Purmerend

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor de gelijknamige plantage, zie Purmerend (plantage).
Purmerend
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Purmerend Wapen van de gemeente Purmerend
(Details) (Details)
Map - NL - Municipality code 0439 (2014).png
Situering
Provincie Noord-Holland
Algemeen
Oppervlakte 24,56 km²
- land 23,39 km²
- water 1,17 km²
Inwoners (1 mei 2014) 79.532? (3400 inw/km²)
Hoofdplaats Purmerend
Belangrijke verkeersaders A7 N235 N244 N247
Politiek
Burgemeester (lijst) Don Bijl (VVD)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 13.200 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 210.000
WW-uitkeringen (2007) 14 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 1440-1448, 1481AR
Netnummer(s) 0299
CBS-code 0439
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 11066
Website www.purmerend.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Purmerend
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Purmerend, dec. 2013
Satellietfoto
Marktstad Purmerend
Stadsgracht
Purmerends Museum
Koemarkt
Padjedijk
Bierkade

Purmerend (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een stad en gemeente in de regio Waterland in de Nederlandse provincie Noord-Holland.

De gemeente telt 79.532 inwoners (1 mei 2014, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 24,52 km² (waarvan 0,65 km² water). De gemeente Purmerend maakt deel uit van de plusregio Stadsregio Amsterdam. De stad is vooral geliefd bij forenzen.

Purmerend moet niet verward worden met het dorp Purmerland, dat een lintdorp is net ten zuiden van Purmerend in de gemeente Landsmeer. Aan de oostelijke rand van Purmerend ligt het kruispuntdorp Purmerbuurt, ingeklemd tussen de nieuwbouw en het Purmerbos. Een deel van de polder Purmer is onderdeel geworden van de stad Purmerend, met de wijken Purmer-Noord en Purmer-Zuid. Het zuidelijkste deel daarvan is nog landelijk gebleven en wordt bij het gehucht, annex poldergemeenschap Purmer gerekend, gelegen tussen Purmerend, Ilpendam, Overleek, Zedde en de stad Edam.

Overige plaatsen binnen de gemeente[bewerken]

Geschiedenis[bewerken]

Purmerend is ontstaan als handelsnederzetting voor de visserij en scheepvaart tussen de (nog niet drooggemaakte) meren Purmer, het Beemster en de Wijde Wormer. De naam Purmerend is als volgt te verklaren: “het leght aan ’t eynde van de Purmer, ’t welck een meir oft binnenwater was, maer namaels droogh en tot landt gemaeckt”. Purmerend was rond 1340 een gehucht, maar kwam daarna tot bloei. Willem Eggert mocht in 1410 van graaf Willem de Zesde een eigen kasteel bouwen dat in 1413 gereed kwam; slot Purmersteijn.

Na het overlijden van Willem Eggert krijgt zijn zoon Jan Eggert het gezag over Purmerend. Jan Eggert belandde in de Hoekse en Kabeljauwse twist. Zijn vader kon nog net de dans ontspringen, maar Jan Eggert moest een keuze maken tussen beide partijen. Uiteindelijk koos hij de kant van Jacoba van Beieren, zij behoorde tot de Hoeken. Haar oom Jan van Beieren stond in tegenstelling tot Jacoba van Beieren aan de kant van de Kabeljauwen, hierdoor werd Purmerend in feite de vijand van Jan van Beieren. Jan van Beieren droeg dan ook Monickendam en Edam op om het slot van Purmersteijn te verwoesten en daarna wilde hij zijn zoon heer van Purmerend maken. Inmiddels had Jan van Eggert Purmerend al aan zijn zwager Gerrit van Zijl overgedragen, omdat de strijd hem te veel werd. Gerrit van Zijl gaf zich echter niet zo snel gewonnen en eiste ook zijn eigen rechten op. Het is nog steeds niet helemaal duidelijk of het slot Purmersteijn nou in de handen van Gerrit van Zijl is gebleven, of in die van de zoon van Jan van Beieren terecht kwam. Wat wel met zekerheid gezegd kan worden, is het feit dat Gerrit van Zijl Purmerend moest afstaan, omdat hij al zijn geld had uitgegeven aan de oorlog die hij voerde. Purmerend kwam nu in het bezit van Jan II van Montfoort. Na Jan II van Montfoort is Purmerend niet in één familie gebleven, maar zijn er verschillende heren uit verschillende families langsgekomen.

Purmerend kreeg in 1434 stadsrechten. Vanaf 1392 bezat de stad twee kloosters, waarvan het St. Ursula het bekendste was; dit bevond zich op de plek van de huidige Koemarkt. De overwinning van de Watergeuzen op de Spanjaarden tijdens de tachtigjarige oorlog maakte in 1572 een einde aan de kloosters. Het kasteel Purmersteijn werd rond 1671 bewoond door Jacob F. Hinlopen; het werd afgebroken in 1741, omdat het in verval was geraakt.

Door het verkrijgen van marktrechten kon de stad Purmerend groeien als handelscentrum voor de nijverheid. De stad kreeg het recht op twee jaarmarkten en een weekmarkt, en sinds de 16e eeuw de bekende veemarkt. Van een plaats die voornamelijk gericht was op visserij en scheepvaart was begin 18e eeuw een stad ontstaan met nijverheid als drie brouwerijen, twee jeneverstokerijen, een buskruitmolen, een terpentijnstokerij, beide in het bezit van Jan Frederik Berewout, een zeepziederij, een azijnmakerij, een touwslagerij, een scheepstimmerwerf en drie zaag- en meelmolens.

De stad is omgeven door droogmakerijen, zoals de Purmer (die sinds het einde van de 20e eeuw deels tot Purmerend behoort), Beemster en Wormer, die in 17e eeuw werden ingepolderd. De stad werd het marktcentrum van de omgeving, maar het bevolkingsaantal groeide langzaam. Na 1960 is de bevolking gegroeid van ongeveer 10.000 naar ongeveer 80.000 inwoners. De stad ligt gunstig ten opzichte van Amsterdam, waar veel inwoners, vaak voormalige inwoners van de hoofdstad, werken.

Purmerend noemt zich met recht al jarenlang Marktstad, maar was in 2003 ook 'Kermisstad van Nederland'. Naast de kermis is Purmerend vooral bekend om haar (vee-)markten. Na de vele veeziekten tussen 1995 en 2001 is de koeien- en schapenmarkt niet meer in de open lucht toegestaan. De veemarkt is daarom verplaatst van het centrum naar het industrieterrein, en is overgegaan in private handen.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Wegverkeer[bewerken]

Ruim 60% van de totale woon-werkpendel uit Purmerend gaat per auto. De A7 is de enige hoogwaardige autoverbinding met Amsterdam, maar Purmerend en de regio Waterland delen deze verbinding met andere grote woongebieden als West-Friesland (de regio rond Hoorn) en Zaanstad. Gevolg is veel dagelijkse filevorming naar Amsterdam, zeker omdat het onderliggend wegennet een zeer lage verkeersprestatie kent. Dat is overigens mede het gevolg van de beruchte businvoeger op de N235 bij de Dollard, tussen Watergang en Het Schouw.

De openstelling van de spitsstrook op de A7 tussen Zaandam en Purmerend heeft de files in de avondspits flink verminderd. In 2013 zal de Coentunnel zijn verdubbeld, en de verwachting is dat hierdoor de files verder zullen verminderen, mede omdat de tot op heden niet aflatende woningbouw in de regio's Waterland en West-Friesland langzaam maar zeker afneemt. Purmerend heeft immers gekozen voor "bloei in plaats van groei".

Openbaar vervoer[bewerken]

Purmerend ligt sinds 1885 aan de Spoorlijn Zaandam - Enkhuizen en heeft drie stations: Purmerend Weidevenne, Purmerend en Purmerend Overwhere. Van 1894 tot 1949 had Purmerend een tramverbinding met Amsterdam-Noord.

Het busvervoer vanuit Purmerend wordt sinds 11 december 2011 verzorgd door EBS; centraal punt is het busstation Purmerend Tramplein. De buslijnen 304, 307 en 308 rijden vanuit afzonderlijke wijken van Purmerend naar het centrum van Amsterdam. Buslijn 301 rijdt vanaf De Rijp door Purmerend naar Amsterdam evenals buslijn 306 vanuit Middenbeemster. Deze buslijnen maken onderdeel uit van het R-net, een hoogwaardig OV-project in de Randstad. Het busverkeer tussen Purmerend en Amsterdam maakt gebruik van een speciale busbaan langs de N235, samen met de busstrook op de N247 is er hierdoor een vrije busbaan tussen Purmerend en Amsterdam. De buslijnen tussen Purmerend en Amsterdam rijden in een erg hoge frequentie (in de spits tot 14 keer per uur), mede daardoor bestaat in Purmerend de unieke situatie dat de bus een groter marktaandeel heeft dan de trein.

Het doortrekken van de Noord/Zuidlijn van de Amsterdamse metro naar Purmerend wordt door sommigen genoemd als een optie voor de toekomst. Dit wordt in Purmerend niet positief ontvangen, omdat het zou kunnen betekenen dat het fijnmazige busnetwerk ervoor opgeofferd zou moeten worden, wat ten koste zou gaan van de aantallen reizigers. De snelbussen zijn met hun vrije doorstroming naar de IJtunnel niet langzamer dan een metro, rijden met een hoge frequentie en stoppen, anders dan een metro, in veel wijken veel dichter bij het reizend publiek. Er is inmiddels geld vrijgemaakt om de busbaan langs de N235 door te trekken tussen de Dollard en Het Schouw, wat zowel voor de bus als voor het autoverkeer een verbetering van de doorstroming in de ochtendspits zal betekenen.

Wijken en buurten[bewerken]

Buurten Wijken
Binnenstad Centrum
Stationsbuurt
Zuiderpolder
Overwhere-Zuid Overwhere
De Koog
Wagenweg e.o.
Overwhere-Noord
Molenkoog
Wheermolen-West Wheermolen
Wheermolen-Oost
Dwarsgouw
Gors-Zuid Gors
Gors-Noord
Overlanderstraat e.o. Purmer-Noord
Werktuigenbuurt
Maten- en zuivelbuurt
De Graeffweg e.o.
Baanstee e.a.
Golfterrein en verspreide bebouwing Westerweg/Purmerbuurt
Pumer-Zuid/noord Purmer-Zuid
Purmer-Zuid/zuid
Purmerbos en verspreide bebouwing Westerweg
Hazepolder Weidevenne
Azië
Amerika
Afrika
Europa

Kunst en cultuur[bewerken]

Podia[bewerken]

Monumenten[bewerken]

In de gemeente is een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:

Kunstencentra[bewerken]

  • Muziekschool Waterland
  • Wherelant Centrum voor de Kunsten
  • Nederlands Kinderen Theater (Nkt)

Bioscoop[bewerken]

  • JT Bioscopen
  • Filmhuis Purmerend

Musea[bewerken]

In literatuur[bewerken]

Gerrit Komrij beschreef Purmerend in zijn architectuurkritiek 'Het Boze Oog' (1983) als volgt:

Het is niet mooi en het is niet lelijk, het is niet glad en het is niet hard, het hangt niet aan de muur en het verdomt te tikken bovendien. Je hebt, kortom, nergens een houvast. Loop je nu in Sappemeer of in Almere, in Amsterdam of in Buitenveldert? Geen idee, waar waren we gisteren ook al weer? De verpurmerending van Nederland gaat traag, maar onstuitbaar voort. Winkelpromenades, sierbestratingen, woon­erven en Keulse minipotten. Dat is wel het allerergste: de weigering om herkenningstekens aan te brengen, het loslaten van de levenslijn van een stad of een dorp.

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
 Beemster   Zeevang    
 Wormerland  Brosen windrose nl.svg  Edam-Volendam 
 Landsmeer      Waterland 

Zetelverdeling gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van Purmerend bestaat uit 35 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010 2014
VVD 10 7 7 7 4
PvdA 8 5 9 6 4
Stadspartij 4 5 3 3 8
GroenLinks 4 3 2 2 2
Leefbaar Purmerend - 8 3 3 3
CDA 3 4 3 3 3
AOV 2 2 3 3 4
D66 2 1 1 3 5
SP - - 4 2 -
Trots op Nederland - - - 3 2
Totaal 33 35 35 35 35

Scholen[bewerken]

Basisscholen[bewerken]

  • Eerste Montessorischool (locatie Torenmolen)
  • Tweede Montessorischool (locatie Salland)
  • Klim-op, Oecumenische Basisschool
  • Ploegschaar, Christelijke Basisschool
  • Trifolium, Oecumenische Basisschool
  • 't Pierement, Openbare Basisschool
  • De Boemerang, Openbare Basisschool
  • De Smidse, Katholieke Basisschool
  • Het Baken, Oecumenische Basisschool
  • De Vlieger, Oecumenische Basisschool
  • De Delta, Openbare Basisschool
  • 't Eiland, Openbare Basisschool (opgeheven)
  • De Wheermolen, Openbare Basisschool
  • 't Prisma, Oecumenische Basisschool (locatie Wheermolen)
  • 't Prisma, Oecumenische Basisschool (locatie Overwhere)
  • De Nieuwe Wereld, Openbare Basisschool
  • De Kraal, Brede School
  • De Ranonkel, Openbare Basisschool
  • Kawama, Oecumenische Basisschool
  • Vrije School Waterland, Vrije School
  • De Dijk (bestaat uit het voormalige 't Wiel en 't Gilde), Openbare Basisschool
  • 't Carroussel, openbare Basisschool
  • De Koempoelan, Openbare Basisschool
  • Willem Eggert, Openbare Basisschool
  • De Marimba, Oecumenische Basisschool
  • Het plankier Oecumenische Basisschool voor Speciaal Onderwijs
  • Het Tangram Openbare school voor speciaal basisonderwijs
  • De Weide, Brede School
  • De Akker, Openbare Basisschool (Dalton Onderwijs)

Middelbare scholen[bewerken]

De Purmerendse ScholenGroep met daarin:

Scholen buiten de Purmerendse ScholenGroep:

Sport[bewerken]

Aan de rand van Purmerend, naast industrieterrein Baanstee, bevindt zich de Golf Club BurgGolf Purmerend. Ook heeft Purmerend drie voetbalclubs: FC Purmerend, VPV Purmersteijn en V.V. De Wherevogels. Daarnaast is er de footbag club de Purmerender Pythons, en de honkbalvereniging de Flying Petrels.


Op de tweede donderdag van september vindt in de Nieuwstraat jaarlijks een kortebaandraverij plaats. Dit evenement wordt sinds 1873 georganiseerd in Purmerend.

Bekende personen[bewerken]

Geboren in Purmerend[bewerken]

Bekende inwoners van Purmerend[bewerken]

Bevolkingsontwikkeling[bewerken]

Bron: Gemeente Purmerend

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]