Koets

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Zie het artikel Voor kinderkoets, zie Kinderwagen.
Koets in de pauselijke collectie, Vaticaanstad
Golden state Coach, Britse Koninklijke Collectie
French Carriage.JPG
Coche Fúnebre.JPG
Kroningskoets van Catharina II van Rusland (Hermitage)
Prins William & Prins Harry
Gala-Coupé; 18de eeuw
Lijkkoets, Koninklijk Staldepartement in Den Haag
Bruidspaar in koets

Een koets is een vierwielig rijtuig, getrokken door een of meer trekdieren (meestal paarden). In tegenstelling tot een boerenwagen of een kar (tweewielig) is een koets goed geveerd en vaak gesloten (of overdekt met een beweegbare kap), waardoor de passagiers comfortabel kunnen zitten en beschermd zijn tegen weer en wind. Aan de zijkanten van een koets bevinden zich meestal portieren, soms met raampjes. Koetsen worden over het algemeen vanaf de bok gemend door een koetsier.

Etymologie en geschiedenis[bewerken]

Het woord koets is afgeleid van de plaatsnaam Kocs (een dorp bij Komárom in Hongarije, waar het keizerlijk wagenpark zich bevond). Het eerdere gebruik van een draagstoel voor het vervoer van hooggeplaatste personen werd rond 1580 vanuit Hongarije door een nieuwe mode vervangen. De nieuwe mode bestond uit een lichtgebouwde cabine die met vier riemen tussen twee assen was opgehangen. De paarden werden bestuurd door een ruiter op het linker paard. Deze rijtuigen waren zeer comfortabel in tegenstelling tot boerenwagens en karren zonder vering.

Eind 19e eeuw werd de koets voorzien van een motor, waarna de moderne auto ontstond. In sommige talen wordt hetzelfde woord voor auto en koets gebruikt.

Modern gebruik[bewerken]

Een koets wordt tegenwoordig alleen nog bij bijzondere gelegenheden gebruikt, bijvoorbeeld bij bruiloften. Er zijn verenigingen van koetsenliefhebbers die graag mennen en die zich inzetten voor het behoud van het authentiek gerij. Naast dit soort amateurkoetsiers is er een tak van professioneel beoefende paardensport waarvan internationale competities plaatsvinden; deze sport heet mensport. In deze sport wordt een nieuw type 'koets' gebruikt; de zogenaamde 'marathonwagen'.

Gouden Koets[bewerken]

Een voorbeeld van hedendaags gebruik is de rijtocht met de Gouden Koets, die de Koning elk jaar met Prinsjesdag aflegt.

Koninklijke stallen en musea[bewerken]

Postkoets[bewerken]

Voor de opkomst van spoorwegen werd de postkoets gebruikt om post en passagiers over lange afstanden te vervoeren.

De koets is bij kinderen vooral bekend door het gebruik van de postkoets in Amerika ten tijde van het Wilde Westen. De postkoets figureert daardoor vaak in westernfilms en -boeken.

Verschillende soorten koetsen, rijtuigen en wagens[bewerken]

Van de 17e tot in de 20e eeuw waren vele types van koetsen of karossen in omloop. Naar het gebruik worden onderscheiden de reiskoetsen voor de lange afstanden over slechte wegen, de staatsiekoetsen voor het gebruik bij ceremoniële gelegenheden, de postkoetsen, voorlopers van het openbaar vervoer en de huurrijtuigen als voorloper van de taxi. Een voorbeeld van de laatste is de Weense fiaker, die nog altijd rijdt als toeristische attractie. Bekende koetsenfabrikanten waren de gebroeders Spijker uit Hilversum, na 1886 in Amsterdam.

Galerij[bewerken]

Zie ook[bewerken]