Hoog Catharijne

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Hoog Catharijne
De Vredenburgpassage
De Vredenburgpassage
Locatie Utrecht, Nederland
Openingsdatum 24 september 1973
Winkels
Oppervlakte 42.000 m²
Verdiepingen 2
Aantal winkels ca. 160
Officiële website
Opening Hoog Catharijne
Hal van Hoog Catharijne
Situatie

Hoog Catharijne (HC) is een overdekt winkelcentrum/complex deels vallend in de binnenstad van de stad Utrecht, de hoofdstad van de Nederlandse provincie Utrecht. Het loopt vanaf het Jaarbeursplein, via het Centraal Station tot aan het Vredenburg en biedt onderdak aan honderden winkels, zalen, kantoren en woningen. Het complex bevat een sporthal en bioscoop Catharijne van de Wolff Cinema Groep. Het is in handen van beleggingsinstelling Corio, eigenaar van verscheidene grote winkelcentra in Nederland. De Utrechtse vestiging van Vroom & Dreesmann en het Centraal Station maken officieel ook onderdeel uit van Hoog Catharijne, maar zijn niet in eigendom van Corio.

Geschiedenis[bewerken]

Begin jaren '60 was de gemeente Utrecht op zoek naar uitbreidingsmogelijkheden van haar centrumgebied. Het city-gebied had slechts de helft van de oppervlakte ten opzichte van de gemiddelde vergelijkbare steden in binnen- en buitenland. Uitbreiding was gewenst en was, gezien vanuit de tijdgeest, mogelijk tussen het oude stadscentrum en het Centraal Station, waar relatief laagwaardige bebouwing aanwezig was.[1]

Men meende dat de constructie een behoorlijke omvang diende te hebben, opdat het dan de moeite waard zou zijn de rooilijnen te wijzigen en daarmee het stratenpatroon. Hierdoor konden verkeersmaatregelen genomen worden.[1]

In eerste instantie was het te bewerken terrein beperkt tot het gebied tussen Centraal Station en de Catharijnesingel. Later werd dit uitgebreid tot het gebied tussen de Rijnkade, Achter Clarenburg, Mariaplaats en het stationsemplancement en Croeselaan aan de westzijde van het spoor. In 1966 werd overeenstemming bereikt met de Nederlandse Spoorwegen, waarna tevens het spoorterrein bij het plan werd betrokken. Hierdoor werd beoogd een verbinding te maken tussen het station en de oude binnenstad. Destijds werd dit gedaan om redenen van verrijking van de binnenstad en een gunstige oriëntatie van het openbaar vervoer ten opzichte van deze binnenstad.[1]

In 1962 vroeg de gemeenteraad advies aan het bouwbedrijf Bredero over een mogelijke parkeergarage, grofweg op de plaats van het huidige busstation. Empeo, het adviesbureau van Bredero, presenteerde vervolgens een groot plan voor de bouw van een nieuw winkelcentrum met kantoren, woningen en parkeergarages. Het plan werd later bekend onder de naam Hoog Catharijne, een verwijzing naar het Catherijneveld, de oude naam van Vredenburg. Meest kenmerkend aan het plan was de 5,5 meter hoog gelegen winkelpassage die het station met de binnenstad zou verbinden. Dit zou een ruimtescheppend effect hebben. Door het voetgangersverkeer consequent op deze hoogte te laten plaatsvinden werden barrières als de Catharijnesingel en het stationsemplacement weggenomen.[1]

Hoog Catharijne was gepland door ir. H.T. Vink en ontworpen door drie architecten: G.J. van Grinten, Bart van Kasteel en K.F.G. Spruit welke allen onder supervisie stonden van Alexander Bodon.[1][2]

De Jaarbeurs kondigde aan te willen verhuizen van het Vredenburg naar de westzijde van het station. Dit maakte de weg vrij voor ontwikkeling van het Vredenburg. In 1963 nam de gemeenteraad het plan aan. Voor het nieuwe winkelcentrum werd de gehele stationswijk, de negentiende-eeuwse wijk gelegen tussen de Catharijnesingel en het station, gesloopt, evenals het Centraal Station zelf. Krakers konden nog voorkomen dat een deel van het binnenstadsgebied rond Clarenburg gesloopt werd, maar meerdere panden, waaronder middeleeuwse, gingen hier desondanks plat. Tot de meest betreurde verliezen behoorde het gebouw van de verzekeringsmaatschappij De Utrecht, één van de belangrijkste Jugendstil-panden van Nederland. Tot slot werd de Van Seypesteijnkazerne gesloopt en het noordwestelijke deel van de Stadsbuitengracht gedempt, deze laatste om plaats te maken voor een autoweg, de Catharijnebaan.

In 1969 worden de eerste kantoren opgeleverd, in 1970 was de traverse tussen het station en de Jaarbeurs gereed. Rond die tijd verschijnen in de Muurkrant felle aanklachten tegen de komst van Hoog Catharijne. Op 24 september 1973 wordt Hoog Catharijne officieel geopend door prinses Beatrix. Duizenden inwoners protesteerden die dag op straat.[3] Vlak na de bouw was Hoog Catharijne het grootste overdekte winkelcentrum van Europa.

Op de plek van de voormalige kazerne verrezen de nieuwe gebouwen van de Jaarbeurs. Op het Vredenburg werd het muziekcentrum Vredenburg gebouwd, een ontwerp van Herman Hertzberger. Onder druk van de bevolking werd in het muziekcentrum enkele opgegraven delen van het kasteel Vredenburg verwerkt.

De architectuur van het winkelcentrum werd destijds als 'tijdloos' beschouwd. Dat bleek niet terecht te zijn: al snel oogde het complex verouderd en was een grootschalige renovatie noodzakelijk. In de loop der tijd zijn ook meerdere delen van het winkelcentrum afgesloten die eerder wel toegankelijk waren voor het winkelend publiek, omdat de omzet in die delen minder was of vanwege andere redenen. Zo was er westelijk parallel aan het Godebaldkwartier (gezien vanaf het station) een gang waar een dagmarkt werd gehouden. Deze gang wordt nu alleen nog gebruikt voor opslag.

Mirliton Theater[bewerken]

Entree van het gesloten Mirliton theater
Interieur van het Mirliton theater

Een andere passage liep op de tweede etage van Clarenburg. Vanaf de passage op de eerste etage is nog goed te zien dat er op de tweede etage ook een reeks winkels zat en ook waar destijds de trappen hebben gezeten. Wellicht een van de interessantste ontoegankelijke panden op deze passage is het Mirliton theater, helemaal aan het einde, nog net te zien vanaf de ingang van Vroom & Dreesmann. In de jaren tachtig was dit theater een belangrijke plek om nieuwe cabaretiers en kleinkunst te zien, onder meer Tineke Schouten en Herman Berkien traden hier regelmatig op. Het interieur van het theater is nog volledig in originele staat, met zwart-witte tafels en stoelen, afgezien van het tapijt wat vervangen is. Het wordt sporadisch nog gebruikt voor bedrijfstrainingen van Corio.

Het winkelcentrum nu[bewerken]

Logo boven de ingang

Het winkelgebied van Hoog Catharijne is verdeeld in zeven gebieden: Jaarbeurs, Stationshal, Vredenburg en de vier winkelgebieden Gildenkwartier, Radboudkwartier, Godebaldkwartier en Clarenburg.

Grote delen van het winkelcentrum zijn enige tijd na de bouw zo veranderd, dat ze 's nachts kunnen worden afgesloten. Het verwarmde, overdekte winkelcentrum werd gebruikt door zwervers en drugsverslaafden en veel mensen durfden er niet meer na winkelsluiting te komen. Hiervoor werd overigens al in de planfase gewaarschuwd.[4] Het grootste probleem ontstond bij de Stationsdwarsstraat, in de volksmond beter bekend als de 'junkentunnel', die op straatniveau parallel liep aan de Catharijnesingel en waar de aanlevering van veel winkels plaatsvond. Omdat deze 'straat' niet was afgesloten, op een beschutte plek lag waar bovendien weinig publiek kwam werd er veel gestolen en gedeald. Rond de eeuwwisseling werd er steeds strenger gecontroleerd en uiteindelijk is de complete straat afgesloten door middel van een aantal hekken.

Hoog Catharijne heeft in de loop der jaren veel kritiek gekregen, onder meer vanwege de typische jaren-zeventig bouw, waarvan tegenwoordig wordt gezegd dat het de 'menselijke maat' mist. Ook de al eerder genoemde drugsverslaafden zorgen voor een slecht imago, evenals de vaak onduidelijke bewegwijzering vanaf het Centraal Station.

Onvoorziene gevolgen[bewerken]

Hal aan de noordwestzijde van het complex

Tussen de gemeente en Corio werd afgesproken dat de winkelpassage de belangrijkste route zou zijn tussen het station en de binnenstad. Oorspronkelijk waren er wel meer winkels op straatniveau, maar de hoofdlooproute kwam hier niet langs. Daarnaast waren de straten die onder Hoog Catharijne doorliepen, toen deze nog niet waren afgesloten, destijds populair bij zwervers en drugsverslaafden als overnachtingsplek. Dit alles resulteerde in een gebied rondom Hoog Catharijne, dat door velen als onprettig en onveilig werd ervaren. Dit was een van de belangrijkste overwegingen voor het stadsbestuur om in te zetten op vernieuwing van de stationsbuurt, inclusief Hoog Catharijne.

Toekomst[bewerken]

In 2002 werd een raadplegend referendum gehouden waarin de bevolking van Utrecht de keuze had uit twee visies met betrekking tot de grootschalige vernieuwing van het stationsgebied. Onder meer wordt de gedempte singel weer opengegraven. Onderdeel van deze vernieuwing omvat ook Hoog Catharijne, dat twee nieuwe hoofdlooproutes, ieder op 2 niveaus, zal aanleggen tussen het Centraal Station en de binnenstad. Boven de Catharijnesingel zal een stadskamer komen, die bedoeld is als ontmoetingsplek en ook geschikt gemaakt kan worden om evenementen in Hoog Catharijne te kunnen organiseren.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c d e Blijstra, R. (1969), 2000 jaar Utrecht. Stedebouwkundige ontwikkeling van castrum tot centrum. Utrecht: A.W. Bruna & Zoon
  2. Fris nr. 3, 2007 Gemeente Utrecht ISSN 1573-5680
  3. R.E. de Bruin e.a. (red.), Een paradijs vol weelde. Geschiedenis van de stad Utrecht, Matrijs, Utrecht, 2000, p. 491 ISBN 9053451757.
  4. Blijstra schrijft: Het beginsel is aanlokkelijk: bij de toepassing moet men echter voorzichtig zijn wil men bestaande, goed functionerende stadsdelen niet benadelen ten koste van een overdag aantrekkelijk en speels complex, dat echter 's avonds tamelijk doods is, omdat het als ontmoetingsplaats niet aanspreekt. Een winkelcentrum en een ontmoetingsplaats zijn geheel verschillende begrippen, die lang niet altijd geografisch met elkaar samenvallen.