Hoogbouw

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De grootschalige hoogbouw in de Dubai Marina van Dubai

Hoogbouw is een term die gebruikt wordt voor hoge gebouwen. Officieel wordt in Nederland de term hoogbouw gebruikt voor gebouwen waarin volgens het Bouwbesluit een lift vereist is. Deze eis geldt voor gebouwen vanaf vijf verdiepingen. De term wolkenkrabber is gereserveerd voor bepaalde hoogste gebouwen. Wolkenkrabbers zijn vooral te vinden in de Verenigde Staten en Aziatische landen zoals China en Japan. Sinds enkele jaren is ook in de stad Dubai sprake van grootschalige hoogbouw.

Hoogbouw wordt meestal gebruikt voor kantoren, hoewel er ook veel hoogbouw met een woonfunctie bestaat. Daarnaast kunnen ook hoge objecten zoals zendmasten en uitkijktorens tot hoogbouw gerekend worden. De term hoogbouw wordt ook gebruikt voor magazijnen waar met extreem hoge draagarm- en palletstellingen wordt gewerkt.

Europa[bewerken]

Skyline Frankfurt

In Europa werd traditioneel veel minder aan hoogbouw gedaan dan in bijvoorbeeld Amerika. Vanwege de historische binnensteden was er weinig ruimte om hoogbouw te realiseren. Bovendien riep hoogbouw vaak weerstand op: het werd als 'horizonvervuiling' gezien en als te massaal voor binnensteden. Gevallen uit de jaren 60 waarin historische panden werden gesloopt om plaats te maken voor moderne gebouwen (niet noodzakelijkerwijs) maakten de weerstand alleen maar groter.

Hoogbouw bestond vrijwel alleen uit woontorens en flats in buitenwijken. Doordat het hier vaak volkshuisvesting op een massale schaal betrof werd het negatieve beeld rond hoogbouw nog versterkt. De laatste jaren lijkt er desondanks en gelijktijdig sprake van een opleving, onder meer vanwege een grotere aandacht voor fraaie architectuur en een betere inpassing in het stadsbeeld. Hoogbouw in of rond het centrum wordt ook niet altijd meer geschuwd. Nieuwe hoogbouw met een woonfunctie bestaat vaak uit luxe, stedelijke appartementen. Een voorbeeld is de door Santiago Calatrava ontworpen Turning Torso in Malmö.

Hoogbouwstad nummer een in Europa is sinds tijden Frankfurt. Het stadsbeeld wordt gedomineerd door hoge kantoorgebouwen.

In Parijs werd vanaf de jaren 70 net buiten de ring een groot gebied met hoogbouw ontwikkeld: La Défense. Het gebied bestaat voornamelijk uit kantoortorens, maar ook appartementencomplexen, een winkelcentrum en een knooppunt van openbaar vervoer. Binnen de centrumring zijn alleen hoge gebouwen te vinden binnen een "hoogbouwgebied"; Enkele voorbeelden zijn de omgeving van het Gare de Lyon, de Torens van Italië en de Fronts de Seine. Een uitzondering is de 210 meter hoge Tour Montparnasse bij het gelijknamige station.

Het Londense antwoord op La Défense was Canary Wharf. Hier staat onder meer One Canada Square, het hoogste gebouw van het Verenigd Koninkrijk en een van de hoogste van Europa. Canary Wharf is gelegen in de Docklands: een enorm voormalig havengebied dat werd omgevormd tot een nieuw gebied om te wonen, te werken en te recreëren. Overigens kent ook het zakencentrum van Londen, de City, een aantal wolkenkrabbers. In City zijn nu meerdere wolkenkrabbers in aanbouw. In de nabijgelegen wijk Southwark is de Shard London Bridge in gebruik sinds maart 2012, dit is een 310 meter hoge toren en daarmee het hoogste gebouw van West-Europa.

Skyline Rotterdam

In België is vrijwel alle hoogbouw in Brussel geconcentreerd. De Noordruimte geldt als een belangrijke zakenwijk waar hoogbouw de ruimte heeft gekregen, alhoewel de hoogste toren van de stad (en heel België) zich bij het Zuidstation (Gare du Midi) bevindt. Deze Zuidertoren is 150 meter hoog.

Rotterdam is voor Nederland de stad met veel wolkenkrabbers en een steeds groter wordende skyline. Het is een van Europa's meest toonaangevende hoogbouwsteden.

Tenslotte heeft ook Warschau een grote skyline. De stad was in de Tweede Wereldoorlog vrijwel compleet verwoest. Na de oorlog werd naast het herbouwde oude centrum een modernistisch centrum gebouwd met diverse hoge gebouwen, waaronder een sprekend voorbeeld van stalinistische architectuur, het Paleis van cultuur en wetenschappen, gebouwd naar voorbeeld van de zogenoemde Zeven Zusters in Moskou.

Nederland[bewerken]

De eerste hoogbouw in Europa: Het Witte Huis te Rotterdam
Skyline Den Haag
Stedelijke Vernieuwing in Amsterdam, Osdorp, 2006

De eerste kantoortoren van Nederland, het Witte Huis in Rotterdam, werd al in 1898 gebouwd en al voor de Tweede Wereldoorlog was hier sprake van enige hoogbouw.

In Amsterdam was het eerste hoge gebouw het 12-verdiepingenhuis van J.F. Staal in de Rivierenbuurt, ook bekend als de Wolkenkrabber. Dit werd gebouwd in 1932 en telt twaalf verdiepingen. Lange tijd bleef dit het enige gebouw met een dergelijke hoogte in Amsterdam.

Hoogbouw bleef ook in de rest van Nederland nog lange tijd van bescheiden aard. Ook toen na de oorlog Rotterdam weer opgebouwd werd, werd er weliswaar op grotere schaal gebouwd, zoals bijvoorbeeld het Groothandelsgebouw en de architectonisch vooruitstrevende Lijnbaanflats, maar er kwamen relatief weinig echt hoge gebouwen.

Vanaf de jaren 60 ontstonden in veel buitenwijken van steden buurten met galerijflats. De idee hierachter was dat door hoog te bouwen er meer ruimte overbleef voor groen in de wijk. Deze wijken bleken echter niet aan te sluiten bij de woonwensen van velen; vanaf de jaren 70 werden nieuwbouwwijken weer vooral in laagbouw uitgevoerd. Wijken met galerijflats zijn nog steeds minder geliefd en kregen bovendien soms een slechte naam vanwege onder meer criminaliteit. Het bekendste voorbeeld is de Bijlmermeer in Amsterdam. Hoogbouw bleef nog steeds beperkt tot een enkel kantoorgebouw hier en daar; weer vooral in Rotterdam.

Rotterdam[bewerken]

De omslag in het denken over hoogbouw in steden kwam vanaf de jaren 80. Een icoon van deze omslag is het Rotterdamse World Trade Center, dat boven het beursgebouw nabij de Coolsingel werd gebouwd. In tegenstelling tot eerdere hoogbouw werd dit gebouw door velen als een verfraaiing van de stad ervaren. Sindsdien is er veel hoogbouw in Rotterdam verschenen. Vooral aan het Weena, waar men onder meer een van de hoogste kantoorgebouwen van Nederland Delftse Poort voltooide, werd snel gebouwd. Vanaf de jaren 90 bouwde men ook hoogbouw op andere plaatsen in de stad, zowel zakelijke gebouwen als woontorens. De bekendste hoogbouwlocatie is de Kop van Zuid, een voormalig haventerrein aan de andere zijde van de rivier de Maas, dat als uitbreiding van het centrum is gepland. Hier is een mix gevormd van wonen, werken, winkelen en uitgaan. Het wordt gezien als een architectonisch hoogstandje met als centrum de Wilhelminapier. Rotterdam is nu een stad met veel wolkenkrabbers en een steeds groter wordende skyline, de stad heeft met de New Orleans de hoogste woontoren en met de Maastoren het hoogste kantoorgebouw van Nederland.

Amsterdam[bewerken]

Vooral sinds de negentiger jaren lijkt het taboe op hoogbouw doorbroken en bouwen diverse steden hoge gebouwen. In Amsterdam verschenen enkele wolkenkrabbers rond het Amstelstation waaronder de Rembrandttoren), en een aantal grote en hoge appartementencomplexen in Nieuw-West. De Zuidas is ontwikkeld om een tweede centrum van de stad te worden, het is nu al een van de belangrijkste financiële centra van Nederland. Naast de Amsterdam ArenA zijn al jaren plannen voor een 150 meter hoge toren, maar die zijn weer uitgesteld. Er zijn ook vage plannen voor hoge torens in de kantorenwijk Teleport in het stadsdeel Westpoort.

Den Haag[bewerken]

Utrecht[bewerken]

In Utrecht was hoogbouw een groot discussiepunt. Velen zijn tegen grootschalige ontwikkelingen in het centrum en verwijzen naar Hoog Catharijne, waarvoor veel gesloopt is en dat nu de nodige problemen kent. Desondanks heeft de gemeente ingestemd met de bouw van gebouwen hoger dan de Domtoren, echter niet in het centrum van de stad. Bij het Centraal Station gaan de komende jaren torens van rond de 100 meter verrijzen. De 105 meter hoge Rabotoren is net voltooid, het nieuwe Stadskantoor volgt, deze zal ook rond de 100 meter hoog worden. Verder zal er in het centrum van de nieuwbouwwijk Leidsche Rijn een hoogbouwcluster verrijzen. Dat moet in de plaats komen van de eerder afgelaste Belle van Zuylen toren. Eerdere plannen waren een hoge wolkenkrabber, de Belle van Zuylen moest 262 meter hoog worden. De plannen zijn aangepast, in plaats van een heel hoge wolkenkrabber gaan er meerder lagere torens komen die tussen 100 en 160 meter hoog zullen gaan worden.

Andere steden[bewerken]

Opvallend is de hoogbouw in Leeuwarden, de Achmeatoren is met 115 meter al jaren lang het hoogste gebouw van Noord Nederland. In Tilburg staat het hoogste gebouw van Zuid Nederland de 140 meter hoge Westpoint. Dit is tevens het hoogste gebouw van Nederland buiten de Randstad. Ook onder meer Eindhoven, Almere, Enschede, Zwolle en Groningen hebben inmiddels hun eigen wolkenkrabbers.

De meeste Nederlandse hoogbouw is een stedelijke aangelegenheid. Een van de weinige uitzonderingen hierop is Doorwerth waar hoogbouw midden in Veluwse bossen is gesitueerd. De ruimtebesparing die hoogbouw oplevert, lijkt in Doorwerth te zijn aangewend om ruimte voor natuur beschikbaar te houden. De Doorwerthse hoogbouw dateert uit de tweede helft van de jaren 1970. In het huidige politieke klimaat is vrijwel ondenkbaar dat hoogbouw in natuur wordt geplaatst.

Leeuwarden, Achmeatoren
Hoogbouw in het bos: Dat hoogbouw niet noodzakelijk een stedelijke aangelegenheid is, getuigen deze flats in het Veluwse Doorwerth

Zie ook[bewerken]

Externe link[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • Het Oosten Woningcorporatie (2005) Wonen in wanhoop. Stedenbouw en architectuur van brandhaarden. Amsterdam.