Cranendonck

Cranendonck

Gemeente in Nederland
Situering
Provincie	Noord-Brabant
Algemeen
Oppervlakte	78,14 km²
- land	76,79 km²
- water	1,35 km²
Inwoners (1 april 2011)	20.429? (266/km²)
Hoofdplaats	Budel
Belangrijke verkeersaders	A2
Politiek
Burgemeester (lijst)	-
Economie
Gemiddeld inkomen (2006)	€ 13.300 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008)	€ 282.000
WW-uitkeringen (2007)	23 per 1000 inw.
Autobezit (2007)	507 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s)	6020-6028
Netnummer(s)	0495
CBS-code	1706
CBS-wijkindeling	zie wijken en buurten
Website	www.cranendonck.nl
Portaal    Nederland

Cranendonck ( uitspraak (info·uitleg)) is een gemeente in de provincie Noord-Brabant. De gemeente telt 20.429 inwoners (1 april 2011, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 78,14 km². De gemeente Cranendonck maakt deel uit van het kaderwetgebied SRE.

Kernen

Budel (gemeentehuis), Budel-Dorplein, Budel-Schoot, Gastel, Maarheeze en Soerendonk. De plaatselijke uitspraken zijn "Buul" (Budel), "Dorplein" (Budel-Dorplein), "Schoot" (Budel-Schoot), "Gastel" (Gastel), "Màris" (Maarheeze) en "Zurrik" (Soerendonk).

Historie

De gemeente Cranendonck is op 1 januari 1997 ontstaan uit de samenvoeging van gemeenten Budel en Maarheeze (zonder de kern Sterksel). De dorpen Budel, Budel-Dorplein, Budel-Schoot, Gastel, Maarheeze en Soerendonk hadden vanuit het verre verleden al veel met elkaar gemeen. De dialectische vormen zijn: Buul, Dorpsplein, Schoot, Mares en Zurrik. De uitspraak van Gastel is identiek.

Het domein Budel behoorde tot het koningsgoed van de Pepiniden en Karolingen. De oudste tekst is een oorkonde van Karel de Grote waarin hij bevestigt dat zijn grootvader Pippijn de Middelste of Van Herstal voor diens overlijden in 714 bezittingen te Budel had geschonken aan de abdij van Chèvremont bij Luik. In 947 werd ook de kerk van Budel met de tienden aan dit klooster geschonken. De bezittingen van de abdij van Chèvremont, waaronder het domein en de kerk van Budel, werden in het jaar 972 overgedragen aan het kapittel van de kerk van Onze Lieve Vrouw, ofwel het Mariakapittel (Marienstift) te Aken. De kerk en de hof met omliggende landerijen bleven tot het einde van de achttiende eeuw in het bezit van het Akense kapittel.

In 1938 werd de gemeente Maarheeze eigenaar van Landgoed Cranendonk. De villa die er in aan het einde van de negentiende eeuw was gebouwd werd in 1940 als gemeentehuis van de toenmalige gemeente Maarheeze in gebruik genomen. Cranendonk werd zo opnieuw het bestuurlijke centrum. Vanaf 1 januari 1997 was de huidige gemeente Cranendonck een feit, al droeg deze nog een jaar lang formeel de naam Budel.

De (Duitse) adelaar en de horens (van de Cranendonckse tak uit het Huis Horne) in het gemeentewapen, de kraanvogel in de gemeentevlag en de huisstijl van de gemeente Cranendonck (een gestileerde kraanvogel in groen en oranje (Oranjehuis) herinneren aan de natuurlijke en historische omstandigheden van weleer.

Kasteel Cranendonk

Maarheeze wordt het eerst genoemd in 1223, wanneer het tot deze parochie horende gebied Hugten door Dirk van Altena in leen wordt gegeven aan de Heer van Heeze. Het gebied werd na Dirks kinderloze dood in 1242 geërfd door diens neef Engelbert van Horne. Vermoedelijk was hij het die tussen Maarheeze en Soerendonk een kasteel liet bouwen. Geïnspireerd op de natuurlijke omstandigheden ter plaatse (kraan: kraanvogel, donk: hoogte, heuvel) werd het kasteel Cranendonk genoemd. Het is echter ook niet onmogelijk dat het gebied al zo heette en het kasteel dus naar het gebied werd genoemd. In 1421 waren Maarheeze, Soerendonk, Gastel en Budel reeds verenigd in twee schepenbanken, die verantwoordelijk waren voor zowel voor het bestuur als de rechtspraak.

De zoon van Engelbert van Horne, Willem I van Cranendonck, was de eerste die zich heer van 'Cranendunc' noemde. De Van Cranendonks waren ook heer van Eindhoven c.a. Dit geslacht Van Cranendonk, een zijtak dus van de Van Hornes, stierf in mannelijke lijn uit in het midden van de veertiende eeuw. Hierop volgden als bezitters van de heerlijkheid de geslachten Van Sevenborn, Van Milberg, Van Schoonvorst, Van Horne en Van Egmond.

In de loop der eeuwen komen de heerlijke rechten en het kasteel met het omliggende grondgebied door vererving of (ver)koop in het bezit van verschillende adellijke geslachten. Anna van Egmond, de eerste vrouw van Willem van Oranje, bracht bij huwelijk in 1551 Cranendonk aan de Oranjes, wat zo bleef tot het einde van het Ancien Régime. Nog steeds behoort Barones van Cranendonk tot een van de vele titels van koningin Beatrix der Nederlanden.

De heren van Cranendonk uit de geslachten Van Horne, Van Egmond en Oranje hadden hun voornaamste bezittingen en belangen elders en verbleven daarom zelden of nooit op kasteel Cranendonk. Als plaatsvervanger van de heer werd voor Eindhoven en Cranendonk een drost of drossaard aangesteld. Hij verbleef wel op het kasteel, totdat dit in 1673 door de Fransen werd verwoest.

Zetelverdeling gemeenteraad

De gemeenteraad van Cranendonck bestaat uit 19 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij	1998	2002	2006	2010
Echte Lokale Aandacht Nu (ELAN)	7	6	4	7
Cranendonck actief!	5	5	3	3
PvdA	3	3	5	4
CDA	2	4	4	3
VVD	2	1	2	2
Nieuw Maarheeze	-	-	1	-
Totaal	19	19	19	19

Aangrenzende gemeenten

Aangrenzende gemeenten
	Heeze-Leende	Someren
Hamont-Achel (B)		Nederweert (L)
Bocholt (B)	Weert (L)

Zie ook

• Lijst van rijksmonumenten in Cranendonck

Externe link

• Website van de gemeente

Referenties

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Cranendonck op Wikimedia Commons.

	Plaatsen in de gemeente Cranendonck
Dorpen: Budel · Budel-Dorplein · Budel-Schoot · Gastel · Maarheeze · Soerendonk Buurtschappen: Berg · Bosch · Broekkant · Cranendonck · Heikant · Keunenhoek · Klein-Schoot · Laar · Locht · Meemortel · Midbuul · Schoordijk · Toom · Winkel Noord-Brabant: Steden en dorpen      Nederland: Provincies · Gemeenten

51° 17' NB, 5° 35' OL