1866 1876 1880 1890
Inwonertal 1128 1044 1347 1526 1455 1488 1903 2144 2911
Opmerking: resultaten volkstellingen op 31/12</small<

20e eeuw tot aan herinrichting gemeenten[bewerken]

Jaar 1900 1910 1920 1930 1947 1961 1970 1976
Inwonertal 3463 5760 7866 13.557 16.445 25.731 28.012 27.470
Opmerking: resultaten volkstellingen op 31/12 tot en met 1970 + 31/12/1976

Na de gemeentelijke herinrichting[bewerken]

Jaar 1977 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2006
Inwonertal 27.470 26.834 26.401 25.978 25.784 25.086 24.393 24.429
Opmerking: Inwonertal op 01/01 - Bron: NIS

Mobiliteit[bewerken]

Mortsel ligt aan een knooppunt van verschillende spoorweglijnen en telt daardoor vandaag op een relatief kleine oppervlakte vier spoorwegstations: Mortsel, Mortsel-Deurnesteenweg, Mortsel-Liersesteenweg en Mortsel-Oude-God. Sinds december 2008 wordt Mortsel-Deurnesteenweg nog enkel bediend tijdens het weekend. Tijdens de week wordt Mortsel-Oude-God enkel bediend door de IR-treinen van Antwerpen-Centraal naar Brussel-Zuid en omgekeerd. Mortsel wordt dagelijks bediend en Mortsel-Liersesteenweg enkel op weekdagen. Een vijfde station, Mortsel-Luithagen werd in 1970 samen met de fortenlijn buiten gebruik gesteld.

Via de tramlijnen 7 en 15 is Mortsel met de buurstad Antwerpen verbonden. Sinds 13 augustus 2012 rijdt tramlijn 15 via de Statielei en de treinstations Mortsel-Oude-God en Mortsel-Liersesteenweg naar Capenberg in Boechout (onderdeel van Brabo I). Er is ook een tramlijnverlenging via de Boniverlei in Edegem naar Kontich gepland. Verschillende bussen van De Lijn hebben haltes in Mortsel, dat samen met Antwerpen in één tariefzone ligt. Hun eindbestemming is Berchem Station. Reizigers die naar het centrum van Antwerpen willen, kunnen overstappen op de tram.

Politiek[bewerken]

Burgemeesters[bewerken]

2013-2018[bewerken]

Burgemeester is Erik Broeckx (N-VA). Hij leidt een coalitie bestaande uit N-VA, sp.a en CD&V. Samen vormen ze de meerderheid met 16 op 29 zetels.

Het college van burgemeester en schepenen bestaat uit:

  • Erik Broeckx (N-VA): burgemeester; bevoegd voor algemene coördinatie, veiligheid, burgerzaken, begraafplaatsen, openbare werken, mobiliteit, stadsmarketing, lokale economie en markten, intergemeentelijke en internationale samenwerking en klantenzorg
  • Koen Dehaen (N-VA): schepen bevoegd voor financiën en begroting, patrimoniumbeheer en evenementen
  • Steve D'Hulster (sp.a): schepen bevoegd voor ruimtelijke ordening en stedenbouw, openbaar groen, duurzame ontwikkeling, inspraak- en communicatiebeleid en wijkwerking
  • Goedele Vermeiren (N-VA): schepen bevoegd voor onderwijs, jeugd, ontwikkeling Fort 4, erfgoed en toerisme
  • Lieve Voets (N-VA): schepen bevoegd voor cultuur (cultureel centrum, bibliotheek), sport, verenigingsleven en vrijwilligerswerk, gezinsbeleid en dierenwelzijn
  • Goele Custers (N-VA): schepen bevoegd voor personeel, organisatie, informatica, integratie, tewerkstellingsprojecten en lokale werkwinkel
  • Gitta Vanpeborgh (sp.a): schepen bevoegd voor welzijn, gezondheidsbeleid, sociale toelage, armoedebestrijding, gehandicaptenzorg, woonwagenterrein, kinderopvang, gelijke kansenbeleid, ontwikkelingssamenwerking en wonen
  • Chris De Ridder (CD&V):voorzitter van het openbaar centrum voor maatschappelijk welzijn, bevoegd voor ouderenbeleid
  • Eva Wuyts: stadssecretaris

Resultaten gemeenteraadsverkiezingen sinds 1976[bewerken]

Partij 10-10-1976[2] 10-10-1982 9-10-1988 9-10-1994 8-10-2000 8-10-2006[3] 14-10-2012[4]
Stemmen / Zetels  % 29 % 29 % 29 % 29 % 29 % 27 % 29
CVP1/CD&V2 52,631 17 36,111 13 35,371 13 28,591 10 16,081 5 - 7,812 2
CD&V+N-VA - - - - - 24,10 7 -
VU1/VU&ID2 26,481 8 17,871 6 12,871 4 9,041 2 12,322 4 - -
N-VA - - - - - - 31,39 11
PVV1/VLD2 8,511 1 9,391 2 11,091 3 14,122 4 19,422 6 - -
VIVANT - - - - 2,09 0 - -
VLD-VIVANT/Open Vld - - - - - 20,07 5 9,13 2
SP1/sp.a2 12,391 3 11,131 3 11,361 3 8,271 2 7,521 2 - 10,512 3
Groen!-sp.a-spirit - - - - - 25,32 7 -
AGALEV1/Groen2 - 11,481 3 15,591 5 17,581 6 19,21 6 - 21,932 7
PVDA - 0,63 0 - 0,91 0 - - -
Vlaams Blok1/Vlaams Belang2 - - 7,161 1 15,741 5 18,311 6 20,572 6 8,162 2
VLOTT - - - - - 0,72 0 -
ELAM - 1,79 0 - - - - -
VB - 2,97 0 - - - - -
VDM - 8,64 2 - - - - -
STORMS - - 2,23 0 1,72 0 - - -
CDU - - 4,33 0 - - - -
W.O.W. - - - 4,03 0 - - -
BEL - - - - 0,73 0 - -
M.V.B. - - - - 4,33 0 - -
Mortsel-anders - - - - - 9,22 2 9,39 2
Jong&Onafh. - - - - - - 1,67 0
Totaal stemmen 19361 18985 18887 17872 17313 17619 17019
Opkomst % 93,35 90,92 90,22 93,08 89,61
Blanco en ongeldig % 3,5 4,32 3,63 4,17 2,82 2,89 1,96

De zetels van de gevormde coalitie staan vetjes afgedrukt

Economie[bewerken]

In Mortsel is de multinational Agfa-Gevaert gevestigd en in vroegere tijden ook de fabrieken van Minerva.

Bekende Mortselaren[bewerken]

Geboren in Mortsel[bewerken]

Door de aanwezigheid van een aantal ziekenhuizen binnen de gemeentegrens van Mortsel ligt het aantal geboortes in deze gemeente bovengemiddeld hoog. Velen komen echter uit naburige gemeentes zoals Antwerpen.

Wonen in Mortsel[bewerken]

Ereburgers[bewerken]

Ereburgemeester[bewerken]

Andere aan de gemeente gelinkte personen[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. bron: Ministerie van de Vlaamse Gemeenschap - Administratie Planning en Statistiek
  2. 1961-2000:Verkiezingsdatabase Binnenlandse Zaken
  3. Vlaanderenkiest.be: Gegevens 2006
  4. www.vlaanderenkiest.be: Gegevens 2012