Kleinseminarie
Een kleinseminarie (ook wel klein seminarie gespeld) is een instelling van secundair onderwijs, waar de leerlingen worden voorbereid op de eigenlijke priesteropleiding in een (groot)seminarie. Het is min of meer een voortzetting op de Latijnse school die tot vóór de 19e eeuw toegang bood tot de priesteropleiding. Men bood er een humaniora of gymnasiale opleiding aan, noodzakelijk voor de kennis van het Latijn. De belangrijkste vakken waren: Nederlands, Frans, Grieks, Latijn, wijsbegeerte, wiskunde, aardrijkskunde en geschiedenis. De studie duurde zes jaar. Het onderwijs werd er grotendeels door priesters verzorgd. De seminaristen, zoals de leerlingen genoemd werden, gingen elke dag naar de mis in de kapel of kerk, waarbij het verplicht was (luid) mee te zingen en de gebeden op te zeggen. Door de week was de mis meestal in de vroege morgen voor de lessen begonnen. Meestal was er ook een internaat aan verbonden.
De opkomst van de klein-seminaries was in het begin van de 19e eeuw. Elke provincie telde wel een of meerdere klein-seminaries aan het eind van de negentiende eeuw. In het midden van de twintigste eeuw en met name in jaren zestig van de twintigste eeuw nam het aantal interne leerlingen snel af. De omzetting in een open internaat met een of meer middelbare opleidingen was veelal geen succes. De meeste internaten werden gesloten. De meeste kleinseminaries zijn nu omgevormd tot gewone secundaire of middelbare scholen.
Inhoud |
[bewerken] Voorbeelden in België
- Klein Seminarie van Sint-Truiden opgericht in 1843 in de gebouwen van de Trudoabdij. Omgevormd en nu onderdeel van Katholieke Centrumscholen Sint-Truiden (KCST).
- Klein Seminarie van Hoogstraten,[1] opgericht in 1834 door aartsbisschop Sterckx, tot in de jaren 1950 bijgenaamd het Kempisch "pastoorsfabriekske".
- Het Klein Seminarie van Roeselare [2] opgericht in 1806 waar Guido Gezelle les gaf, en één van de oudste van België.
- Sint-Jozef-Klein-Seminarie (SJKS) te Sint-Niklaas opgericht in 1808.
- Klein Seminarie van Mechelen in Mechelen van 1830 tot 1988. Nu het Berthoutinstituut Klein Seminarie (BimSem).
- Vlaamse school te Rotselaar die na de oorlog de naam klein seminarie kreeg. In de tachtigerjaren omgevormd tot het huidige Montfortcollege Rotselaar.
[bewerken] Voorbeelden in Nederland
a) Klein Seminarie van een Bisdom
- Bisschoppelijk Klein Seminarie Hageveld in Heemstede van het dan Bisdom Haarlem opgericht in 1817 in Velzen, in 1967 omgevormd tot College Hageveld (atheneum).
- Bisschoppelijk Klein Seminarie Leeuwenhorst in Noordwijkerhout van het Bisdom Rotterdam (na de oprichting van het Bisdom Rotterdam in 1956 door de splitsing van het Bisdom Haarlem) geopend in 1961, in 1970 omgevormd tot een open programmaschool, en het internaat tot een congrescentrum. (In de jaren 1956 tot 1961 was een deel van het Klein Seminarie van het Bisdom Rotterdam tijdelijk gehuisvest op Stoutenburg, Stoutenburgerlaan in Achterveld Utrecht.)
- Aartsbisschoppelijk Klein Seminarie "Kuilenberg" in Culemborg van de Jezuïeten van het Aartsbisdom Utrecht van 1818 t/m 1825 en van 1841 tot de dertiger jaren. Vanaf 1935 was dit Klein Seminarie in Apeldoorn aan de Arnhemseweg gevestigd. Sinds 1973 is het gebouw in Apeldoorn in gebruik als opleidingsinstituut voor de politie.
- Liudger Convict klein seminarie op de Rijksstraatweg in Haren van Bisdom Groningen enkele jaren na de stichting van het Bisdom Groningen in 1956 (Noord-Oost Nederland viel daarvoor onder het Aartsbisdom Utrecht).
- Bisschoppelijk Klein Seminarie Beekvliet in Sint-Michielsgestel van het Bisdom 's-Hertogenbosch opgericht in 1815, in 1972 voortgezet als Gymnasium Beekvliet.
- Bisschoppelijk Klein Seminarie IJpelaar op de Beukenlaan in Ginneken (thans Breda) van het Bisdom Breda geopend 1878 (voorheen te Oudenbosch), sinds eind jaren zestig is er de Akademie voor Kunst en Vormgeving St. Joost gevestigd.
- Bisschoppelijk Klein Seminarie Rolduc op de Heyendahllaan te Kerkrade eerst van 1831 t/m 1840 van het Bisdom Luik en van 1843 van het Bisdom Roermond in Limburg (gesloten als klein seminarie in 1946), omgevormd in 1971 tot middelbare school (College Rolduc, sinds 2009 het Charlemagne College), sinds 1970 is daarin gevestigd een congrescentrum en sinds 1974 het (groot-)Seminarie.
b) Klein Seminarie van een Congregatie of kloosterorde
- Kleinseminarie der Montfortanen aan de Haagsche Schouw, Rijndijk in Voorschoten Zuid-Holland vanaf ca. 1948.
- Kleinseminarie Sint Gabriël, Provincialeweg Oost, Haastrecht Zuid-Holland.
- Kleinseminarie van de Witte Paters het Lavigerie College, landgoed Spaarnberg te Santpoort Noord-Holland vanaf 1952 tot 1971.
- Kleinseminarie van de Witte Paters het St-Paulus College op de providentiaweg in Sterksel Noord-Brabant van af 1926.
- Kleinseminarie van de order der Salesianen van Don Bosco in het Gelderse Ugchelen, dat in 1959 naar het Gelderse ’s-Heerenberg verhuist en gesloten is medio 1971 (zie ook Don Rua).
- Nebo, een kleinseminarie van de Redemptoristen in Nijmegen. Gesticht in 1928 om naast kerk en klooster een kleinseminarie te herbergen, heeft het die functie tot 1969 vervuld.
- Kleinseminarie Priestercongregatie van het Heilig Hart van Jezus in Bergen op Zoom Noord-Brabant.
- Kleinseminarie van de Assumptionisten van af 1915 in Boxtel, na de sluiting omgevormd tot appartementencomplex.
- Kleinseminarie en jongensinternaat "Eymard-Ville" in Stevensbeek van de paters van de Congregatie van het Allerheiligst Sacrament uit Brakkenstein. In 1972 werd het internaat gesloten. Thans is de school onderdeel van een scholengemeenschap.
- Seraphijnsch kleinseminarie in Langeweg, Langeweg (Slikgat), Noord-Brabant van de Paters Capucijnen opgericht in in 1887, afgebroken en verhuist naar Oosterhout in 1955.
- Kleinseminarie van de Missionarissen van Steyl opgericht in 1911 te Uden, verwoest in 1945, heropgericht te Deurne in 1954 en enige jaren later omgevormd tot St.-Willibrord Gymnasium.
- Klein seminarie Paters van de H. Geest, Coenraad Abelsstraat te Weert in Limburg.
- Kleinseminarie Ravensbos van de Paters Oblaten OMI bij Valkenburg in Limburg.
- Kleinseminarie Sint-Augustinus van de Reguliere Kanunniken van Sint-Jan van Lateranen (C.R.L.), Sint Annastraat te Sluis
De congregatie gebruikte de kleinseminarie om te zorgen voor nieuwe aanwas binnen hun gelederen. Na pater(priester) of broeder te zijn geworden, bleven deze ex-leerlingen van dat kleinseminarie veelal bij de congregatie.
[bewerken] Voetnoot
Bronnen, noten en/of referenties:
- Dr J.J. Dellepoort, "De Priesterroepingen in Nederland", Proeve van een statitisch-sociografische analyse, 1955, N.V. Uitgeversmaatschappij PAX te 's-Gravenhage.
