Amish

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

De Amish is een protestantse geloofsgemeenschap in Noord-Amerika. Het zijn volgelingen van de Zwitser Jakob Amman (1644 - 1730) die in 1693 brak met het de mennonieten. Door geloofsvervolgingen in Zwitserland gedwongen trokken veel Amish naar het platteland van de Elzas en de Palts. Kleine groepen kwamen in Nederland, Polen en Rusland terecht. Vanuit Europa emigreerden veel Amish gemeenschappen vanaf 1737 naar Noord-Amerika omdat hun levenswijze in Europa vaak nauwelijks getolereerd werd. Anderen sloten zich in de loop der tijd weer aan bij de mennonieten of andere doopsgezinden.

Inhoud 1 Emigratie 2 Leefwijze van de Amish 2.1 Eenvoud 2.2 Onderwijs 2.3 Techniek 2.4 Pennsylvania-Duits 3 Toerisme 4 Rumspringa 5 Straf bij overtredingen 6 Genetica 7 Amish in de media 8 Schietincident 9 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Emigratie

In de 18e eeuw nodigde William Penn de Amish en andere religieuze minderheden zoals Quakers en Hernhutters uit om naar zijn kolonie Pennsylvania in Noord-Amerika te komen om zich daar te vestigen. Zo'n 500 Amish gingen op deze uitnodiging in. In de 19e eeuw, als reactie op politieke (Franse revolutie) en economische (Industriële revolutie) veranderingen, volgden nog eens 3.000 personen. Als gevolg hiervan stonden in 2005 zo'n 224.000 Amish geregistreerd in 22 Amerikaanse staten, waarvan het merendeel in Pennsylvania, Ohio en Indiana.

[bewerken] Leefwijze van de Amish

[bewerken] Eenvoud

De Amish hechten zeer aan hun doperse geloof waarin ook een radicaal pacifisme is besloten, alsmede eenvoudig leven, een hecht gezinsleven en loyaliteit aan de geloofsgemeenschap. Men plaatst zich bewust buiten de moderne wereld. De Amish leven in agrarische gemeenschappen, nog grotendeels zoals men in de eerste helft van de 19e eeuw leefde, zonder veel moderne voorzieningen en met gebruikmaking van traditionele landbouwmethoden en ambachtswerk. Men draagt nog de eenvoudige plattelandskledij uit die tijd.

[bewerken] Onderwijs

Zeggenschap over opvoeding en onderwijs is een basisbegrip in de Amish gemeenschap. Onderwijs in eigen kring door eigen leerkrachten volgens een eigen lesprogramma maken het mogelijk de typische Amish normen en waarden door te geven aan een volgende generatie. Voorop staat het leren van de gemeenschappelijke waarden en van praktische vaardigheden.

Het verwerven van 'wereldse kennis' op het niveau van middelbaar- en hogeronderwijs wordt als het toegeven aan persoonlijke ijdelheid gezien. Amish-kinderen gaan tot ongeveer hun 14e jaar naar school. Die bestaat meestal uit één enkel klaslokaal en wordt gerund door de lokale gemeenschap. De kinderen krijgen les in rekenen, lezen, schrijven en bijbelkennis. Er is veel aandacht voor praktische vaardigheden die voor een groot deel ook huis, op de boerderij en in de werkplaatsen worden verworven. Geschiedenis, aardrijkskunde en andere kennis over 'de wereld' zoals op andere scholen gewoon is wordt niet onderwezen. Daardoor hebben de meeste Amish geen volledig beeld van de geschiedenis en de wereld buiten de gemeenschap. Dit wordt nog in de hand gewerkt doordat veel van de Amish geen kranten lezen en geen televisie, radio, telefoon of internet gebruiken.

In in de jaren vijftig en zestig van de twintigste eeuw zijn er dor de overheid processen aangespannen tegen Amish die niet aan aan sommige leerplichtwetten wilden voldoen. Veel vaders hebben toen in de gevangenis gezeten omdat ze weigerden hun kinderen naar de toen verplicht geworden 'highschool' te sturen. Na een lange en soms bittere strijd stelde het Hooggerechtshof hen in 1972 in het gelijk. Volgens het hof zou verplichte deelname aan vervolgonderwijs de vrijheid van godsdienst van de Amish in ernstige mate in gevaar brengen.

[bewerken] Techniek

Vaak wordt er door de buitenwereld van uitgegaan dat alle Amish tegen technische vooruitgang zijn. Dit ligt echter genuanceerder. Halverwege de 19e eeuw werd het steeds duidelijker dat de industriële revolutie, die rond 1800 was begonnen, de wereld grondig had veranderd en dat er voor de toekomst nog veel meer verandering stond aan te komen. De Amish-gemeenschap hield toen meerdere conferenties over de vraag hoe men om moest gaan met al die moderne ontwikkelingen. Het grootste deel van de Amish, het deel dat tegenwoordig bekend staat onder de naam Old Order Amish, besloot de nieuwe ontwikkelingen in zijn geheel af te wijzen. De rest van de gemeenschap vormde verschillende splintergroeperingen die, in verschillende gradaties, liberaler omgaan met producten van de technische vooruitgang.

De Old Order Amish rijden tegenwoordig nog steeds met paard-en-wagen, gebruiken geen elektriciteit en dragen ouderwetse kleding. De meer liberale stromingen hebben wel elektriciteit, en gebruiken ook auto's (Beachy- en New Order Amish). Soms is dit alleen om moderne werktuigen op de boerderij of werkplaats te kunnen gebruiken, maar bij anderen gaat het om een bijna volledige toepassing van alle moderne technologieën in werk- en woonhuis. Vaak worden deze 'moderne Amish' door de meer conservatieven niet meer als Amish beschouwd.

[bewerken] Pennsylvania-Duits

Bijna alle Amish spreken Pennsylvania-Duits ('Pennsilfaani-Deitsch') met elkaar; een variant van het Hoogduitse dialect dat nog steeds gesproken wordt in het gebied waar de voorouders van de meeste Amish vandaan kwamen: Zuid-Duitsland en Zwitserland. Erediensten worden gehouden in het Hoogduits of Pennsilvaans. Met niet-Amish spreekt men Engels.

[bewerken] Toerisme

In Pennsylvania komen ieder jaar miljoenen mensen op bezoek die met eigen ogen willen zien hoe de Amish leven. Er zijn 'voorlichtingscentra' met 'multimedia shows' in een 'Amish Experience Theater.' Ook zijn er rondleidingen, themaparken, nagebouwde Amishdorpen, antiekmarkten en souvenirswinkels. Het is zelfs mogelijk je verkleed als Amish te laten fotograveren. De commeriële uitbating van het Amishleven lijkt hierdoor een feit. Steeds meer Amish beginnen een graantje mee te pikken van de overvloedige belangstelling. Ze hebben dan vaak een stalletje langs de weg waar men ambachtelijk gemaakte spullen en zelfgemaakte honing, jam, brood en limonade kan kopen. Het toerisme bevestigd aldus de leefwijze van de Amish, als deze hun traditionele kleding, vervoersmiddelen en landbouwmethoden zouden opgeven hadden de toeristen er met hun dollars immers niets meer te zoeken.

[bewerken] Rumspringa

Kinderdoop kennen de Amish niet: evenals andere doopsgezinden vinden ze dat iemand pas weloverwogen en bewust tot de gemeenschap kan toetreden als hij of zij de jaren des onderscheids heeft bereikt rond het 20e levensjaar. Vanaf een jaar of 16 mogen Amish een paar maanden tot een paar jaar leven als de gemiddelde Amerikaan. Zo kunnen ze beter kiezen tussen het leven in de amish-gemeenschap of in de 'wereldse' Amerikaanse maatschappij. Dit wordt rumspringa (Nederlands: in het rond springen, ronddollen) genoemd. Ze mogen altijd terugkeren naar de Amishgemeenschap, onder de voorwaarde dat ze dan ook hun hele leven Amish blijven. Op deze wijze kunnen de jongeren ervaren wat er in de rest van de maatschappij zoal te koop is en kan de keuze voor een leven als Amish bewust worden genomen. Zo'n 85 tot 90 procent kiest ervoor om zich na de rumspringa weer bij de Amish aan te sluiten en bijna allen houden zich daarna de rest van hun leven ook aan die keuze. Bij dit definitieve aansluiten worden de jongvolwassenen ook gedoopt en nemen hun vaste plaats in de gemeenschap in.

[bewerken] Straf bij overtredingen

Als een lid van een traditionele Amish-gemeenschap iets doet dat ernstig in strijd is met de gemeenschapsafspraken en zich na herhaalde vermaningen niet betert, kan deze persoon op vorstel van de kerkleiding voor een bepaalde periode door de hele gemeenschap worden genegeerd. Dit wordt shunning (mijding) genoemd. Niemand mag meer spreken met- of luisteren naar de overtreder tot dat deze in een bijeenkomst van de gemeenschap zijn zonden heeft beleden. Bij zeer ernstige overtredingen kan dit mijden levenslang zijn, zodat de overtreder dan feitelijk uit de gemeenschap verstoten is.

[bewerken] Genetica

Doordat zich vrijwel geen mensen van buiten de gemeenschap bij de Amish voegen zijn alle Amish nakomelingen van de kleine groep oorspronkelijke kolonisten en is iedere Amish verwant aan de familie van zijn of haar partner. Dit leidt tot genetische drift: minder voorkomende allelen (genvarianten) kunnen door statistische fluctuatie geheel verdwijnen en de genetische basis van een dergelijke reproductief geïsoleerde populatie wordt dus smaller, en wel sneller naarmate de groep kleiner is. Dit wordt dus een kleiner probleem naarmate de groep groeit. Ook is het mogelijk dat recessieve kenmerken die gepaard gaan met ziekten homozygoot gaan voorkomen en dan wel tot uiting komen bij een volgende generatie. Bijvoorbeeld komt bij de Amish het Ellis-van Creveld syndroom vaker voor, waarbij o.a. dwerggroei en polydactylie (meer dan 10 vingers of tenen) als symptomen aanwezig zijn. Ook komen er veel tweelingen voor onder de Amish. Doordat het gemiddelde Amish-gezin 5 tot 10 kinderen heeft, groeit de gemeenschap snel: iedere 20 jaar verdubbelt hun aantal. Omdat goed bekend is wie allemaal familie zijn van wie en de groep bereid was mee te werken aan wetenschappelijk onderzoek zijn veel genetische onderzoeken verricht onder de Amish; een bekend onderzoek waaruit voor het eerst bleek dat manisch-depressiviteit een genetische basis kan hebben werd in een Amish-populatie uitgevoerd^[1].

[bewerken] Amish in de media

Er zijn verscheidene Hollywoodfilms over de Amish gemaakt, waarin de levenswijze van de Amish vaak overdreven wordt aangezet. Volgens kenners van de cultuur der Amish geeft de film "Witness" uit 1985 met Kelly McGillis en Harrison Ford nog steeds het meest waarheidsgetrouwe beeld van de gemeenschap.

Ook is er een negendelige serie op televisie geweest waarbij enkele jongvolwassenen tijdens de Rumspringa gevolgd werden: Amish in the City (2004).

Ook verschenen in 2004 was de film "The Village" waarbij de hoofdrolspelers in een Amish-gemeenschap leven en eveneens in de film "Sex Drive" waar een Amishe gemeenschap de hoofdrolspelers helpt met het herstellen van hun GTO (Judge).

Het beste beeld van het Rumspringa-gebruik, en waar dit uiteindelijk zelfs toe kan leiden, wordt echter gegeven in de documentaire "Devil's Playground" (2002). Hierin wordt een aantal tieners gedurende langere tijd gevolgd, en zelfs een aantal ouderlingen komt aan het woord. Een zeldzame gebeurtenis, aangezien de Amish niet graag gefotografeerd of gefilmd willen worden.

[bewerken] Schietincident

Op 2 oktober 2006 werden vijf personen gedood na een schietincident op een Amish-school in Nickel Mines (Pennsylvania). Een zwaarbewapende man (zelf niet Amish), volgens de politie de 32-jarige Charles Carl Roberts IV, nam een aantal leerlingen en moeders van leerlingen mee naar buiten. Elf meisjes werden vastgebonden aan hun enkels, en vervolgens beschoten. Ook enkele andere personen werden geraakt. In totaal vielen er vijf doden. De dader heeft zich na zijn daad van het leven beroofd.

Protestantisme (Portaal)

Geloofsrichtingen: Anabaptisme · Anglicanisme · Baptisme · Calvinisme · Doopsgezinden · Episcopalisme · Evangelischen · Gereformeerden · Genootschap der Vrienden (Quakers) · Nederlandse Hervormde Kerk · Lutheranisme · Methodisme · Pinksterbeweging · Presbyterianisme · Vergadering van gelovigen · Vrijzinnig protestantisme · Zevendedagsadventisten Achtergrond: Belijdenis · Avondmaal · Liturgie · Zonde · Vergeving · Geschiedenis van het Christendom · Christendom van A tot Z